4. Europa wil niet alleen reguleren, maar ook bouwen

Europa wordt vaak neergezet als het continent van de regels. In de eerste helft van 2026 werd dat beeld minder eenvoudig. Begin juni presenteerde de Europese Unie een pakket om de eigen positie in chips, cloud en AI te versterken, nadat eurocommissaris Albuquerque al in februari had gewaarschuwd dat Europa "de controle over sleuteltechnologie" moet houden, zoals Reuters optekende.

Op dezelfde dag maakte het Europees Parlement bekend Google als standaardzoekmachine te vervangen door het Franse Qwant. Dat lijkt klein, maar maakt de ambitie tastbaar: Europese technologie moet niet alleen worden ontwikkeld, maar ook worden ingekocht en gebruikt.

Bouwen doet Europa ook op het scherpst van de snede. Defensie ging voor het eerst investeren in een particulier dronebedrijf, en in Nederland blokkeerde de staat dit voorjaar de overname van DigiD-beheerder Solvinity door een Amerikaanse partij. Dat het niet alleen om afweer gaat, bleek deze maand toen in Rotterdam een AI-fabriek van 7,2 miljard euro vorm kreeg.

5. Vertrouwen wordt onderdeel van de technologie

Hoe breder AI en digitale infrastructuur worden toegepast, hoe belangrijker betrouwbaarheid wordt. In maart waarschuwden de AIVD en MIVD voor Russische aanvallen op Signal- en WhatsApp-accounts van onder anderen ambtenaren, militairen en journalisten. De aanvallers kraakten de versleuteling niet, maar deden zich voor als support en misbruikten bestaande functies om apparaten aan accounts te koppelen, meldde NU.nl. Signal was juist aantrekkelijk vanwege zijn goede reputatie als veilig en onafhankelijk communicatiemiddel.

Robuuste techniek is dus niet genoeg. De technologie beschermt de inhoud van een bericht, maar niet de mens die wordt overgehaald.

Diezelfde volwassenheidsvraag zien we in de regelgeving. De EU AI Act wordt op 2 augustus grotendeels toepasbaar, met langere overgangstermijnen voor bepaalde hoogrisicosystemen, en de Nederlandse Cyberbeveiligingswet treedt op 15 augustus in werking, met registratie-, zorg- en meldplicht.

Veiligheid en governance zijn bepalend of nieuwe technologie breed kan worden gebruikt, en of klanten, medewerkers en bestuurders erop durven vertrouwen.

Waar we verschuiving zien

Wie de eerste helft van 2026 alleen terugbrengt tot dreigingen en regels, mist een groot deel van het verhaal. AI creëert nieuwe producten, markten en bedrijven, en Nederland blijkt sterk gepositioneerd in de chips, machines en precisietechnologie die de nieuwe economie mogelijk maken.

Maar de ontwikkelingen veranderen ook het gespreksonderwerp. Van wat een model in potentie allemaal kan, naar wat het in de praktijk oplevert. Van één succesvolle pilot naar een organisatie die ermee kan werken. Van Europese ambities naar concrete keuzes voor leveranciers en infrastructuur. En van veiligheid als functie naar vertrouwen als producteigenschap.

Daar ligt voor techbedrijven een rijker verhaal dan "wij doen iets met AI". Welke vooruitgang maak je mogelijk? Waar zit je in de waardeketen? Welk probleem los je aantoonbaar op? En hoe zorg je dat je technologie betrouwbaar blijft werken?

Nederland staat dichter bij die ontwikkelingen dan we vaak denken.

Het ontwikkelingstempo van AI blijft verbazen: modellen schrijven software, sturen agents aan en voeren steeds langere reeksen taken uit die kort geleden nog mensenwerk waren. Maar de belangrijkste verschuiving van het afgelopen halfjaar zit niet alleen in wat de modellen kunnen. AI dringt door in producten, productieprocessen en bedrijfsmodellen. En het krijgt een fysieke infrastructuur, een kostprijs en een steeds grotere economische betekenis.

Nederland speelt daarin een opvallende rol. Axelera AI haalde in februari 250 miljoen dollar op voor energiezuinige AI-chips, Nearfield Instruments volgde in juni met 380 miljoen dollar om de productie van zijn meetapparatuur op te schalen, en ASML verhoogde deze maand zijn jaarverwachting door de stijgende vraag vanuit AI en datacenters, zo meldde het FD. De investeringen in Nederlandse start-ups lagen halverwege het jaar al bijna even hoog als in heel 2025.

Dat is in de eerste plaats goed nieuws. Tegelijk roept het succes allerlei vragen op. Wie beschikt over de chips en rekenkracht? Welke toepassingen leveren werkelijk iets op? Op welke infrastructuur bouwen bedrijven? En hoeveel ruimte houdt Europa om zelf richting te geven?

1. De modellen worden producten

In de eerste maanden van 2026 bleef de technische lat stijgen, en vooral softwareontwikkeling groeide uit tot een belangrijk strijdtoneel. Het scherpste bewijs dat AI echt werkt, komt uit die hoek: AI die zelf code schrijft, een soort dark factory voor software. Die AI-gestuurde ontwikkeling begint zelfs het vertrouwde SaaS-licentiemodel open te breken.

Tegelijk werd duidelijk hoeveel geld en rekenkracht nodig zijn om dat vol te houden. OpenAI kondigde een ronde aan met 122 miljard dollar aan toegezegd kapitaal, en het verbruik rijst mee: alleen Google verwerkt inmiddels ruim zes keer zoveel AI-tokens, de rekeneenheden achter elk antwoord, als een jaar eerder.

En dat verbruik heeft een prijs die de pan uit rijst. Nu Anthropic overstapt op afrekenen per token, zoeken grote klanten als Amazon naar goedkopere alternatieven, meldde The Next Web. "AI is een tikkende licentiebom", vatte Computable samen.

Voor bedrijven verandert daarmee de maatstaf. Een indrukwekkende demo is niet langer genoeg; een toepassing moet aansluiten op bestaande data en werkprocessen, en duidelijk maken wat ze kost en oplevert.

2. De Nederlandse kracht zit onder de motorkap

Nederland hoeft niet het grootste taalmodel te bouwen om een sterke positie in de AI-economie te hebben. Axelera ontwikkelt chips waarop AI energiezuinig kan draaien, Nearfield maakt apparatuur die tijdens de productie structuren meet tot op enkele nanometers nauwkeurig, en ASML levert de lithografiemachines waarmee de meest geavanceerde chips gemaakt worden. Niet voor niets meldde de NOS dit voorjaar al dat de vraag naar ASML-machines het aanbod overtreft.

Dit is valorisatie in het groot: kennis dat een bedrijf wordt. ASML groeit zelfs uit tot een ware founder factory van deeptech-startups, en de overheid legde via het Deep Tech Fonds 360 miljoen euro extra bij.

Toch stuit al die groei op een harde grens: stroom. De honger van AI-datacenters botst op een overvol net, en er is simpelweg te weinig stroom, waarschuwde het FD. Hoe groter de modellen worden, hoe waardevoller de fysieke laag eronder, en hoe zwaarder de randvoorwaarden wegen.

3. AI schuift de organisatie in‍

AI verlaat ondertussen het innovatieteam. De technologie wordt veelal ingezet voor personeelsplanning, softwareontwikkeling, dienstverlening en de manier waarop bedrijven hun processen organiseren. Onderzoek bevestigt de verschuiving van "marketingtool" naar organisatievraagstuk, signaleerde Emerce.

Dat brengt productiviteitswinst, maar ook ongemakkelijke keuzes. De afgelopen weken schrapte Microsoft bijna 5.000 banen en koppelde dat aan zijn AI-investeringen, terwijl het Nederlandse Mews 200 banen schrapte met AI als reden en NRC zich afvroeg of werkgevers liever Claude dan een gen-Zer hebben.

De race bereikt nu ook het mkb en de zorg. Durfinvesteerder Keen lanceerde een fonds voor "AI voor het mkb", terwijl ziekenhuizen fors investeren maar voorlopig vooral geld kwijt zijn in plaats van dat het bespaart.

Dat betekent dat organisaties een omgeving moeten creëren waarin medewerkers elkaar aanspreken, fouten durven melden en ervaringen delen. Juist rondom AI is dat cruciaal. Omdat vrijwel niemand nog precies weet wat de beste werkwijze is, zullen organisaties gezamenlijk moeten leren.

Verbieden werkt niet
Een andere conclusie uit het gesprek is dat veel organisaties nog steeds proberen AI te beperken of volledig af te schermen. Volgens Prins is dat een strategische fout.

Niet alleen omdat medewerkers toch hun eigen tools gebruiken, maar ook omdat talentvolle professionals AI inmiddels als vanzelfsprekend onderdeel van hun werk beschouwen. Bedrijven die alles blokkeren, lopen het risico dat medewerkers vertrekken naar organisaties waar experimenteren wel mogelijk is.

De uitdaging is niet om AI tegen te houden, maar om het verantwoord te organiseren. Ruimte geven én grenzen stellen.

Europa kijkt toe
Het gesprek eindigt op geopolitiek niveau. Beide experts constateren dat Europa voorlopig geen leidende rol speelt in de mondiale AI-ontwikkeling.

De Verenigde Staten beschikken over kapitaal, talent en schaalgrootte. China kiest ondertussen voor een agressieve strategie waarbij krachtige modellen tegen lage kosten en soms als open source beschikbaar worden gesteld. “We hebben de strijd verloren,” zegt Prins scherp.

Toch ziet De Winter nog kansen. Juist doordat AI steeds goedkoper wordt en open-sourcemodellen snel verbeteren, kan er ruimte ontstaan voor nieuwe Europese initiatieven. Maar daarvoor moet Europa sneller bewegen dan het nu doet.

AI is een bestuursvraagstuk geworden
Misschien was dat uiteindelijk wel de belangrijkste conclusie van het gesprek. AI verandert niet alleen technologie. Het verandert hoe organisaties werken, leren, beslissen en risico’s beheersen. Daardoor verschuift cybersecurity van de serverruimte naar de bestuurskamer, van technologie naar gedrag en van controle naar cultuur.

Organisaties die dat begrijpen, zullen AI inzetten als versneller van innovatie en productiviteit. Organisaties die dat niet begrijpen, zullen ontdekken dat dezelfde technologie hun grootste kwetsbaarheid kan worden.

AI verandert niet alleen de spelregels van cybersecurity. Het verandert de spelregels van organiseren zelf.

Vijf lessen voor bestuurders
‍
1. Accepteer dat AI al binnen is
De vraag is niet of medewerkers AI gebruiken, maar hoe. Verbieden werkt zelden. Organisaties die AI volledig blokkeren, creëren schaduwgebruik en lopen het risico talent te verliezen.

2. Investeer in vaardigheden, niet alleen in awareness
Een extra e-learning lost weinig op. Medewerkers moeten leren wanneer AI betrouwbaar is, welke risico’s bestaan en hoe zij AI verantwoord inzetten in hun dagelijkse werk.

3. Maak AI-gebruik bespreekbaar
Laat teams actief ervaringen delen. Welke tools werken? Waar zitten risico’s? Welke fouten zijn gemaakt? Organisaties leren sneller wanneer kennis zichtbaar wordt.

4. Bescherm data aan de bron
Controleer welke informatie medewerkers delen met externe AI-platforms. Data Leakage Prevention (DLP), classificatie van informatie en duidelijke richtlijnen zijn geen luxe meer, maar basisvoorwaarden.

5. Zie AI als een bestuursvraagstuk
AI raakt productiviteit, innovatie, compliance, risicomanagement en cybersecurity tegelijk. Daarmee hoort het onderwerp niet alleen thuis bij IT, maar ook op de agenda van directie en toezicht.

De belangrijkste les? AI verandert niet alleen technologie. Het verandert de manier waarop organisaties werken, leren en beslissingen nemen.

De druk om sneller te werken, betere resultaten te leveren en deadlines te halen, zorgt ervoor dat medewerkers voortdurend geneigd zijn AI in te zetten. Soms verantwoord, soms niet.

Het gevolg is dat gevoelige bedrijfsinformatie steeds vaker richting externe AI-platforms stroomt. Niet uit kwade wil, maar uit gemak. Dat maakt AI volgens Prins tot een nieuwe categorie bedrijfsrisico.

Waarom awareness niet werkt
Veel organisaties reageren met richtlijnen, e-learnings en bewustwordingscampagnes. Volgens De Winter schiet dat tekort. “Ik geloof niet zo in awareness.”

Zijn vergelijking met de luchtvaart is veelzeggend. Piloten worden niet veilig doordat ze weten dat vliegen risico’s kent. Ze worden veilig doordat zij duizenden uren trainen, totdat de juiste handelingen automatisch worden uitgevoerd.

“Wat we nu in organisaties doen, is eigenlijk zeggen: ga maar vliegen. En vervolgens zijn we verbaasd dat mensen neerstorten.” Volgens hem moeten organisaties investeren in vaardigheden, oefening en routine. Niet alleen technisch, maar ook in houding, gedrag en besluitvorming onder druk. AI vraagt niet om meer bewustzijn, AI vraagt om meer vakmanschap.

Security is cultuur
Een opvallend thema tijdens het gesprek is de rol van cultuur. Veel bestuurders denken bij cybersecurity nog steeds in technologie, budgetten en compliance. Volgens beide experts ligt de sleutel ergens anders.

“Je kunt een netwerk volzetten met dure firewalls,” zegt Prins. “Maar dat betekent niet dat je veiliger bent.” De Winter trekt een vergelijkbare conclusie uit jaren onderzoek naar informatiebeveiliging.

Hackers krijgen krachtigere hulpmiddelen, medewerkers experimenteren massaal met AI en bestuurders worstelen met nieuwe risico’s waarvoor nauwelijks precedent bestaat.

Tijdens een gesprek met Techwatch schetsen cybersecurity-ondernemer Ronald Prins en onderzoeksjournalist en securityspecialist Brenno de Winter een beeld dat zowel nuchter als confronterend is.

“De vraag is niet meer óf AI onderdeel wordt van je organisatie,” zegt Prins. “Dat is al gebeurd.”

De aanvaller krijgt een voorsprong
Iedere technologische innovatie biedt kansen voor organisaties. AI doet dat ook. Maar volgens Prins en De Winter geldt dat minstens zo sterk voor aanvallers.

Waar cybercriminelen vroeger diepgaande technische kennis nodig hadden om kwetsbaarheden te analyseren of malware te ontwikkelen, kan AI tegenwoordig grote delen van dat proces ondersteunen. Niet perfect, maar wel snel. “Vroeger noemden we ze scriptkiddies,” zegt Prins. “Nu zijn het scriptkiddies met extreem zware tools in hun handen.”

Volgens De Winter ontstaat hierdoor een fundamenteel verschil tussen aanvallen en verdedigen. “Voor een aanvaller hoeft code niet perfect te zijn. Werkt het niet? Dan genereer je gewoon een nieuwe versie. Voor verdedigers ligt dat anders.”

Daardoor groeit niet alleen de kwaliteit van aanvallen, maar vooral ook het aantal mensen dat ze kan uitvoeren.

Het risico zit binnen de muren
Toch maken beide experts zich nog meer zorgen over wat er binnen organisaties gebeurt. Medewerkers gebruiken AI inmiddels voor rapportages, analyses, presentaties, softwareontwikkeling en besluitvorming. Vaak gebeurt dat buiten formeel beleid om. Prins ziet dagelijks hoe verleidelijk de technologie is geworden.

Toenemende vraag
Jacqueline Bosselaar, oprichter en CEO HPB | Het PR Bureau, is blij met de komst van LDJ (Lubbers De Jong is een begrip in de PR-wereld). Op dit moment werkt het bureau voor tech klanten als Amazon, Xiaomi en KPN. “Voor HPB is deze overname een onderdeel van de groeistrategie. Behalve dat we onszelf op deze manier verder specialiseren in de tech-markt – naast culture, health en society – spelen tech en corporate/B2B vraagstukken (richting zakelijke stakeholders) voor bijna alle klanten een steeds belangrijkere rol.
Met onze zelfontwikkelde F+A+M+E-methodiek spelen we in op de toenemende vraag van techbedrijven naar meer zichtbaarheid en relevantie – en willen we hen sterker positioneren in een wereldmarkt waarin technologie almaar bepalender wordt.”

Ambiteuzer
Peter Keijzer, Senior Tech Advisor LDJ, an HPB Company: “We hebben in Nederland de kennis, creativiteit en het ondernemerschap op het gebied van tech in huis. We mogen ambitieuzer zijn in hoe we die ervaring inzetten. Deze stap helpt ons om Nederlandse en internationale techbedrijven impactvoller uit te lichten. Heel mooi om dat samen onder de vleugels van HPB te doen.”

Reputatie én business impact
Lennart Schoemaker, PR Director LDJ, an HPB Company: “We zien dat technologiebedrijven concurreren om talent, investeringen, publieke aandacht en vertrouwen. Daarom is communicatie zo’n strategische groeifactor: het helpt bedrijven markten te ontwikkelen, maatschappelijk draagvlak te creëren en zo sneller op te schalen.

De ambitie is om een bureaucombinatie te bouwen die B2B-techbedrijven helpt groeien vanuit reputatie én business impact. Dus niet alleen: hoe komen we in de media? Maar ook: hoe bouwen we vertrouwen op, hoe worden we beter gevonden, hoe maken we complexe technologie begrijpelijk en hoe draagt communicatie bij aan groei?”

Met de samenwerking spelen beide bureaus in op de snelgroeiende rol van ‘tech’ in de economie en samenleving. Zo wordt technologie steeds bepalender voor het dagelijks leven van mensen, maar bijvoorbeeld ook voor het (toekomstig) verdienvermogen van Nederland als tech land.

HPB en LDJ zien daar een gezamenlijke opdracht. Waar HPB ruim twee decennia aan B2C en B2B technologie-werk voor klanten als Snapchat, Huawei, Spotify en Netflix inbrengt, brengt LDJ bijna vier decennia ervaring in technologie, innovatie en complexe, specialistische B2B-communicatie mee. LDJ werkte de afgelopen jaren onder meer voor Techleap, AIC4NL (de organisatie voor verantwoorde AI in Nederland), het Nationaal Groeifondsproject NXTGEN Hightech en venture capitalists op het gebied van deeptech.

In 2015 stond Nederland nog op plek 19 van het wereldwijde startup-ecosysteem. Met de oprichting van StartupDelta datzelfde jaar werd een ambitieus doel gesteld: Nederland op de Europese techkaart zetten. Na de transformatie tot Techleap in 2019 verschoof de focus van verbinden naar bouwen aan een volwassen ecosysteem met vier pijlers: kapitaal, talent, diversiteit en techbeleid.

Beleid achter bij groei van het ecosysteem
Juist die laatste pijler bleek het hardnekkigst. In 2023 legde Techleap daarom de vraag neer bij LDJ: hoe zorgen we dat techbeleid niet wordt gezien als randvoorwaarde, maar als sleutel tot oplossingen voor maatschappelijke uitdagingen als klimaat, zorg en energietransitie?

Samen bouwden LDJ en Techleap aan een structureel communicatieprogramma waarin maatschappelijke relevantie, ondernemerschap en beleid elkaar versterkten. Via State of Dutch Tech, strategische manifesten en samenwerkingen met partijen als Invest-NL en TNO werd techondernemerschap verankerd in het publieke debat.

Wennink-uitspraak zette politiek in beweging
Een kantelpunt volgde op 6 maart 2024, toen State of Dutch Tech samenviel met het uitlekken van Operatie Beethoven: een investering van 2,5 miljard euro in de halfgeleiderindustrie. De uitspraak van ASML-topman Peter Wennink “Nederland is fat, dumb and happy” haalde landelijke headlines en werd later door BNR uitgeroepen tot nieuwsmoment nummer zeven van 2024.

De campagne leidde tot meer dan 400 publicaties en ruim 70 interviews per jaar met founders en Techleap-experts als boegbeelden van de boodschap. En zelfs tot concrete beleidsdoorbraken, zoals de herziening van Box 3, Operatie Beethoven en de invoering van het Employee Stock Ownership Plan.

Jury oordeel
“Met een gedegen langetermijnaanpak maakte LDJ Tech PR lastige materie toegankelijk en zichtbaar. De campagne bereikte een enorm publiek en beïnvloedde zelfs actief beleid — meetbare winst voor de doelgroep. Slim samengewerkt met Techleap, Constantijn van Oranje en toonaangevende founders, met overtuigende resultaten als gevolg. Sterk, strategisch en volhoudend: zo bouw je aan consistent techbeleid.”

Groeien zonder de wereld te versnellen
Fairphone heeft inmiddels meer dan 800.000 telefoons verkocht, een significant aantal maar nog steeds een druppel vergeleken met de miljoenen van Apple of Samsung. Toch wil het bedrijf de jaarlijkse verkoop tegen 2030 minstens verviervoudigen. Niet door agressieve groei, maar via stabiele uitbreiding van productie en partnerschappen. “We hoeven niet de grootste te zijn”, zegt Lempers. “We willen bewijzen dat een andere manier van groeien kan bestaan.”

Steeds vaker positioneert Fairphone zich als onderdeel van een bredere beweging: Europese technologie die niet draait om winst of data, maar om waarden. “We praten vaak over digitale soevereiniteit alsof het iets abstracts is”, zegt een investeerder die ik later spreek. “Maar bedrijven als Fairphone zijn die soevereiniteit — omdat ze onafhankelijk denken en handelen.”

Er zit iets typisch Europees in dit bedrijf. Geen bombastische start-up-energie, maar vasthoudend pragmatisme. Geen wereldverovering, maar een poging om het goed te doen. Precies die houding doet vermoeden dat Fairphone niet de uitzondering is, maar een voorbode van wat er komen moet.

Als ik het gebouw uitloop, zie ik door het glas opnieuw dat schroevendraaiertje op tafel liggen. Een klein, bijna komisch voorwerp in een wereld van high-tech hardware. Maar misschien symboliseert het beter dan wat dan ook waar Fairphone voor staat: de wil om dingen zelf in handen te nemen.

Niet om te slopen, maar om duurzaam te herstellen.

En dat is, in de wereld van technologie, best een radicale gedachte.

Peter Keijzer

Monique Lempers, Chief Impact Officer, pakt een klein schroevendraaiertje op. “Je kunt dit in vijf minuten vervangen”, zegt ze terwijl ze de achterkant van de nieuwe Fairphone 6 losklikt. “Dat lijkt een detail, maar het verandert alles aan hoe je naar technologie kijkt.”

Fairphone begon ooit als actiegroep – meer protest dan bedrijf. Dertien jaar later is het een volwaardig merk in de Europese techmarkt: bescheiden in omvang, maar opvallend in koers. De nieuwe Fairphone 6 is sneller, steviger, beter beveiligd en klaar voor AI-toepassingen. Toch draait het gesprek niet om specificaties, maar om het principe: een telefoon die ontworpen is om lang mee te gaan.

“Wij zijn hier niet om de volgende hype te bouwen”, zegt Lempers. “We willen laten zien dat technologie menselijk kan zijn — en dat dat óók werkt als businessmodel.”

Van idealisten naar kritische kopers
In de beginjaren trokken vooral idealisten de portemonnee. Mensen die hun telefoon willen gebruiken als statement. Nu ziet Fairphone een nieuwe doelgroep ontstaan, jonge professionals die duurzaamheid vanzelfsprekend vinden én prestaties eisen. Geen groene vlag meer, maar een logische keuze. Lempers glimlacht: “Ze willen alles: goed werkend, goed gemaakt en goed bedoeld. En dat is precies wat wij ook willen.”

Inmiddels werkt Fairphone samen met partners als Qualcomm en Google, en voldoet het aan de strenge Android Enterprise-certificering. Grote organisaties — van Heineken tot de Gemeente Amsterdam — bieden hun werknemers Fairphones aan. Niet als gebaar, maar als onderdeel van hun duurzaamheidsstrategie. De tijd dat duurzaamheid een ‘HR-thema’ was, lijkt voorbij. Het is merkstrategie geworden.

Verandering begint bij de keten
Toch blijft het bedrijf trouw aan zijn oorsprong. Fairphone's invloed reikt helemaal tot aan het begin van de keten, zoals de mijnen in Congo, waar het met lokale partners werkt aan verantwoord grondstofgebruik. “We veranderen niet alleen het product”, zegt Lempers. “We veranderen het systeem erachter.”

Die zin blijft hangen. Misschien omdat ze niet klinkt als marketing, maar als een vorm van koppigheid. Het geloof dat iets anders wél mogelijk is, al kost het tijd, geld en geduld.

Wat opvalt, is dat Fairphone zich niet laat meeslepen door de snelheid van de rest van de techwereld. Waar anderen ieder jaar een nieuw model lanceren, bouwt dit bedrijf aan duurzamere iteraties. Waar anderen over schaal praten, heeft Fairphone het over volhouden. “Impact vraagt om professionaliteit”, zegt Lempers. “Je kunt idealistisch zijn, maar als je niet levert, verandert er niets.”

De aanloop naar 29 oktober verliep anders dan ooit. Op 10 oktober traden nieuwe EU-regels voor politieke advertenties in werking en Meta en Google trokken direct de stekker eruit. Geen betaalde politieke ads meer op Facebook, Instagram of YouTube. TikTok stond ze al niet toe, en X had ze al langer verboden.

Campagneteams moesten improviseren met meer flyers, podcasts, en tv-optredens. En er was ook iets nieuws: massaal gebruik van AI-chatbots voor stemadvies. Voor het eerst consulteerden kiezers ChatGPT, Copilot en Gemini om te bepalen op welke partij te stemmen. Maar dat ging niet zonder risico's. "Zelfs de beste modellen confabuleren nog", waarschuwde hoogleraar Stephan Raaijmakers in het FD. Ze verzinnen soms simpelweg feiten. De Kiesraad riep kiezers op AI nooit als enige stemhulp te gebruiken.

Ondertussen domineerden algoritmes het online debat op een andere manier. Een AI-gegenereerd beeld van een GL-PvdA-poster werd 467.000 keer bekeken op X. De discriminatiemeldkamer kreeg honderden klachten binnen.

Techbedrijven weigeren verantwoording
In de Tweede Kamer groeide de frustratie over de ondoorzichtige rol van platforms. BBB, Volt, D66, PVV, GroenLinks-PvdA en NSC wilden Google, Meta, TikTok en X aan tafel om te praten over algoritmes en verkiezingsbeïnvloeding. Geen van de bedrijven kwam opdagen.

De techbedrijven "verdienen heel veel geld met dit soort boodschappen,". concludeerde D66-Kamerlid Hanneke van der Werf. "Maar wij willen onze democratie schoon houden." Volt-Kamerlid Koekkoek noemde het "moeilijk te begrijpen" dat grote multinationals geen tijd zeggen te hebben. "Het gaat over onze democratie."

Uitslag duidelijk, toekomst onzeker
Nog geen week na de verkiezingen blijft het spannend, maar volgens het ANP is D66 ’niet meer in te halen’. Vrijdag 7 november stelt de Kiesraad de definitieve uitslag vast. NSC verwdijnt compleet uit de Kamer, en niemand weet wie straks de formatie mag leiden. Voor de techsector voelt die onzekerheid wrang. In de programma's stonden forse innovatiebeloftes, maar zonder stabiel kabinet blijven het woorden.

"Iedere keer wordt gekeken naar de korte termijn. Dat zet een rem op ons verdienvermogen”, waarschuwde prins Constantijn begin oktober op The Economist Sustainability Week Europe. Achter hem staan duizenden ondernemers: volgens Ipsos-onderzoek van 3-20 oktober vreest 60% dat er überhaupt geen stabiel kabinet komt.

De Dutch Startup Association meldde vlak voor de verkiezingen dat ruim een derde van de groeibedrijven overweegt Nederland binnen twee jaar te verlaten. Er zijn te veel barrières om op te schalen, klinkt de klacht breed.

Digitale autonomie als breed verlangen
Wat opviel in de programma's, van links tot rechts klinkt de roep om digitale onafhankelijkheid. Volt en D66 willen een Ministerie van Digitale Zaken, JA21 pleit voor een nationale cloud, BBB wil vitale infrastructuur "in Nederlandse of Europese handen", het CDA noemt digitale infrastructuur een nutsvoorziening. Ook de VVD wil minder invloed van buitenlandse techbedrijven voor kritieke systemen.

Volgens brancheorganisatie NLdigital scoorden Volt, VVD en D66 het hoogst op digitale visie. Maar tegelijk bleef veel onbesproken: cybersecurity en digitale overheidsdiensten blijven "zorgwekkend onderbelicht”, concludeerde de organisatie.

Draghi's waarschuwing klinkt door
De Nederlandse verdeeldheid staat niet op zich. Voormalig ECB-president Mario Draghi riep Europa op tot jaarlijks €750 miljard extra investeringen in tech en innovatie. "Zonder dat glijden we af naar irrelevantie." Het Centraal Planbureau rekende op 10 oktober uit dat vooral GroenLinks-PvdA, D66 en Volt fors willen investeren in R&D. De PVV had nauwelijks concrete techplannen.

Voor Nederland breekt nu een nieuwe periode aan, de formatie hangt in de lucht. D66-leider Rob Jetten mag mogelijk als eerste een verkenner voordragen, maar met PVV vlak achter hem en een gefragmenteerde Kamer blijft alles open.

Maar veel alarmerende rapporten en experts stellen juist dat politieke leiders nog te weinig aandacht hebben voor digitalisering, zo meldt Volkskrant. Experts vertellen aan het FD dat er weliswaar meer innovatieplannen in de verkiezingsprogramma’s zijn te vinden, maar dat er nog maar weinig concreet wordt gemaakt. Dit terwijl Draghi waarschuwt dat Europa nog steeds achterblijft ten opzichte van Amerika en China.

Deze maand valt verder op dat OpenAI komt met een ‘kindvriendelijke’ versie van ChatGPT. Onder meer Volkskrant publiceert het verhaal in het licht van de veiligheid van jonge gebruikers. 

Daarnaast blijkt dat veel bedrijven nog worstelen met de efficiënte inzet van AI. Onderzoek van de Amerikaanse universiteit MIT stelt dat 95 procent van de experimenten niet in concrete waarde resulteert (FD). Ook het NRC kopt dat het rendement van de eerste pogingen uitblijft.

Opvallend nieuws is dat Oracle een van de grote winnaars is van de AI-hype. Het aandeel van Oracle stijgt met liefst 40 procent als gevolg van sterke kwartaalcijfers. Ook dichterbij huis zijn er grote ontwikkelingen te melden als ASML een miljardeninvestering in Mistral AI bekendmaakt. Het FD gaat dieper in op hoe Mistral de AI-hulp van Europese bedrijven moet worden.

Carbon Equity leeft op jouw authenticiteit mee. Strategie, bijvangst of toeval?

“Carbon Equity is een vermogensplatform om goed geld te verdienen. En dat betekent een goed rendement, gecombineerd met een positieve impact op wereld en milieu. We geloven er heilig in dat je als vermogenshouder de architect bent van de toekomst, en ons platform faciliteert in de keuze hoe je die op wil bouwen.”

“Als men serieus geld (minimaal €20.000,-) belegt gaat dat gepaard met vertrouwen. Dus het heeft een enorme positieve werking als ikzelf ook een vertrouwd merk ben. Dat kan alleen als ik mijn authentieke zelf ben. Veel klanten volgen ons al langere tijd en kennen ons door en door. Ze hebben dan een goed gevoel bij mij als persoon.”

Ben je bang dat een uitgesproken mening klanten afschrikt?

“Daar ben ik niet bang voor. Ik vind dat mensen mijn mening los moeten kunnen zien. Als ik over een controversieel topic spreek, zoals Gaza destijds, kan het zijn dat klanten dit niet leuk vinden. Maar ik haal het dan niet offline. Het is mijn overtuiging. De authenticiteit daarvan betaalt zich op lange termijn uit.”

“Ondanks dat ik altijd genuanceerd schrijf, weet ik zeker dat mensen soms zullen weglopen. En ik weet ook zeker dat er een grote groep is die ik totaal niet bereik, omdat ze mij bij voorbaat irritant vinden. Ik geef daar niet om, niet iedereen hoeft me leuk te vinden. Ik sta waar ik voor sta.”

Diep gedreven om de wereld te verbeteren.

“Ik geloof dat ik de wereld kán veranderen en dat helpt om in actie te komen. Zoals Steve Jobs ooit zei - People who believe they can change the world, are the ones who do. Als mensen denken dat hun actie geen zin heeft beginnen ze er ook niet aan.”

“Als je gelooft dat je dingen kan veranderen, ben je ook eerder geneigd om daar naar te handelen. Ik ben opgegroeid met een zekere mate van privilege. Een gevolg daarvan is dat je niet binnen (zelf opgelegde) grenzen denkt. Ik ben opgegroeid met het idee dat ik alles kan worden, zelfs minister-president.”

Wat zijn de uitdagingen om als een thought leader te worden gezien?

“Het schrijven is weleens een mentale worsteling. Je hebt niet altijd tijd om op zoek te gaan naar originele gedachten, en je weet dat het niet te plannen is. Als Quote-columnist was ik op een gegeven moment drie van de vier weekenden op zoek naar een originele gedachte. Dat lukt altijd wel, maar het vraagt mentaal gezien veel van je.”

“Daarnaast weet ik dat mijn zichtbaarheid belangrijk is voor Carbon Equity en dat ik veel mensen kan bereiken. Dat geeft een druk om te produceren, zelfs als ik geen inspiratie heb. Dat spanningsveld tussen consistent zijn en waarde toevoegen aan het debat vind ik moeilijk. Ik vind het moeilijk om iets te plaatsen waar ik wel achter sta, maar wat niet écht klikt.”

“Richt je niet op wat de meerderheid op LinkedIn vindt. Daag jezelf uit op wat jij echt van iets vindt, waarom je dat vindt en durf dat te delen.”

“Ik merk ook dat de mentale drempel om iets te schrijven hoger wordt als ik een langere periode niet actief ben geweest. En andersom ook: als ik net iets geschreven heb, is het juist weer heel makkelijk om het volgende onderwerp aan te snijden. Het is moeilijk om consistent te blijven. Het is soms een trade-off: ga ik vlinders vangen of mijn mailbox bijwerken? Als je het zo bij elkaar optelt, is het best een mentaal spel.”

Wat doe je om de mentale drempel te overwinnen?

“Je kunt in de juiste mindset komen. Ik doe dat door veel te lezen en veel te wandelen. En continu mijn hersenspinsels op te schrijven. Ik zit zelf niet vaak op LinkedIn. Dat doe ik juist om mijn originaliteit te bewaken. Ik weet dat het krachtig is als ik me kan richten op mijn eigen perspectief.” 

Wat wil je beginnende thought leaders meegeven?

“Geloof dat je mening ertoe doet. Het zal je verbazen hoe iets kan resoneren als je schrijft wat je echt denkt. Een column moet opiniërend zijn en een centraal idee hebben. Dus richt je niet op wat de meerderheid op LinkedIn vindt, wat trending is, of wat je gedaan hebt. Daag jezelf uit op wat je echt van iets vindt, waarom je dat vindt en durf dat te delen.”

“Het helpt als je een beeld hebt van de thema’s waarin je onderscheidend kan zijn. Dat geeft houvast. Dat zijn vaak de zaken waar je diep van binnen het meest om geeft. Voor mij betekent dit dat ik mensen wil aanspreken op hun eigen verantwoordelijkheid, en wil dat ze op een nieuwe manier naar de betekenis van geld en investeringen kijken.”

Kun je een voorbeeld geven van een magic note?

“Ik weet nog dat ik uit m’n hart een LinkedIn-post had geschreven over het faillissement van Plugify. Eline Leijten had het bedrijf opgezet, en werd altijd bejubeld door de media, totdat het bedrijf failliet ging. Toen schreef Quote een artikel dat voor mij voelde als ramptoerisme.”

“Ik was het daar totaal niet mee eens. Ik vond dat deze toon niet helpt om ondernemerschap aan te jagen. Je moet mensen juist waarderen voor hun durf, en niet van hun sokkel afblazen zodra je de kans krijgt. Een uur later kwam ik de bioscoop uit en was het geëxplodeerd. Daarvan leerde ik dat als je een originele gedachte vangt en dit durft te delen, dat het enorm kan resoneren.”

Wat is het geheim?

“Het mooiste is als je een gedachte vangt die veel mensen wel hebben, maar niet durven uitspreken. Als je daar de juiste woorden bij weet te vinden, dat is kunst. Dan raak je mensen in het hart, haast poëzie.”

“Voor het klimaat, maar eigenlijk ook de beweging van de morele ambitie, ben ik daar de afgelopen jaren misschien wel het exponent van geweest. Ik denk dat ik het sentiment in de markt wist te vangen. Nu verandert dat sentiment weer en dan merk je dat andere stemmen daar weer beter passen. Er zijn thema’s en mensen die een enorm momentum kunnen hebben, maar dit is vaak tijdelijk van aard.”

Een goede rockster heeft soms een paar flops voordat een album opeens weer de juiste snaar raakt.

“Mensen vergeten vaak dat thought leadership veel te maken heeft met de tijdgeest. Als het even niet jouw moment is en je even niet onder de aandacht komt, dan moet je dit los kunnen laten. Ik kan originele gedachten goed onder woorden brengen, maar soms is dat even minder relevant, en dat is ook okay. Dit spel voedt zich met authenticiteit. Mensen merken het als het een doel op zich wordt.”

Maar Jacqueline is meer dan founder/CEO van het investeringsplatform. Haar activistische toon maakt dat ze de afgelopen jaren is uitgegroeid tot stem van een beweging. Ze geeft thought leadership een nieuwe betekenis en is het antwoord op de vraag hoe het uitpakt als je je uitspreekt als mens. LDJ Tech PR spreekt haar over de kracht van je eigen gedachten, de mentale worstelingen en het benodigde lef om uit te groeien tot de personificatie van een thema.

Wat betekent thought leadership voor jou?

“Schrijven is vlinders vangen. En daarmee bedoel ik dat het allemaal gaat om het vangen van een origineel idee, om dit vervolgens zo goed mogelijk op te schrijven of uit te spreken. Als je eenmaal weet wat je wilt vertellen, schrijft het verhaal zich vanzelf.”

“Maar het is lastig om aan een origineel geluid te komen. Dat is wel wat je nodig hebt om tractie te hebben. Met content maken is het net als bij hits schrijven als zanger, of heel veel dingen in het leven. Soms heb je de magic note te pakken en dan vliegt het opeens. Dat overkomt mij zo’n twee keer per jaar, maar ik weet zelf niet van tevoren wanneer wel en wanneer niet.”

‍1. Geef je merk een gezicht (of liever: meerdere gezichten)
AI vertrouwt merken die worden vertegenwoordigd door echte mensen. Denk aan CEO’s die regelmatig in media maatschappelijke thema’s duiden. Of aan verhalen waarin medewerkers of klanten laten zien hoe jullie impact maken. 

Zorg dat je herkenbare woordvoerders koppelt aan de thema’s die belangrijk zijn voor jouw organisatie: AI, duurzaamheid, skills, cybersecurity. Wie zich laat zien, wordt eerder geciteerd. Anders bouwt AI ook geen herkenning op.

2. Laat van je horen in het publieke domein
Reageer op actualiteiten. Deel opinies over trends in je sector, en deel je reflecties op LinkedIn. AI-modellen leren van wat publiek wordt besproken in open bronnen, in vakmedia, podcasts, LinkedIn en nicheblogs. Dus daar kun je maar beter aanwezig zijn. 

3. Maak content die AI kan vertrouwen en herhalen
AI gebruikt content die helder is opgebouwd, voorzien van feiten en herleidbaar is naar echte mensen. AI heeft context en structuur nodig om jouw bijdrage te begrijpen. Laat experts dus de auteur zijn, gebruik citaten en maak je expertise expliciet kenbaar. Ontwikkel content die antwoord geven op vragen die jouw doelgroep intypt bij AI. 

4. Optimaliseer op je boodschap, niet op verkeer
Hoe AI over je praat, is belangrijker dan hoeveel traffic je site trekt. Stel jezelf vragen als: worden we genoemd als autoriteit in onze sector? Worden we geciteerd in antwoorden over ons domein? Daar kan je weer een deel van je contentstrategie omheen bouwen.

Zo niet, dan is het tijd om je verhaal, expertprofielen en mediaplan opnieuw tegen het licht te houden. Denk niet alleen in persberichten, maar ook aan explainers, trendanalyses, round-ups en interviews. AI ‘onthoudt’ wat anderen vaak en consequent benoemen. Daar moet jouw naam tussen zitten.

‍Je verdient het om geciteerd te worden
‍GEO bepaalt vandaag hoe vaak, waar en aan welke thema's je geciteerd wordt. Morgen bepaalt het ook of je in de shortlist van jouw prospectieve klant terechtkomt. Als je nu niet begint aan de inzet van je GEO-strategie, wordt het straks haast onmogelijk om de achterstand in te halen.

Welkom in het tijdperk van Generative Engine Optimization (GEO). Hier gaat het niet langer om ‘gevonden worden’ in de blauwe linkjes, maar om ‘geciteerd worden’ in het antwoord zelf. AI-zoekmachines zoals Google SGE, Perplexity en ChatGPT geven namelijk steeds vaker direct antwoord op vragen, zonder dat er iemand doorklikt. 

Sterker nog: volgens een studie van Sparktoro verschijnt bij bijna 50% van de zoekopdrachten nu een AI-snippet bovenaan de pagina, en bij probleemoplossende vragen loopt dat zelfs op tot 74%. Jouw website is niet langer de eindbestemming, maar slechts een mogelijke bron. En als die bron niet bekend of betrouwbaar is, word je overgeslagen.

Autoriteit is de nieuwe ranking factor
Content die hoog scoort in Google is niet per definitie de content die een AI assistent zal citeren. Uit een analyse bleek bijvoorbeeld dat slechts 20% van de topresultaten in Google geciteerd worden in AI-antwoorden. AI let eerder op betrouwbaarheid, context en structuur. Het geeft daarom voorrang aan bronnen die het herkent en vertrouwt; gevestigde media, erkende experts, interviews en opiniestukken en gastbijdrages. Net als in Google’s eigen E-E-A-T-model, geeft AI voorrang aan bronnen met autoriteit en menselijke expertise.

Daarom wint PR terrein. Omdat traditionele linkbuilding steeds minder oplevert, is een vermelding in Het FD, een interview in MT/Sprout of een quote op een goed gevolgde nicheblog nu waardevoller dan ooit. Hier vier strategieën voor GEO-succes:

Nederland investeert in een eigen AI-fabriek
De grootste aankondiging deze maand kwam uit Groningen: Nederland krijgt een nationale AI-fabriek bedoeld om de digitale onafhankelijkheid te versterken. De totale investering bedraagt €200 miljoen. Het kabinet draagt €70 miljoen bij (waarvan een flink deel via Defensie), de regio Groningen legt €60 miljoen op tafel (deels uit het gaswinningsherstelfonds), en Europa wordt om cofinanciering gevraagd.

De faciliteit, die medio 2026 operationeel moet zijn, combineert supercomputer rekencapaciteit met labruimte en testomgevingen. Anders dan de megafabrieken van bijvoorbeeld Microsoft draait het op een bescheiden 5 megawatt, tegenover 100 megawatt bij de Amerikanen. 

Nederlandse bedrijven, kennisinstellingen en overheden kunnen er straks AI-toepassingen ontwikkelen voor het sneller opsporen van ziektes, cyberaanvallen of bijvoorbeeld voor het slimmer aansturen van verkeer. Vooral voor het mkb moet dit een game-changer worden. 

'Sovereignty washing' door Amerikaanse techreuzen
In reactie op de zorgen over het politieke klimaat en jurisdictie in de VS en Europese cloudwetgeving, lanceerden drie Amerikaanse techreuzen de afgelopen maand hun ‘Europese’ oplossingen. Amazon Web Services introduceerde de “European Sovereign Cloud” met volledige EU-directie en infrastructuur. Google en Microsoft volgden met soortgelijke constructies. 

In alle gevallen draait de belofte om autonomie, naleving van EU-regels en garanties dat Europese klanten hun data in eigen handen houden. Maar is dat ook echt zo? Volgens NRC valt zelfs de zogenaamd soevereine infrastructuur van AWS nog altijd onder de Amerikaanse CLOUD Act en FISA-wetgeving. Dat betekent dat de VS in theorie nog steeds toegang kan eisen tot Europese data. 

De term “sovereignty washing” doet hiermee zijn intrede. Als het datacenter op Europees grondgebied staat, maar het eigendom Amerikaans is, wie heeft dan daadwerkelijk controle?

Europa grijpt in
Nadat Apple en Meta al megaboetes ontvingen van in totaal €700 miljoen onder de Digital Markets Act, toont de EU opnieuw haar tanden. De Europese Commissie beschuldigde nu ook TikTok officieel van het schenden van de Digital Services Act, vanwege het ontbreken van een transparant advertentie-overzicht. 

Ook de AI-wet krijgt contouren. Het nieuwe AI Office publiceerde richtlijnen voor aanbieders van general-purpose AI. Wie een model levert dat breed ingezet kan worden, moet straks transparant zijn over de achtergrond van de trainingsdata en de modelarchitectuur. Bedrijven moeten zich voorbereiden op audits, documentatie-eisen en transparantie zodra de AI Act in volledig van kracht komt. 

AI-werkdilemma dringt langzaam door
De AI-retoriek is overal, maar weinig bedrijven weten hoe ze ermee moeten omgaan. Uit een onderzoek van &Samhoud blijkt dat drie op de vier Nederlandse CEO’s verwacht dat 20 tot 40 procent van hun werkprocessen door AI geautomatiseerd kan worden. Tegelijkertijd ontbreekt in veel organisaties een duidelijke strategie of interne dialoog over wat dat concreet betekent. 

“Niemand durft het moeilijke thema te benoemen: wat betekent dit voor mijn mensen?”, signaleert de oprichter tegenover het FD. “Ze vinden ook dat als ze hierover gaan praten, ze dan een antwoord moeten hebben. En dat hebben ze niet. Er is een enorm ongemak om dit te benoemen.” Ondertussen blijven ontslagrondes bij techbedrijven wereldwijd doorgaan.

“In medtech speelt iets anders. Daar draait het vooral om software en apparatuur. We stoppen in Nederland best veel geld in innovatie, en dat is dan vaak subsidie gedreven. Ook in ziekenhuizen, die geld krijgen om hun eigen onderzoek te doen. Het resultaat is dat ieder ziekenhuis zijn eigen app of AI-toepassing wil bedenken en daar geld voor kan vinden.”

“Het is beter en veel schaalbaarder om startups een kans te geven om de markt op te komen. Maar het probleem is dat er bij zorgverleners een enorme weerstand is om met bedrijven samen te werken. Ik heb ze letterlijk horen zeggen dat bedrijven ‘alleen maar geld willen verdienen aan patiënten'. Alsof geld verdienen vies is, en een bedrijf het gratis zou moeten doen.”

Kun je een voorbeeld geven?

“In het zorgakkoord is €2,7 miljard gereserveerd voor transformatie. Het FME zei al dat we zo’n beetje alle zorgtekorten kunnen oplossen met bestaande technologie. En toch is er binnen die €2,7 miljard geen enkel plan met aandacht voor het opschalen van bewezen technologie.”

“Daarnaast hebben een aantal ziekenhuizen recent €13 miljoen ontvangen om arbeidsbesparende technologie en AI te ontwikkelen in een ziekenhuis. Niemand staat stil bij het feit dat het totaal niet schaalbaar is dat ieder ziekenhuis afzonderlijk te werk gaat. Iedereen wil innovatie, en iedereen wil het vooral zelf bedacht hebben.”

En als het een bedrijf wel lukt om daar doorheen te breken?

“Mocht er dan wel ruimte voor startups zijn, dan zie je dat er in een innovatieve zorgpilot veel van ze wordt gevraagd. Zorgverleners verwachten dat producten als ‘pilot’ gratis worden geleverd, waar de ondernemer dan weer een financiering voor moet vinden.”

“Dat zijn stuitende voorbeelden van hoe we in dit land omgaan met ondernemers en innovatie. Als Nederlands bedrijf in de zorg ben je 90 procent van de tijd bezig om zorgverleners te helpen om het bij hen voor elkaar te krijgen. Van opleiden, tot overtuigen, tot het maken van inkoopcontracten aan toe.”

Hoe kijk je in dat kader naar een onderwerp als digitale soevereiniteit?

“We moeten hiermee aan de slag, juist vanwege digitale soevereiniteit. Dit was altijd al een groot thema, maar de geopolitieke ontwikkelingen verplichten Europa al helemaal om te werken aan de eigen weerbaarheid.”

“In onze sector gaat het vooral om (patiënten)data, en de ontwikkeling van systemen en nieuwe medicijnen. Daarin wil je een sterke positie hebben en niet afhankelijk zijn van andere landen. COVID heeft ons iets geleerd over pandemische paraatheid: je wilt niet dat vaccins alleen in handen zijn van de mensen die daar voor jouw regio een stop op kunnen zetten.”

Dus we moeten aan de bak in deze sector.

“Een gezonde en innovatieve zorgsector is een sterk vertrekpunt voor ons verdienvermogen, de bijdrage aan maatschappelijke uitdagingen en onze weerbaarheid. We hebben een supermooie sector en staan nog steeds goed op de kaart.”

“Er werken meer dan 100.000 mensen in onze sector, bij zo’n 3000 bedrijven. Er is zo’n €70 miljard omzet mee gemoeid en er zijn zo’n 20 universiteiten. Daar komen fantastische ontwikkelingen uit voort waar we best trots op mogen zijn. Daarom hoop ik dat we in Nederland kunnen werken aan het wegnemen van de knelpunten. We moeten een gezonde thuismarkt neerzetten, met structurele financiering en een omgeving waarin innovatie sneller kan worden opgepakt.”

Op een gemiddelde technische universiteit druist het van de energie en innovatie. Carmen van Vilsteren voelt zich er dan ook als een vis in het water. Ze studeerde ooit in Delft, gaf leiding aan de ontwikkeling van diverse medische producten bij Philips en FEI en dat bracht haar ook naar de TU Eindhoven. 

Ze heeft in haar loopbaan wel zo’n beetje alles wel gezien en gedaan wat mogelijk is. Van het opzetten van grootschalige zorginnovaties, tot startups tot investeren. Ze begeleidt bedrijven en hun oprichters door de allervroegste fases. Met name vrouwen, want hun aandeel in high tech zorginnovatie moet in het kader van diversiteit en vaardigheden veel groter worden, zo vindt Carmen.

Je straalt als je het hebt over de High Tech campus in Eindhoven. Waarom?

“Wie Eindhoven zegt, zegt high tech systems. De hele keten zit hier, een volledig ecosysteem dat elkaar kent en helpt. Als je hier rondloopt zie je nog steeds de contouren van wat er vanuit Philips is opgezet.”

“Een van mijn mooiste ervaringen was in 1996 toen ik als projectleider een systeem voor cardio-interventie op de markt bracht. Het was niet te geloven om te zien hoe zoveel mensen uit zoveel verschillende disciplines samenwerkten om bij te dragen aan een innovatiever zorgsysteem.”

“Nu nog wordt er iedere seconde een patiënt met dit apparaat gedotterd. Er moeten veel meer van dit soort innovaties komen. Als ik daar een bijdrage aan kan leveren, dan help ik niet alleen bedrijven maar ook miljoenen patiënten wereldwijd.”

Wat is jouw rol daar nu in?

“Onze rol kan je het best omschrijven als architect van het ecosysteem, met name op gebied van publiek-private samenwerkingen. Dan heb je het over het samenbrengen van kennisinstellingen, bedrijven, financiers en overheid. We willen dat bedrijven sterker kunnen groeien op de Nederlandse thuismarkt, en dat er stabiliteit is op gebied van beleid en financiering.” 

Voor medtech, biotech en data/AI?

“Dat zijn inderdaad de drie onderdelen van de topsector lifesciences en health. Onder medtech verstaan we alles wat een diagnose of behandeling doet. Dan is er biotech, wat voor een groot deel met medicijnen te maken heeft. Ook het thema data en AI is een van onze focusgebieden.”

“Dat zijn drie clusters met veel overlap, maar toch ook totaal verschillende werelden. Wat vooral overeenkomt is dat we in Nederland goed zijn aan het begin van de ontwikkelpijplijn. Academische startups die zich richten op research & development. Zodra het uit moet groeien, stokt de innovatie in Nederland.”

Waar liggen de knelpunten?

“Het grootste knelpunt is dat de Nederlandse markt slecht toegankelijk is als thuismarkt. Zodra je door de fase van de klinische trials bent, moet je niet alleen aantonen dat iets veilig is, maar volgens de laatste richtlijnen ook dat het iets oplevert.”

“Als je een Nederlands bedrijf bent, wil je de introductie het liefst in de Nederlandse markt doen, zodat je snel kunt leren en verder ontwikkelen. Maar de Nederlandse markt is om op te schalen verschrikkelijk moeilijk.”

Waarom is de Nederlandse thuismarkt moeilijk?

“Voor medicijnen en biotech heb je te maken met ‘de sluis’. De door EMA (European Medicines Agency) goedgekeurde medicijnen worden in andere landen vaak direct opgenomen in het zorgsysteem. In Nederland leggen verschillende partijen, zoals het Zorginstituut, er nog eens een vergrootglas boven en wordt er nog een keer onderhandeld over de prijs. Die gesprekken en procedures duren soms wel twee jaar. Een biotechbedrijf heeft het geld en de tijd niet om zo lang in de ‘sluis’ te wachten.”

Dat geldt niet voor medische technologie?

Investeringsklimaat blijft uitdagend
Ondanks alle ontwikkelingen blijft het Europese investeringsklimaat kwetsbaar. Uit een nieuw rapport van KPMG blijkt dat wereldwijde VC-investeringen in het eerste kwartaal van 2025 stegen naar €111 miljard — vooral dankzij megadeals in AI. In Europa echter daalde het aantal deals naar het laagste niveau in zes jaar, met een totaalbedrag van €15,8 miljard.

In Nederland werd circa €429 miljoen geïnvesteerd in startups — een forse daling van 59% ten opzichte van Q1 2024. Terwijl AI wereldwijd de durfkapitaalmarkt stimuleert, blijft de vraag of Nederland en Europa kunnen aanhaken bij deze groei.

Nederland zakt in wereldwijde tech-ranglijst
In de recent gepubliceerde Global Tech Ecosystem Index 2025 van databureau Dealroom.co is Nederland met Amsterdam nog steeds zichtbaar in de top van de mondiale techkaart, maar het signaal is dubbel. Amsterdam prijkt op plek 16 in de categorie Density Leaders, die ecosysteemprestaties per inwoner meet. Daarmee blijft de stad koploper binnen de Benelux en noteert het hoge waarden op het gebied van enterprise value per capita, universiteitslinkages en patenten.

Volgens Dealroom scoort Nederland bovengemiddeld op schaalbaarheid en output ten opzichte van het inwonertal, maar verliest het terrein in totale investeringen, unicorncreatie en groeitempo.

AI-supercomputers en Europese ‘gigafabrieken’
Naast regelgeving zet Europa vol in op technologische infrastructuur. In het nieuwe AI Continent Action Plan van de Europese Commissie (april 2025) is sprake van miljardeninvesteringen in AI-fabrieken en uitbreiding van cloudcapaciteit. De plannen voorzien in negen nieuwe AI-supercomputers, vijf zogeheten 'gigafabrieken' eneen verdrievoudiging van de Europese datacentercapaciteit binnen enkele jaren, onder een nieuwe Cloud- en AI-ontwikkelingswet.

De Commissie verhoogt tegelijk de druk op AI-regelgeving: met de strengste transparantie-eisen voor high-risk AI wereldwijd, maar ook met oog voor haalbaarheid voor kleinere spelers. Reuters meldde recent dat Brussel bedrijven actief wil ondersteunen om de “compliance-last van de AI Act – vooral voor kleinere innovators – te minimaliseren.”

Publieke bewustwording groeit
Waar digitale soevereiniteit aanvankelijk vooral politieke aandacht kreeg, staat het onderwerp nu ook volop in de publieke belangstelling. Zo kaartte Arjen Lubach de digitale kwetsbaarheid van Nederland aan in zijn programma, onder andere met inzichten van techwatchers als Ludo Baauw en Bert Hubert.

Eerder publiceerde Dutch IT Channel een opiniërend artikel gebaseerd op de gezamenlijke visie van Jan Bakker (Avisi), Jan van der Wel (Technolutions), Jurgen Duijster (Transfer Solutions) en Ludo Baauw (Intermax).

De urgentie van digitale autonomie wordt steeds breder erkend, zeker binnen het publieke domein. Staatssecretaris Szabó benadrukte onlangs dat de overheid “een duidelijke wens heeft om de digitale autonomie te versterken” en wil voortvarend werk maken van een eigen rijkscloud.

Volgens Laura Nuhaan (Accenture) draait digitale weerbaarheid niet alleen om technologie, maar vooral om samenwerking en strategisch leiderschap: “Het vraagt om scenario-denken, samenwerking binnen ecosystemen, en een gezamenlijke inzet van directie, business en IT.”

Maar er is nog te weinig kennis om er echt mee om te gaan.

"Nog niet. Er is een kenniskloof, met name als het gaat om wat cloudtechnologie werkelijk inhoudt. Vaak wordt er over cloud geredeneerd vanuit capaciteit: hoeveel opslag, rekenkracht en schaalbaarheid. Maar de cloud heeft veel meer lagen en gaat ook over snel beschikbare diensten voor developers en software as a service.”

“Daarom is het belangrijk dat bestuurders snappen dat IT geen ondersteunende functie meer is en dat het belangrijk is dat elke bestuurder basiskennis van technologie heeft en begrijpt wat cloud is en kan. We zijn haast digitaal geworden: in ons werk, onze strategie, in hoe we werken. Bij sommige organisaties en bestuurders zie je nog een mindset zoals ICT vroeger was. De innovatiecomponent van technologie is belangrijk en mogen we absoluut niet vergeten in de discussie over soevereiniteit.”

Wat moeten bedrijven nu concreet doen?

"Begin bij het herdefiniëren van je cloudstrategie. Welke risico’s zijn acceptabel? Welke data zijn kritisch? ”

“Sommige organisaties denken meteen aan een eigen private cloud, maar vaak is een hybride aanpak effectiever. Je moet strategisch keuzes maken en bepalen waar je zelf grip op moet hebben, en wat je kunt overlaten aan derden. Wendbaarheid is cruciaal, zodat je snel kunt acteren als dit nodig is.”

En jullie spelen daar een centrale rol in?

"Wij brengen strategie, business en technologie samen. We helpen bedrijven om duidelijke doelen te formuleren rond cloud, data en security. Vervolgens begeleiden we ze bij de uitvoering en helpen we ze met de juiste oplossingen en het bouwen aan wendbaarheid en weerbaarheid.”

“De vraag naar dit soort begeleiding neemt toe. Organisaties beseffen dat het niet meer alleen om de technologie gaat. Het is tijd voor een reset: hoe kijken we naar technologie en hoe organiseren we samenwerking binnen en buiten de landsgrenzen?"

“Innovatie gaat niet meer zoals het gisteren ging. Het is veel meer het resultaat van een succesvol ecosysteem met partners, overheid en verschillende partijen. We moeten dus werken aan onze gezamenlijke innovatiekracht.”

Wat geeft Laura Nuhaan mee aan iedereen die ze tegenkomt?

"Benader technologie integraal. Je kunt AI, data, cloud en infrastructuur niet los van elkaar zien. Bijvoorbeeld: GenAI use cases hebben directe impact op databeheer, beveiliging en duurzaamheid. Je moet dus het grotere plaatje begrijpen en dat vraagt om samenwerking tussen IT, business en beleidsmakers.

Daarnaast vind ik het belangrijk dat business, IT en beleidsmakers hetzelfde vertrekpunt en begrip hebben. Je hoeft niet alles van tech te begrijpen, maar je moet wel inzien wat het doet en wat de implicaties zijn. Het is een belangrijke opdracht voor ons om dit heel eenvoudig uit te leggen.

En minstens zo belangrijk: vertrouwen. We kunnen alleen digitale stappen maken als we elkaar vertrouwen. Innovatie vraagt niet alleen om technologie, maar om openheid en verbinding."

Waarom is digitale soevereiniteit juist nu zo belangrijk?

"Het onderwerp leeft al langer, maar de urgentie is toegenomen vanwege de huidige geopolitieke ontwikkelingen. In landen als Frankrijk en Duitsland is dit thema al stevig ingebed, en ook binnen Accenture werken we er al jaren aan en hebben meerdere internationale centra voor digitale soevereiniteit.”

“Digitale soevereiniteit kent drie lagen: een wettelijke, een economische en een geopolitieke. Wettelijk gaat het om het voldoen aan de lokale reguleringen en wetten. Economisch draait het om de autonomie om op eigen kracht te innoveren binnen wettelijke kaders. Geopolitiek gaat het om onze afhankelijkheid van niet-Europese technologie: wat gebeurt er als de toegang tot kritieke systemen ineens wordt geblokkeerd?”

“Dat is geen vergezocht scenario. Uit het Draghi-rapport blijkt dat meer dan 80% van de digitale infrastructuur en diensten in Europa afhankelijk is van niet-Europese spelers, vooral uit de VS. Dat is risicovol, want we leren tegelijkertijd dat een vriend van gisteren misschien niet meer de vriend van vandaag of morgen is. En wat gebeurt er als iemand op een knop drukt en we geen toegang meer hebben tot onze systemen? Die vraag is prominenter dan ooit."

Waarom komt de discussie in Nederland pas laat op gang?

"Onze cultuur speelt daarin een rol. We hebben een open handelsgeest, altijd gewend om van buiten te halen wat we zelf niet hebben. Maar recente geopolitieke spanningen hebben onze kwetsbaarheid pijnlijk zichtbaar gemaakt. Opeens stellen we fundamentele vragen: waar staat onze data, wie heeft er toegang toe, en kunnen wij dat zelf nog controleren? Daarnaast rijst de vraag: op welke vlakken willen we zelf innoveren? En over welke kennis moeten we dan beschikken? Die bewustwording groeit.”

De hoogste tijd om Laura aan de tand te voelen over haar levensloop en hoe Nederland kan werken aan digitale autonomie.

Wat drijft je in je werk?

"Tijdens mijn jaren in Silicon Valley heb ik gezien hoe samenwerking binnen ecosystemen innovatie versnelt. Als je experts uit verschillende landen en disciplines samenbrengt, ontstaat er iets bijzonders. Maar die samenwerking is complex. Het vraagt om visie, structuur en leiderschap.”

“Die uitdaging motiveert mij. In Europa zijn er talloze technologiekwesties die vragen om oplossingen. Cloud en digitale innovatie zijn essentieel, vooral als we onze digitale soevereiniteit willen waarborgen."

OpenAI genereert levensecht beeld - en dat roept vragen op
AI blijft de headlines domineren. OpenAI's nieuwe beeldgeneratiefunctie, aangedreven door het GPT-4o-model, lanceerde op 25 maart en trok binnen een uur een miljoen nieuwe gebruikers naar het platform. Inmiddels werken 500 miljoen mensen wereldwijd met ChatGPT en is het bedrijf meer dan 300 miljard dollar waard, zo begon de maandupdate van OpenAI.

Maar magie komt met een prijs. Na een virale golf van Studio Ghibli-achtige AI-illustraties, protesteren creatieven massaal tegen het gebrek aan bronvermelding. Ghibli-medeoprichter Miyazaki noemde het zelfs "een belediging voor het leven zelf”. 

De Italiaanse krant Il Foglio experimenteerde een maand lang met een volledig door AI gegenereerde bijlage. Hoofdredacteur Claudio Cerasa over het experiment: "We willen leren wat we aan AI kunnen vragen en wat niet." De verkoop van de krant steeg in die periode tot ieders verbazing met 70%, maar er waren ook zorgen over feitelijke onjuistheden en het gebrek aan nuance.

Europese ambitie groeit - maar weet Brussel te leveren?
Digitale soevereiniteit is het nieuwe politieke toverwoord in Brussel. Een coalitie van meer dan 100 Europese techbedrijven waarschuwt de Europese Commissie dat Europa "gevaarlijk afhankelijk is van Amerikaanse Big Tech" en riep op tot échte industriepolitiek, volgens NRC. "Europa moet het initiatief terugpakken," stellen ze in de brandbrief. Ze eisen dat overheden deels Europees inkopen en pleiten voor bundeling van Europese clouddiensten.

En dat gebeurt nu ook. Inmiddels werken negen EU-landen aan een versnelling van plannen om onder andere de chipindustrie te versterken en willen vóór de zomer voorstellen presenteren. Daarnaast kreeg de Eindhovense AI-chipmaker Axelera €61 miljoen aan EU-subsidie om zijn Titania-chip verder te ontwikkelen, geschikt voor een eigen datacenter. Zo wil Europa in strategische tech minder afhankelijk zijn van de VS en China.

Die oproep komt op een cruciaal moment, net nu de economische strijd tussen de VS en China opnieuw oplaait. Deze maand verhoogde president Trump de importheffingen op Chinese goederen naar een historisch hoogtepunt van 145%. China reageerde met tegenheffingen en kondigde aan de export van kritieke grondstoffen zoals zeldzame aardmetalen stop te zetten voor Amerikaanse bedrijven

Toch is de spagaat voelbaar. ASML laveert voorzichtig tussen Washington en Beijing. Het bedrijf is van plan dit jaar een refurbish-centrum in China te openen, om Chinese klanten makkelijker te bedienen zonder te exporteren. 

En Nederland financierde afgelopen maand een omvangrijk droneproject voor Oekraïne ter waarde van 500 miljoen euro, terwijl SecFund, een investeringsfonds voor defensiestartups, zijn eerste miljoenen steekt in de Delftse dronestartup Tective.

Duurzaamheid in vertraging - maar niet van de radar
Sustainability blijft een topprioriteit, maar niet zonder hobbels. Het besluit van de EU om de CSRD-duurzaamheidsregels te vertragen en te versoepelen, kwam als een mokerslag bij veel startups en adviseurs die op deze ‘rapportagegolf’ inspeelden. De Rotterdamse startup Engyon, die AI-software ontwikkelt voor accountants gericht op CSRD-compliance, zag 80% van zijn markt wegvallen, zo lazen we in MT/Sprout. Medeoprichter Joachim Arts noemt het “een jaar vertraging”. Vanaf 2028 geldt de CSRD alsnog voor duizenden bedrijven.

Maar de echte koplopers lijken zich daar weinig van aan te trekken. Het Amsterdamse investeringsplatform Carbon Equity haalde onlangs €105 miljoen op voor zijn nieuwste klimaatfonds. CEO Jacqueline van den Ende daarover: “De energietransitie wordt niet alleen gedreven door idealisme, maar ook omdat duurzame oplossingen economisch slimmer zijn.” De wereldwijde instabiliteit zorgt bovendien voor nieuwe urgentie: energiezekerheid is terug op de agenda, en klimaattech speelt daarin een absolute sleutelrol.

Ook in Nederland groeit de druk op beleidsmakers. Onder leiding van MVO Nederland riepen bedrijven als IKEA, bol.com, Zeeman en Auping het kabinet op om nu écht vaart te maken met de circulaire economie. In reactie op de alarmerende ICER-analyse van het Planbureau voor de Leefomgeving presenteert MVO Nederland zes concrete actiepunten.

Investeringsgeld is er nog - maar alleen voor messcherpe verhalen
‍Waar 2021-2022 nog de ene recordinvestering na de andere opleverde, is het klimaat dit jaar beduidend koeler. "De echte klappers bleven in maart uit," constateert MT/Sprout op basis van Techleap’s Quarterly Startup Report. Met uitzondering van hotelsoftwarebedrijf Mews en quantumchipmaker QuantWare (beiden minder dan €20 miljoen) haalde geen enkele startup een grote ronde op. Thorizon haalde wel €16 miljoen op voor zijn gesmolten-zout-kernreactor, maar verder bleef het rustig. Buitenlandse investeerders pakken bovendien een steeds grotere rol in de Nederlandse scene. Er is vooral interesse in AI en cleantech.

Macro-economisch lijkt er wel licht aan de horizon: de Europese Centrale Bank heeft halverwege de maand de rente iets verlaagd, bericht de Financial Times. Dat kan de investeringsbereidheid richting technologie wat lucht geven. Maar voor nu blijft kapitaal “smart money”. Kritisch, strategisch en gericht op de lange termijn.

“Veel mensen leggen niet de link naar het bedrijfsleven. In de huidige media zie je vooral verhalen over de oude economie. Daarin wordt het verdienen van geld ten koste van mens en wereld op een voetstuk gezet. Ik vroeg me af waarom het verhaal van de duurzame transitie niet sexy verteld kan worden. En van daaruit is The Green Times ontstaan.”

Wanneer kwam je op het idee?

“Ik vond laatst een dagboek terug van toen ik 16 was. Daar stond met kinderhandschrift geschreven: ‘Op een dag heb ik een eigen tijdschrift dat niet over beauty of mode gaat, maar over dingen die er echt toe doen: natuur, cultuur en politiek. Dat dagboek vond ik terug toen ik een jaar geleden mijn baan opzegde. Het zat dus altijd al in mijn achterhoofd, maar ik durfde de stap niet eerder te wagen. Zo’n aanloop kan je heel lang uitstellen met de illusie dat je het gebaande pad moet volgen.”

Je richt je op relatief rustige groei. Wat heeft je doen realiseren dat het niet in sneltreinvaart hoeft?

“Ik heb een aantal jaar geleden een behoorlijke hersenschudding gehad. Ik kon een periode lang heel weinig en dat maakte mijn leven op dat moment heel klein, zowel op sociaal gebied als werk. Maar ik was niet minder gelukkig. Ik realiseerde me dat gezondheid en een eenvoudig leven al genoeg kan zijn. De rest is extra.”

“Daarom heb ik nog geen investeerders aan me verbonden. Ik weet dat The Green Times groot gaat worden, maar ik heb geen haast. De basis is rust. Dat past in de duurzame economie doordat het niet gedreven is door externe prikkels.”

Wat is het geheim van de The Green Times?

“Het gaat om de vorm waarop je een verhaal neerzet. Daarin is bij ons veel ruimte voor menselijkheid. We zoeken naar het verhaal dat iemand ‘achter de inhoud’ vertelt.  Waarom moet iemand lachen of huilen? Wanneer gaat iets fout? Wanneer twijfelt iemand? Wanneer is iemand kwetsbaar? Dat willen we laten zien. We kijken nu naar hoe we actualiteit en nieuwswaarde kunnen toevoegen, want we hebben ons verkeken op het feit dat mensen daar toch naar zoeken.”

Het bereiken van de massa is lastig. Ook voor impactondernemers.

“Het raken van de massa is lastig, want veel mensen denken niet op lange termijn en houden voornamelijk rekening met hun eigen wereld. Een impactondernemer doet er goed aan om te realiseren dat duurzaamheid niet de nummer 1 reden is dat mensen voor je kiezen. Natuurlijk moet je je verhaal goed neerzetten, maar uiteindelijk kiezen mensen ook voor prijs en gemak. Dat moet net zo sterk staan in je communicatie.”

Wanneer ben je impactondernemer?

“Er is geen blauwdruk voor impactondernemen. De kern van het businessmodel moet bijdragen aan een maatschappelijke transitie. Maar de uitvoering kan op verschillende manieren.”

“Wat wel herkenbaar is, is dat we nu zo’n 100 ondernemers gesproken hebben, en we wel de bouwstenen voor de nieuwe economie herkennen. Impactondernemers kijken op vergelijkbare wijze naar groei, investeerders, marketing en communicatie, de bedrijfscultuur en zo meer. Je kunt stellen dat dit de bouwstenen zijn voor het bedrijf van de toekomst. Volg je the Green Times lang genoeg, dan ga je die herkennen en weet je hoe je zelf zo’n bouwsteen op kan zetten.” 

Wat wil je bereiken met The Green Times?

“Toen ik jong was wilde ik zelf in de Quote of in Forbes 30 under 30. Dat was voor mij de definitie van succes. Nu begrijp ik dat succes niet gelijk staat aan geld verdienen, maar veel meer aan impact maken. Mijn droom is dat kinderen ooit zeggen: “Ik wil een plek op The Green Times”. Want dat staat voor een gezond verdienmodel, gecombineerd met verantwoordelijkheid voor de wereld waarin ik leef.”

Jij gaat het wel redden. Maar gaat de duurzame economie het redden?

“Uiteindelijk gaan we naar een duurzame economie, linksom of rechtsom. Als je kijkt naar de ontwikkeling in Europese wetgeving, maar ook de toenemende risicoactoren voor bedrijven, dan is er geen andere weg dan een duurzame economie. Ik weet daarom wel zeker dat de duurzame economie ten grondslag ligt aan alles.”

En partners kunnen via The Green Times mee op de boot.

“We zoeken altijd partners die iets toe te voegen hebben en het liefst weer een andere wereld aanspreken. In ons normale model word je partner voor een of twee jaar, en zetten we een campagne op met goede videoverhalen over thema’s die passen binnen de duurzame economie. Onze tweede pijler is dat we iedere dinsdag een inspirerend ondernemersverhaal lanceren.”

“Daarnaast hebben we een ‘rebelse tak’. Dat zijn onze campagnes om tegen de status quo in te gaan en een statement te maken. Die drie takken hebben gemeen dat ze allemaal bijdragen aan de duurzame economie en de rol van ondernemerschap hierin.”

Welke rol heeft tech en innovatie als aanjager van verandering?

“Iedere bouwsteen van de huidige economie moet worden vervangen door een alternatief. De manier waarop we plastic produceren, beton creëren, energie gebruiken, alles moet anders. Daar heeft tech en innovatie een belangrijke rol in. Maar we moeten niet denken dat het hele probleem met tech en innovatie is opgelost.”

“We hebben een overheid nodig die de kaders schetst, consumenten die de vraag verzorgen en bedrijven die het actief opnemen in hun bedrijfsvoering. Het hele ecosysteem moet aan de slag.”

Wat wil je mensen meegeven?

“Ik weet dat niet iedereen zomaar alles kan laten vallen om de volledige aandacht op duurzaamheid te richten. Maar als je die ruimte wel hebt, hoop ik dat je de verantwoordelijkheid voelt om er iets mee te doen.”

“Dit idee heb ik jaren voor me uit geschoven. Maar uiteindelijk heb ik wat geld bij elkaar gespaard en ben ik zonder investeerders gestart met het opzetten van een platform. Ik kon het niet aan mezelf verkopen om het niet te doen.”

“Dus als je ruimte en het voorrecht hebt om iets bij te kunnen dragen, doe er dan iets mee. En dan hoop ik dat er steeds meer mensen worden aangesproken en het een groter onderdeel wordt binnen de maatschappij.”
‍
Volg @thegreentimes.eu of kijk op www.thegreentimes.eu

Begin bij het begin. Wat is jouw achtergrond?

“Ik heb politiek gestudeerd in Amsterdam, business en management in Schotland, en ging voor een mooi en herkenbaar merk als Heineken werken in een commerciële functie. Ik volgde ‘het uitgestippelde pad’. Voor een merklancering ging ik naar Congo, en ik zag dat daar grof gezegd zoveel shit aan de hand was. Ik werd weer helemaal wakker geschud.”

“Ik had mijn ‘kindse’ liefde voor natuur weggestopt en kwam in de jong volwassen molen terecht. Ik realiseerde me dat ik een andere kant op moest bewegen. Ik ben duurzaamheidsinitiatieven op gaan zetten bij Heineken, maar dat was niet genoeg. Ik maakte de switch naar het ministerie van Buitenlandse Zaken en de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) in rollen rondom duurzaam ondernemerschap.” 

“Ik vond deze beweging zo inspirerend en zo hard groeien, dat ik me afvroeg of media geen sterkere rol konden spelen in het geven van een gezicht hieraan. Ik spaarde €15.000,- en begon met het bouwen van ‘The Green Times’.”

Wat zag je in Congo dat je niet eerder hebt gezien?

“Ik merkte vooral wat het met mij als mens deed. Ik ben nog nooit zo geraakt als toen ik door de straten liep en zag hoe mensen met weinig op zak iets van hun leven proberen te maken. Ze noemen zichzelf ‘The Hustlers’: iedere dag staan ze op om op de meest creatieve manieren iets van de dag te maken.”

“Op een dag regende het bijvoorbeeld heel hard, en een onverharde weg transformeerde tot een soort meer. De volgende dag zag ik dat jongeren een bedrijfje waren gestart om mensen en spullen over het meer heen te tillen. Ter plekke opgezet met tenten en spandoeken. Dat was hun werk voor de komende dagen.”

Impactondernemers. 

“In de puurste vorm. Maar ook in Nederland zie je creativiteit, in combinatie met duurzaamheid, groeien en dat is inspirerend. Want het is gek dat duurzaamheid niet de norm is. We willen toch allemaal een wereld met schone lucht, natuur en gezondheid?”

Het is nu 8 jaar later en het roer is omgegooid. Media platform ‘The Green Times’ is opgericht, inmiddels een maand of 4 onderweg. Want, zo stelt Emma, de wereld is toe aan een nieuw geluid over de weg naar een duurzame economie en de rol van ondernemers hierin. LDJ Tech PR gaat met Emma in gesprek om de betekenis van het nieuwe platform te duiden.

De AI-race lijkt minder in het voordeel van de Verenigde Staten te zijn. Ondanks de geavanceerde chips, miljardenbedrijven en de exportrestricties lijkt China zich onverwacht sneller te ontwikkelen en mogelijk zelfs een onverwachte voorsprong te verkrijgen met DeepSeek.

Deepseek maakt AI democratischer
Het Chinese AI-model zet een streep door alle aannames over kunstmatige intelligentie. "We hebben het verkeerd ingeschat," schrijft ING-hoofdeconoom Marieke Blom in een analyse. Nieuwe AI-modellen blijken veel toegankelijker: goedkoper te maken, sneller te trainen, en hebben veel minder rekenkracht nodig.

Blom ziet wat dit betekent: AI wordt democratischer. "We kunnen nu zelf modellen gaan maken door voort te bouwen op open source code," schrijft ze. "We hoeven niet meer te wedijveren met de megacomputers van Silicon Valley. Door slim gebruik van open source technologie kunnen Europese bedrijven hun eigen AI ontwikkelen."

Geopolitieke spanningen nemen toe
De timing van DeepSeek is cruciaal. Trump is nog geen week terug in het Witte Huis of de VS kondigt al direct strenge exportbeperkingen aan voor AI-chips. Honderdtwintig landen krijgen te maken met de quota. Alleen 'tier 1-bondgenoten', waaronder Nederland, blijven buiten schot.

Meta-topman Mark Zuckerberg voelt de nieuwe wind ook en kiest partij. Hij stopt met factchecking in de VS en uit felle kritiek op Europese regelgeving. "Samen met president Trump" zal hij de strijd aangaan met wat hij "censuur" noemt. 

Adverteerders tonen zich bezorgd: "Als de nieuwe maatregelen leiden tot meer toxische inhoud, zullen adverteerders dit snel afstraffen," waarschuwt Richard Exon van reclamebureau Joint in het FD.

Europa en digitale weerbaarheid
"We blijven bij onze principes," aldus EC-voorzitter Von der Leyen op het World Economic Forum in Davos over de verharde positie van de VS. "Om onze belangen en waarden te beschermen. Dat is de Europese manier." 

Von der Leyen wees erop dat 3,5 miljoen Amerikanen voor Europese bedrijven werken. Het handelsvolume tussen de VS en Europa bedraagt 1,5 biljoen euro. "Er staat veel op het spel voor beide partijen," aldus Von der Leyen. “Daarom zoeken we het gesprek op, maar niet ten koste van alles.”

Maar die principes komen onder druk te staan. De Algemene Rekenkamer waarschuwde onlangs voor de "gevaarlijke afhankelijkheid" van Amerikaanse clouddiensten. Overheidsdata staan steeds vaker op servers van Amerikaanse techbedrijven, wat volgens de Rekenkamer "ondoordacht gebruik" is met "grote risico's”. Een kwetsbaarheid die in het geopolitieke klimaat steeds meer aandacht krijgt. 

AI-agents: de volgende golf
Ondertussen tekent zich al een nieuwe revolutie af: AI-agents. Volgens NU.nl experimenteert creditcardmaatschappij Visa al met acht tot tien agents per medewerker. Het idee van deze digitale assistenten is dat zij zelf beslissingen nemen en leren van hun ervaringen. "We worden de managers van robotlegers," zegt AI-expert Remy Gieling in het artikel.

Wat is je advies aan ondernemers en wetenschappers om markttoegang te vinden?

“Met name voor groene en witte biotech gaat het erom dat je je klant en de behoeften door en door kent. Veel ondernemers enwetenschappers kunnen op een eigen manier nadenken, sterk gepassioneerd en diepgenesteld in hun technologie. In mijn rol vind ik het leuk om ze te helpen valideren hoe de rest van de wereld naar hun technologie kijkt.”

“Dat is niet altijd even makkelijk omdat de technologie zelf spectaculair kan zijn. Maar ook dan is het belangrijk om mee te bewegen naar iets dat de markt kan omarmen. Het is essentieel om de belangrijkste gebruikers dus al vroeg te benaderen en te luisteren naar hun feedback.”

Hoe kijk je naar de aankomende biotech act en wat moet er op beleidsniveau gebeuren om innovatie te versnellen?

“Ik hoop dat de Biotech Act 2025 veel aandacht heeft voor groene en witte biotech. We hebben behoefte aan een specifieke aanpak voor deze sector, omdat deze innovaties unieke uitdagingen ondervinden op gebied van financiering, opschaling en goedkeuringsprocessen.”

“Dat is belangrijk om de positie van Europa te beschermen. Een recent manifest van de EU BioSolutions-coalitie noemde al dat als we bestaande innovaties in de duurzame biotech toepassen, dat we de wereldwijde CO2-emissies met 8 procent kunnen reduceren in 2030. Ongeveer 900.000 vierkante kilometers aan landbouwgrond kan vrijkomen voor natuurherstel.”

Nog iets vergeten?

“Duurzame biotech innovaties hebben steun nodig. Ze zijn urgent, maar hebben behoefte aan tijd, grote investeringen, hooggekwalificeerd talent, risicobereidheid en moeten navigeren door complexe regelgeving.”

“We moeten oplossingen klaar hebben staan als de koelkast straks wel leeg raakt. Ik geloof niet dat we nog achterover kunnen leunen. Dus ondernemers, vernieuwers, wetenschappers, valideer je product-marketfit grondig. Val niet in de valkuil van de technologische push, maar maak je maatschappelijke en economische impact zichtbaar.”

“En het allerbelangrijkste is dat werkelijk iedereen rol kan spelen bij het stimuleren van een omgeving waarin duurzame innovaties als urgent worden beschouwd, worden gestimuleerd door regelgeving, minder risicovol zijn voor investeerders en uiteindelijk bewust worden gekozen door consumenten.” 

‍

‍

“Maar in Nederland wordt juist bezuinigd op onderzoeken educatie. Dit heeft een enorm negatieve – en ik vrees onomkeerbare – consequentie op onze positie als wereldleider in innovatie. Om over de ‘braindrain’ aan talent maar te zwijgen. Het ziet eruit als een kortzichtige beslissing met negatieve langetermijneffecten.”

Innovatie in biotech is broodnodig. Hoe beschermen we innovatieve oplossingen van de valley of death?

“Het gaat om begeleiding door de hele innovatiecyclus heen. Van onderzoek en ontwikkeling tot commercialisering. Continue validatie van productbehoeften is het meest belangrijke voor je product. In andere woorden: wat is de product-market fit? Dit lijkt vanzelfsprekend, maar het wordt toch vaak over het hoofd gezien.”

“Daarnaast zijn investeringen in de vroege fase van belang. Dit is nodig voor de ontwikkeling van prototypes of het aantonen van de schaalbaarheid. En het gaat om het mitigeren van risico’s voor investeerders. Zoals we doen met het groeiprogramma Biotech Booster, waarbij we ondernemers en onderzoekers in vroege fase helpen met gerichte ondersteuning om te voorkomen  dat intellectuele eigendomsrechten op de plank of in de valley of death belanden.”

De omgeving is niet altijd klaar voor een technologie. Wat is de rol van communicatie in de publieke perceptie en acceptatie?

“Op basis van mijn ervaring weet ik dat er veel krachtverscholen ligt in framing en storytelling. Je communicatie moet kraakhelder en herkenbaar zijn en altijd op zoek naar verbinding. Hoewel mensen misschien dan hetzelfde doel voor ogen hebben, kan de weg ernaartoe behoorlijk verschillen.”

“Empathie en respect zijn dan de sleutels. Aan de zorgen rondom biotech ligt vaak angst ten grondslag, al helemaal in groene biotech. Het is dan belangrijk om niet je eigen mening te forceren, maar de angsten te benoemen en goed te kijken waar je gemeenschappelijke grond vindt. Ik vraag bijvoorbeeld welke informatie een doelgroep nodig heeft om comfortabel genoeg te zijn met een innovatie, zodat we daarmee aan de slag kunnen.”

Het duurt wel even voor de hele publieke opinie om is.

“In een ideale wereld worden biotech, duurzame concepten en innovatie al veel eerder op scholen geïntroduceerd. Dan krijg je een samenleving die klaar is voor innovatie en bewust is van duurzame keuzes in het dagelijks leven.”

“In bijvoorbeeld West-Europa is het makkelijk om de negatieve gevolgen van klimaatverandering op voedselproductie te negeren zolang de koelkast gevuld is. We romantiseren het idee dat voedsel van eigen bodem moet komen. Maar we moeten echt aan het werk om ervoor te zorgen dat de innovatieve oplossingen op tijd klaar zijn om onze planeet en toekomstige generaties te beschermen.”

Nikita wordt warm van de manier waarop kleine veranderingen op moleculair niveau een impact hebben op het functioneren van een compleet organisme. En al helemaal hoe je dit kunt inzetten voor maatschappelijke impact.

Haar PhD-onderzoek ging over eiwitten die zaadkieming onder stressvolle omstandigheden kunnen optimaliseren. Het werk leverde inzichten op om klimaatbestendige zaden te kweken.

Tegelijkertijd was ze medeoprichter van GeneSprout, een platform voor jonge Europese plantwetenschappers dat gericht is op het promoten van een open dialoog en om een ​​stem te hebben in het beleidsvormingsproces over plantgenoombewerkingstechnieken zoals CRISPRCas. Toen dit platform door de Europese Commissie werd erkend als stakeholder maakte Nikita een vreugdesprongetje.

Ze stapte in een rol als Knowledge Transfer Officer bij de Wageningen University & Research (WUR) en business developer bij Biotech Booster, een nationaal programma om bevindingen uit biotechnologie te commercialiseren. Nikita is de perfecte brug tussen wetenschap en bedrijfsleven. Tussen innovatie en een impactvol product. En daarmee de perfecte gesprekspartner voor de LDJ Techwatch.

Je begon als wetenschapper, maar maakte de stap naar bedrijfsontwikkeling. Waarom maakte je die switch?‍

“Toen ik actief was bij GeneSprout merkte ik dat de meest baanbrekende onderzoeken in potentie grote maatschappelijke problemen oplossen. Maar dat kan alleen als het wordt ondersteund door de juiste commerciële en technische ontwikkelingscyclussen zodat het daadwerkelijk op de markt belandt.”

“De kloof tussen het eerste onderzoek en een product is enorm. Als wetenschapper en ondernemer zag ik waar kansen en knelpunten liggen. Het snijvlak tussen die werelden is complex, maar verschrikkelijk leuk. Want hoe meer duurzame biotech-innovatie op de markt komt, hoe groter de impact op de maatschappij.”

Hoe kijk je naar de huidige positie van biotech?

“Biotech is essentieel in de toolbox om grote maatschappelijke uitdagingen te overwinnen. En Nederland heeft een bijzondere positie in agro-food biotech. We mogen dan een klein land zijn, maar als de op een na grootste exporteur van hoogwaardige groentezaadrassen spelen we een enorme rol in het voeden van de wereldbevolking. We mogen best trots zijn op onze ‘seed valley’. Maar het brengt de verantwoordelijkheid met zich mee om te blijven innoveren.”

Want innovatie in biotech is belangrijk voor de planeet.

“Veel mensen denken bij biotech aan medicijnontwikkeling en therapeutische middelen. Ook wel rode biotechnologie genoemd. Daarvan wordt de levensreddende relevantie snel gezien. Ik zie agro-food biotechnologie (ook wel: groene biotech) en industriële biotech (witte biotech) als minimaal gelijkwaardig. Voor de toekomst van onze planeet misschien nog wel belangrijker.”

“Denk aan gewassen die bestand zijn tegen klimaatverandering. Of aan micro-organismen die specifieke chemicaliën en bioplastics produceren, zodat we minder afhankelijk zijn van fossiele brandstoffen. Deze innovaties helpt klimaatverandering tegen te gaan en voedselzekerheid te beschermen. We moeten echt beter worden om ook over de urgentie van deze oplossingen te communiceren.”

Wat is dan de rol van beleid en hoe kijk je naar de huidige ontwikkelingen?

“Beleid maakt het verschil in de transitie van defossiele economie naar een bio-economie. En beleidsmakers hebben enorme invloedom van de duurzame transitie een realiteit te maken, bijvoorbeeld door de juiste incentives voor innovatie te plaatsen. De Europese Commissie heeft in maart 2024 doelgerichte acties voorgesteld om biotechnologie en bioproductie tebevorderen. Dat is een goed signaal.”

Nieuwe strategie voor Europa
Het rapport van Draghi legt de vinger op de zere plek. Europa kan niet én soeverein zijn én volledig open. We kunnen niet én maximaal innoveren én maximaal reguleren. Het najagen van een illusoire 'derde weg' heeft te lang overheerst. Europa moet kiezen: nationale belangen opzij zetten voor Europese slagkracht en integratie van de interne markt, of accepteren dat we een speelbal worden van Amerika en China. 

Draghi roept op tot een verschuiving van defensieve naar competitieve soevereiniteit. Bij LDJ zien we dit als een kans. Europa heeft alles in huis om zijn positie te herwinnen, maar dat vraagt wel om lef. 

Draghi noemt concrete stappen, zoals het opzetten van 'European Tech Valleys', geconcentreerde innovatiehubs met kritische massa; het stroomlijnen van financiering via één loket; en het ontwikkelen van een Europese data-infrastructuur die privacy combineert met innovatiekracht.

Maar strategie alleen is niet genoeg, nu komt het aan op de uitvoering. Bovendien kan Europe zijn verhaal beter vertellen, communiceer je ambitie naar een wereldpubliek, hoe trek je de juiste investeerders aan en hoe overtuig je talent om te blijven? Hier ligt een enorme kans voor Europa.

Europa slaagt er uitstekend in om innovatieve bedrijven te starten, maar het mist vaak de boot bij het verzilveren ervan. Dit werd ook in 2020 duidelijk toen het Duitse BioNTech een revolutionair mRNA-vaccin ontwikkelde tegen Covid-19. Om het wereldwijd beschikbaar te maken had het een Amerikaanse partner nodig. En zo werd Pfizer een van de grootste succesverhalen uit de geschiedenis, maar BioNTech plukte daar slechts deels de vruchten van. 

En dit is geen uitzondering. Slechts 4% van de 70 grootste techbedrijven wereldwijd is Europees. En de kloof met China en de VS wordt steeds groter. Apple is in z'n eentje meer waard dan de 30 grootste Duitse bedrijven samen. China's R&D-investeringen stegen in vijf jaar met 70%, in Europa bleef het steken op 4%.

Europa's 'middle of the road' strategie loopt dood. Tussen China’s staatsgestuurde techdominantie en Amerika’s verstrengeling met Big Tech, probeert Europa krampachtig een eigen weg te vinden. Maar die bestaat niet meer. Bij LDJ zien we dit dagelijks: techbedrijven met briljante ideeën die moeite hebben om internationaal door te breken. Zolang Europa geen echte schaalvoordelen creëert, blijven we achteraan lopen.

Het systeem van zelfondermijning
Draghi noemt het een systeemfout. Europa leidt jaarlijks een miljoen STEM-studenten, maar veel van hen vertrekken naar landen waar betere kansen liggen. De VS trekt bijvoorbeeld vier keer meer AI-specialisten aan dan Europa. 

Hetzelfde gebeurt met startups. Zodra ze willen groeien, worden ze vaak overgenomen en gecommercialiseerd door Amerikaanse of Chinese bedrijven. Van de tien grootste VC-backed overnames in Europa in 2020, kwamen er zeven uit de VS. In 2024 vertegenwoordigen ze bijna de helft (48%) van alle overnamewaarde in Europa.

Dan is er nog infrastructuur. Terwijl Silicon Valley en Shenzhen hun innovatiehubs concentreren, verdeelt Europa zijn middelen over meer dan 600 locaties. Zo is bijvoorbeeld advanced manufacturing verspreid over 170 onderzoekscentra. Volgens experts ontbreekt de kritische massa die nodig is voor echte doorbraken. 

Financiering is een groot struikelblok. In de VS zijn er gerichte fundingprogramma's zoals DARPA en China biedt directe staatssteun. Een startup in Europa moet langs wel twintig verschillende loketten navigeren om financiering te vinden. 

Toch is niet alles kommer en kwel, Europa blinkt uit in regelgeving. De GDPR, maar ook de AI Act en de Digital Service Act zijn vooruitstrevend. Maar onbedoeld brengt het ook problemen met zich mee. Zo moeten Europese AI-bedrijven onder de AI Act hun modellen mogelijk hertrainen op Europese data, terwijl ze al kampen met een data tekort. ‘Scheidsrechters winnen de wedstrijd niet.’

Silicon Valley ruikt haar kans
Meta's topman is niet de enige die draait. Mark Zuckerberg, die Trump nog verbande van al zijn platforms, schoof deze week aan voor een verzoeningsdiner in Mar-a-Lago. ANP rapporteert dat Meta geen details wilde geven over het gesprek, maar benadrukte dat de ontmoeting plaatsvond “op een cruciaal moment voor Amerikaanse innovatie”.

Google's Sundar Pichai praat plotseling ook over “constructieve samenwerking”. En Apple's Tim Cook ziet “nieuwe kansen”. Apple en Google staan momenteel onder zware juridische druk in Europa, waar de EU de bedrijven heeft beboet met miljardenclaims wegens belastingontwijking. Apple moet €14,4 miljard betalen en Google €2,6 miljard volgens het hoogste Europese hof. 

Trump verklaarde dat de uitkomsten zouden veranderen als hij opnieuw president wordt. “Laat me je dit zeggen: al deze bedrijven zullen worden vrijgelaten als je de juiste president kiest,” vertelde Trump aan een publiek.

Trump's tech krijgt vrij spel
De plannen die nu op tafel liggen zijn bijzonder. Trump wil niet alleen alle AI-regulering van Biden terugdraaien, hij wil ook overheidsdata beschikbaar stellen voor AI-training. Gezichtsherkenning en surveillance-regels worden versoepeld. Het contrast met Europa's strenge AI Act kan niet groter zijn.

Nog opvallender zijn de cryptoplannen. Trump, die Bitcoin eerder nog "een zwendel" noemde, wil nu een nationale Bitcoin-reserve opbouwen ter grootte van Amerika's goudvoorraad. Er komt een speciale crypto-adviseur in het Witte Huis, de eerste in de geschiedenis. Zijn zoons lanceren zelfs een eigen cryptobedrijf: World Liberty Financial. 

De boodschap is duidelijk
Amerika moet een vrijhaven worden voor techinnovatie. Antitrustzaken worden versoepeld, fusies aangemoedigd. Alleen voor Chinese tech blijven strenge regels gelden. "Amerika first" betekent in de praktijk Silicon Valley eerst.

Voor Europese bedrijven tekent zich een lastig scenario af. Nu Amerika en Europa fundamenteel verschillende techregimes kiezen, wordt het steeds moeilijker om in beide markten te opereren. Met Silicon Valley aan het roer in Washington wordt die kloof onoverbrugbaar.

Kan het zo zijn dat er twee internetten ontstaan? Een ongefilterde en ongereguleerde versie waar Amerikaanse innovatie alle voorrang krijgt, en een Europese variant met strikte privacyregels? De digitale Iron Curtain waar techexperts al jaren voor waarschuwen, kan onder Trump werkelijkheid worden.

Als Trumps overwinning niet schokkend genoeg was, techmiljardair Elon Musk wordt minister. De bijzondere aanstelling tekent een omkeer in het Amerikaanse techbeleid. Terwijl de VS onder Biden nog hamerde op regulering en het inperken van Big Tech, kiest Trump voor het tegenovergestelde. Een innige verstrengeling tussen overheid en Silicon Valley. Sillicon Valley krijgt nu waar het al jaren voor lobbyde: politieke macht.

Van vijand naar vriend
Waar komt de omslag vandaan? In 2016 noemde Musk Trump nog ongeschikt voor het presidentschap. In 2017 stapte hij zelfs demonstratief uit Trump's adviesraad. En in 2022 noemde hij hem een 'bullshit artist'. 

Maar toen veranderde alles. Na de mislukte aanslag op Trump koos Musk plotseling partij. Hij doneerde 132 miljoen dollar aan Republikeinse campagnes, 100 miljoen ging direct naar Trump's super-PAC die onder meer social media campagnes ondersteunde. Fast forward naar oktober 2024: diezelfde Musk staat met MAGA-pet op te springen op een campagnepodium in Pennsylvania. "Amerika heeft Trump nodig," verkondigde de Tesla-baas. "De democratie staat op het spel."

X als campagnewapen
Onder Musk werd X een cruciaal campagne-instrument voor Trump. Deze macht over sociale media bleek goud waard. In 2021 werd Trump nog verbannen van social media na de Capitoolbestorming. Nu had hij zijn megafoon terug. Een ongefilterde informatielijn die werd gestuurd door Musk. 

Onderzoek van het Center for Countering Digital Hate toont aan hoe de algoritmes met opzet werden aangepast. Posts van Trump kregen 138% meer views, anti-Trump berichten werden gedegradeerd. Musk’s eigen pro-Trump posts (waarvan de onderzoekers beweren 87 onjuiste verkiezingsclaims te bevatten) bereikten regelmatig tientallen miljoenen views, zelfs bij gebruikers die hem niet volgen.

De ultieme beloning
Na alle donaties en honderden Trump posts op X, volgt de ultieme beloning: een ministerspost. Als hoofd van het nieuwe Department of Government Efficiency (DOGE🐶) krijgt Musk controle over 2 biljoen dollar aan overheidsuitgaven. Een bedrag dat groter is dan het BBP van Canada.  

Persoonlijke belangen verklaren Musk's draai. Er lopen in de VS tientallen rechtszaken tegen bedrijven van Musk vanwege mogelijke wetsovertredingen. Tesla ligt onder vuur, SpaceX moet vechten voor contracten, en X kampt met allerlei onderzoeken. Als minister kan hij straks zelf invloed uitoefenen op het beleid. Critici waarschuwen voor een ernstig belangenconflict.

In Amsterdam was deze maand een protestactie van de Britse organisatie Led by Donkeys, een groep met bijna 1 miljoen volgers op X. Gekleed in overalls projecteerden ze een film op de zijkant van het Tesla-hoofdkantoor in Amsterdam-Zuidoost. De aanklacht is dat X gebruikt is voor het verspreiden van complottheorieën, racisme en leugens om zo Trump het Witte Huis in te krijgen.

Gebruikers succesvol maken
Het derde en misschien wel meest onderscheidende aan de Chinese aanpak is de focus op het creëren van waarde voor gebruikers. Chinese bedrijven beginnen met de vraag: hoe maken we onze klanten succesvol?

Neem Xiaozhu, vaak gezien als de Chinese Airbnb. Xiaozhu gaat nog een stapje verder door gratis consultants te leveren aan verhuurders. Deze adviseurs helpen met woninginrichting en prijsstrategie. Wat blijkt? Het levert drie keer zoveel boekingen op als via Airbnb China. Dat is dus typisch voor de Chinese aanpak. Bied niet alleen een platform, maar draag actief bij aan het succes van de gebruikers ervan.

Pinduoduo (Temu) drijft dit principe verder. Door sociale interactie en gaming-elementen te integreren in het winkelproces, maakte het e-commerce een sociaal gebeuren. Het platform pioniert met ‘group buying', waarbij consumenten samen inkopen om korting te krijgen. Deze feature resoneerde zo sterk dat Pinduoduo in vijf jaar tijd groter werd dan eBay, met meer dan 50 miljard dollar aan jaarlijkse transacties.

Wat Nederlandse bedrijven kunnen leren
1) Ten eerste: wees moedig genoeg om iets te lanceren voordat het 100% af is. Chinese bedrijven laten zien dat het effectiever is om snel te starten en te verbeteren op basis van real-life feedback.

2) Ten tweede: zie experimenteren niet als een risico maar als een tussenstap. Voor westerse managers klinkt dit mogelijk als chaos. Het betekent dat bedrijven moeten durven falen, iets wat in de Nederlandse cultuur en media vaak nog wordt afgestraft.

3) Ten derde: denk breder dan je kernproduct of dienst. WeChat begon als chat-app, Xiaomi als smartphonemaker, BYD als batterijproducent. Door constant te kijken naar aanpalende behoeften van klanten, groeiden ze uit tot veel meer dan dat.

4) En het belangrijkste: stel de klant centraal, altijd. Chinese bedrijven zijn geobsedeerd door klantwaarde. Ze vragen zich continu af: hoe kunnen we onze gebruikers succesvoller maken?

De beste technologie wordt dus bepaald door wie deze het snelst en effectiefst kan toepassen. In die discipline heeft China ons meer te leren dan we misschien willen toegeven.

Het is geen overdrijving: Chinese tech innoveert in razend tempo. Tijdens mijn acht jaar in China (2012-2020), waar ik werkte bij het mediaplatform Jetli.com van acteur Jet Li en later bij Taiji Zen, opgericht door Alibaba-founder Jack Ma, zag ik een land dat enorm snel transformeerde naar een hyperdigitale samenleving.

WeChat was toen net gelanceerd, Alipay breidde de diensten uit en cashless werd binnen no-time mainstream. Toen deelfietsen werden geïntroduceerd in 2016, kleurden Chinese steden binnen enkele maanden geel van de Ofo-fietsen en oranje van Mobike. 

De cijfers liegen er niet om. In 2023 stonden 24 Chinese techclusters in de mondiale innovatie top-100, meer dan elk ander land. De R&D uitgaven stegen in vijf jaar met 70 procent, en alleen al vorig jaar diende China bijna een miljoen patentaanvragen in. Hoe doen ze dat en wat kunnen we ervan leren?

Bliksemsnelle iteratie
Chinese bedrijven innoveren op een andere manier dan we in het Westen gewend zijn, mede dankzij hun enorme thuismarkt als testlab. Meest in het oog springend is de snelheid van executie. Onderzoek van McKinsey toont aan dat Chinese bedrijven gemiddeld drie keer sneller nieuwe producten lanceren dan hun westerse tegenhangers. Het is de 'launch fast, improve faster'-strategie: liever een product dat 70% af is lanceren en verbeteren, dan jaren doorwerken naar perfectie.

BYD is een goed voorbeeld. In 2020 was het bedrijf nog primair een batterijproducent. Toen het zijn revolutionaire 'Blade Battery' lanceerde, implementeerde het deze technologie binnen slechts anderhalf jaar in vijf verschillende automodellen. En drie jaar later is BYD uitgegroeid tot 's werelds grootste producent van EV’s, met een verkoop die Tesla overtreft.

Ook Shein laat zien hoe deze principes in de praktijk werken. Met zijn 'test-en-reorder' model lanceert het modemerk duizenden nieuwe styles per week, produceert kleine batches, en schaalt alleen wat aanslaat. Dankzij data-gedreven productontwerp en minimale voorraden kan het trends razendsnel vertalen naar producten. Het resultaat spreekt voor zich: een omzet die die van H&M en Zara samen overtreft.

Het 'en-en' denken
Een tweede kenmerk van Chinese innovatie is het vermogen om tegenstellingen te verenigen. Je ziet in het Westen dat bedrijven vaak kiezen tussen online of offline, B2B of B2C. Dualistisch denken heet dat. In China zoeken ze naar manieren om deze concepten te combineren.

Freshippo, de supermarktketen van Alibaba, is hier het voorbeeld van. Terwijl retailers hier alsmaar worstelen met online en offline, lanceerde Alibaba al in 2016 een concept waarin beide werelden samenkomen. Klanten scannen producten voor informatie en recepten, kunnen hun vis direct laten bereiden in het restaurant, of alles binnen 30 minuten thuis laten bezorgen.

WeChat illustreert dit principe op platformniveau. Wat begon als chat-app groeide uit tot een superapp met meer dan een miljard gebruikers, waar sociale media, betalingen en diensten samenkomen. Met meer dan een miljoen 'mini-programs' probeert het zelfs de App Store te omzeilen. Het platform faciliteert nu meer dan een miljard dagelijkse transacties en is uitgegroeid tot een digitaal ecosysteem waarin Chinezen hun hele leven organiseren.

Kansen voor het bedrijfsleven
Voor bedrijven betekent het dat innovatieretoriek en de ondersteuning in de praktijk steeds verder uit elkaar dreigen te lopen. Het biedt echter ook kansen voor bedrijven om zich te profileren als voortrekkers van verandering en innovatie, ondanks - of juist dankzij - het terugtrekkende overheidsbeleid.

Nederlandse bedrijven kunnen zich positioneren als innovatieleiders binnen Europa. Door in te spelen op thema's als de transitie naar duurzame economische modellen, digitalisering en strategische autonomie, kunnen bedrijven zich onderscheiden. 

Voorbeelden van toonaangevende Nederlandse bedrijven die dit goed doen zijn onder meer Picnic, Sendcloud, Nearfield Instruments, Leyden Jar, Leyden Labs, Nico.lab, Smart Photonics, Battoylser Systems en Alexera AI. Sommige van deze bedrijven fungeren ook als collectief als klankbord voor overheidsbeleid. Het verhaal van Nederlandse innovatie moet verteld worden, niet alleen in de boardrooms, maar ook in de media en de arena's van Brussel.

Nieuw model
Denk ook aan de nieuwe CSRD-wetgeving. Deze Europese richtlijn breekt met de oude spelregels door bedrijven te verplichten niet alleen financiële winst, maar ook sociale en ecologische impact te rapporteren. Dit creëert transparantie en mogelijk een gelijk speelveld waar duurzame innovatie zou kunnen floreren.

Investeringen in klimaat- en mensvriendelijke producten kunnen nu direct vertaald worden naar concurrentievoordeel. Bovendien biedt de CSRD bescherming tegen oneerlijke concurrentie uit landen met lagere milieu- en sociale standaarden. 

Het buzzwoord van Kabinet-Schoof
Het nieuwe kabinet zet hoog in op innovatie. Maar liefst 85 keer valt het woord in het nieuwe regeerakkoord. Na een structureel gebrek aan aandacht, wordt innovatie nu gepositioneerd als de heilige graal voor het oplossen van de woningnood tot het temmen van klimaatverandering. 

De concrete uitwerking roept echter vragen op. Terwijl het kabinet de mond vol heeft van van 'groene groei' en 'brede welvaart', zijn maatregelen genomen die op gespannen voet staan met het innovatiemantra. 

Het Nationaal Groeifonds, ooit de trots van Den Haag met een slagkracht van 20 miljard euro, wordt zonder pardon afgebouwd. Tegelijkertijd snijdt men in de budgetten voor onderwijs en wetenschap: de voedingsbodem voor innovatie. Hoe gaat dit Nederland helpen om terug te komen in de top-5 van meest concurrerende landen ter wereld? 

Deze tegenstrijdigheid werd feilloos blootgelegd door Lubach in zijn Avondshow, waar innovatie werd bestempeld als het nieuwe wondermiddel voor elk maatschappelijk probleem. Maar zoals Lubach al fijntjes opmerkte: echte innovatie kost tijd, geld, en laat zich niet zomaar regisseren.

Minister Dirk Beljaarts van Economische Zaken probeert de gemoederen te sussen door een mogelijke heroverweging na twee Prinsjesdagen te suggereren. Maar sommigen zien het als een poging om de angel uit het debat te halen.

Realiteit achter de cijfers
De harde cijfers tonen een ontnuchterende werkelijkheid. Met R&D-investeringen van slechts 2,3% van het BBP, bungelt Nederland onderaan de innovatieladder. Landen als Duitsland, België en Zuid-Korea laten ons met gemak achter zich. Dat blijkt uit onderzoek van TNO.

Zelfs onze nationale trots ASML staat wereldwijd op een bescheiden 64e plaats qua R&D-investeringen. Apple daarentegen pompt in zijn eentje meer geld in innovatie dan heel Nederland bij elkaar. Het gebrek aan grote private R&D-investeerders in Nederland is hier een cruciale factor.

Draghi's wake-up call: ‘Europa in crisis’
Terwijl Nederland worstelt met zijn innovatie-identiteit, luidt Mario Draghi de noodklok voor heel Europa. Zijn rapport over het Europese concurrentievermogen leest als een dystopische roman. Zonder ongekende investeringen en radicale hervormingen, is Europa gedoemd tot economische irrelevantie.

Het debat over Europa’s positie is de laatste jaren flink toegenomen. De coronapandemie, geopolitieke spanningen en een energiecrisis heeft de wereld veranderd en zorgde voor flinke economische schokken. Ondertussen zet de innovatie in de VS en China Europa op achterstand. Europa is niet slagvaardig genoeg op het gebied van AI en cloud computing.

Draghi's recept? Een jaarlijkse injectie van 750 miljard euro in Europese bedrijven. Volgens de oud-ECB-president is het de enige manier om de innovatiekloof met Amerika en China te dichten.

De weg naar de top
Om werkelijk tot de wereldwijde innovatietop te behoren, moet Nederland een radicale koerswijziging ondergaan. Het vergt een gunstiger ondernemersklimaat dat private R&D-investeringen aanwakkert, een naadloze symbiose tussen academisch onderzoek en markttoepassing, en een proactieve rol in Europese innovatie-initiatieven.

Elfrieke van Galen steekt meteen van wal. Elfrieke is bij KLM opgestegen van zomerstewardess tot CEO van KLM cityhopper en KLM UK. Ze heeft menig bestuurskamer van buiten en binnen gezien, menig wetboek van a tot z gelezen en is mede-oprichter en partner bij TheRockGroup. Een baanbrekend internationaal adviesbureau voor de transitie naar een duurzame economie en samenleving binnen de planetaire boundaries.

Ze zal het zelf niet meteen beamen, maar Elfrieke is hét gezicht voor duurzaamheid. Voor CSRD-wetgeving en wat je als bedrijf moet met de Sustainable Development Goals van de Verenigde Naties. De noodzakelijke transitie naar een duurzame en inclusieve samenleving gaat haar aan het hart. Zegt het voort.

Waarom is de techwereld naïef?

“Om te beginnen geloof ik heilig in de planetaire grenzen als absolute grens. Daar moet je binnen blijven met een inclusieve samenleving. Ik zie echt wel een prominente rol voor technologie in de grote uitdagingen van deze tijd, maar het wordt vaak gezien als de oplossing voor alles. Wat men vaak vergeet is dat technologie ook weer leidt tot nieuwe problemen.”

“Kijk maar naar de green paradox. Die gaat ervan uit dat de besparing die tech op gebied van duurzaamheid oplevert, teniet wordt gedaan door zijn groei. Daarnaast hebben veel techbedrijven een vergrootglas op de positieve impact, maar kijken ze onbewust weg als het gaat om de negatieve  impact, zoals het gebruik van water en energie door datacenters. Het overzicht over de gehele keten en de kennis rondom verschillende perspectieven ontbreekt nog.”

Sommige tech, zoals CO2-stofzuigers of The Ocean Cleanup, worden gezien als lapmiddel voor de korte termijn. Moeten we meer investeren in de complete oplossing?

“Daar ben ik het totaal niet mee eens. Natuurlijk is het sterker om de oorsprong van het probleem aan te pakken. Maar je haalt er wel CO2 mee uit de lucht of plastic uit de zee. Als je kijkt naar de urgentie waar we voor staan, dan hebben we alles nodig. Ik zie veel focus op CO2-uitstoot. Ik denk eerlijk gezegd dat we onze grenzen van biodiversiteit misschien wel eerder bereiken.”

Hoe kijk je naar de positie die bedrijven nu innemen?

“Ik ben blij met het feit dat veel bedrijven een positie innemen die politiek-overstijgend is, met daarin een focus op de lange termijn. Je ziet ook dat veel bedrijven worden opgericht met purpose in het DNA. Het kwartje valt, bedrijven zien steeds meer dat de planetaire grenzen ook voor hen geldt. De bewustwording groeit bij de besluitvormers, maar dat maakt de transitie nog niet makkelijk.”

Kan je een voorbeeld geven?

“Kijk naar kweekvlees. We zijn het allemaal eens dat voeding fundamenteel is voor mens én natuur. Kweekvlees is een duurzamer alternatief ten opzichte van traditioneel vlees. Maar dan is het wel belangrijk om mee te nemen wat de negatieve impact is om het te creëren.”

“Dan kijk je vervolgens ook naar de acceptatie. Hoeveel mensen zijn bereid voor het alternatief te gaan en welke rol hebben bedrijven en supermarkten om dit te normaliseren? Er komt behoorlijk wat kijken bij dit soort innovaties. Dat proces gaat niet van de een op de andere dag.”

Wat vind jij van de borstklopperij van bedrijven, zodra ze ook maar iets goed doen?

“Je kunt daar heel kritisch op zijn, maar bedrijven hebben ook perspectief nodig binnen hun invloedssferen. Als dat minder printen of stoppen met plastic bekertjes is, dan is dat prima, maar is dat nu waar het over gaat. Je moet ook laten zien wat goed gaat. Wat goed gaat, doet volgen. Als we niet meer kunnen kijken naar de positieve stappen die we zetten, dan worden we allemaal klimaatdepressief.”

Tijd voor een ander verfrissend perspectief!

“Zonder actie hadden we nu op +4 graden gestaan in plaats van +2,9 graden. Natuurlijk zijn deze cijfers nog steeds een ramp, maar we moeten ook positief kunnen kijken naar wat we wel hebben bereikt en wat de effecten daarvan zijn. Het gat in de ozonlaag? Opgelost. Zure regen? Opgelost. ”Er zijn vele goede initiatieven en er gebeuren een hoop goede zaken die niet de media halen. “Als Midden-Europa overstroomt en wij niet, dan hoor je in het nieuws niets over het prachtige programma 'ruimte voor de rivieren’ om Nederland te beschermen. Dat is allemaal lang niet genoeg, maar je moet ook oog hebben voor initiatieven die een positieve impact maken. En het zou goed zijn om daar ook meer aandacht en bekendheid aan te geven.”

Welke rol heeft de CSRD-wetgeving hierin?

“Een van de voordelen is dat het transparantie geeft, het gaat niet om de vraag of je ambitieus bent. CSRD forceert bedrijven om goed te kijken naar de hele keten. En brengt duurzaamheidskennis en inzichten op directieniveau, om de businessstrategie en de vervolgacties op te bepalen. Maar je moet er dan wel echt mee gaan dansen, en het niet alleen als compliance zien.”

Maar wetgeving is niet het enige ijzer in het vuur.

“Ik denk dat startups en scale-ups de uitdaging ervaren dat financiële systemen nog niet zijn ingericht op de circulaire economie. Verminderen van uitstoot of een circulair product wordt nog niet op dezelfde manier gewaardeerd door de maatschappij.”

“Zolang nieuw plastic goedkoper is dan recyclede plastic, gaan de fabrieken die recyclede plastic maken failliet. Daarom is iedereen nodig voor de transitie. Van overheid tot bedrijven. Van het onderwijs tot aan het individu.

Wat doet TheRockGroup daar dan in?

“TheRockGroup stelt zich op als booster van de transities. Om te helpen bij de volgende stap, zowel voor de bedrijfswereld als in het onderwijs. Vanuit de drive dat er een fundamentele herbezinning nodig is op hoe we ten opzichte van de natuur in de wereld staan.”

“Ons huidige gedrag komt voort uit een reflectie van cultuur, religie en wetenschap. Daarin is in de afgelopen eeuwen altijd onderscheid gemaakt tussen mens en natuur. Kijk je naar de nieuwste wetenschappen, dan gaat het veel meer over verbindingen en de mens als onderdeel van het totaal. Die stroming moet lading krijgen, zodat het de plaats inneemt van oude wetenschap. We moeten veel meer onderdeel zijn van de natuur, en niet erboven staan.”

Waar komt je persoonlijke drive vandaan?

“Ik was altijd al bezig met de natuur. Bij toeval ben ik in studententijd gaan vliegen als zomerstewardess. Toen zag ik de ongelijkheid in de wereld. Daardoor heeft de natuur, ook tijdens mijn tijd bij KLM, altijd in m’n hoofd gezeten.”

“Het klinkt heel gek, maar toen ik een sabbatical nam, droomde ik op de eerste nacht dat ik geboren was om organisaties te helpen voortbestaan, maar mét positieve impact op natuur en mens. Dat heeft m’n ogen geopend.”

Moet iedereen daar dan in mee?

“Dat zou ik idealiter wel willen, maar het is een misvatting om te denken dat iedereen intrinsiek gemotiveerd moet zijn. Sterker nog, de discussie over intrinsieke motivatie verlamt. Het is ten eerste al lastig omdit tot in de kern van het bedrijf te krijgen. Als we daarop wachten, duurt het te lang.”

“Anderzijds hoeft iemand van mij niet intrinsiek gemotiveerdte zijn om de wereld te redden, als ze maar vanuit bedrijfsperspectief naar de problematiek kijken. Je bent al een heel eind als je je realiseert dat je bedrijf in gevaar komt als je je niet houdt aan de planetaire grenzen.”

Vijf tips om de eerste stap te zetten:

1) Als je nog geen duurzaamheidsprogramma hebt, bekijk dan waar je direct effect op hebt. Richt je eerst op het beperken van negatieve impact.

2) Pak heel nadrukkelijk risicomanagement op vanuit de continuïteit van het bedrijf. Dan gaat het vooral om scenarioplanning over waar je in de toekomst tegenaan loopt. Denk bijvoorbeeld aan grondstoffen of CO2-issues.

3) Als je een techbedrijf bent, ingericht om bepaalde problematiek te verhelpen, let er dan ook wat je aan de andere kant veroorzaakt door de oplossing.

4) Communiceer over goede voorbeelden, hoe klein ze ook zijn. Het motiveert om de volgende stap te zetten. Ook de kleinere korte termijn successen tellen.

5) Gebruik CSRD om duurzaamheid te structureren, en ga verder dan de compliance. Maak keuzes die goed zijn voor bedrijf en samenleving.

Storm aan kritiek na Nederlandse techstoring

Een computerstoring bij Defensie hield vliegtuigen aan de grond en legde overheidsdiensten stil. Het maakt duidelijk hoe kwetsbaar de digitale maatschappij is, stelt een analyse op Nu.nl. Met name de manier waarop nationale topstukken zoals premier Schoof en minister David van Weel (Justitie) reageerden, resulteerde in kritiek van techexperts Bert Hubert en Dave Maasland.  

Het laat zien hoe belangrijk proces, timing en communicatie is in deze kwetsbare situaties. Hulp nodig bij het opstellen van een crisisplan? Check in met LDJ Tech PR

Techparels in Noord-Nederland

De volgende must-read is positiever van aard. Journalist Frank Gersdorf (Het Financieele Dagblad) gaat in Noord-Nederland op bezoek bij techparels. Een verzameling prachtvoorbeelden van innovatie in de regio.  

Van Kwant Controls in Sneek, die besturingssystemen voor grote schepen maken, tot hightech-toeleverancier NTS in Drachten. En van Resato (hogedrukstations voor waterstof) uit Assen tot een fabrikant voor stadsbusdeuren (Ventura Systems, Bolsward). Ze komen allemaal samen in het Innovatiecluster Drachten (ICD).

De hype nu echt voorbij?

Nog even over AI. Niet alleen Aaron Mirck stelt dat AI de hype voorbij is. NOS stelt dat de hype wel over is, hoewel er nog steeds miljarden in AI gepompt worden. Dat zegt bijvoorbeeld Noëlle Cicilia, managing partner bij Brush AI, beaamt door Mona de Boer (PWC) en hoogleraren Emiel Krahmer en Virginia Dignum.  

Toch wordt verwacht dat de AI-race nog wel aanblijft en er zeker meer wordt geïnvesteerd. Het is daarbij belangrijk dat we de technologie inzetten voor problemen waarvoor het is bedoeld.  

Beperkte ruimte voor Nederlandse kwantumcomputers

Tot slot vrezen Nederlandse kwantumfabrieken strenge exportregels voor supersnelle kwantumcomputers. Dit terwijl deze fabrikanten afhankelijk zijn van buitenlandse klanten. Het Financieele Dagblad stelt dat andere Europese landen al z'n beperkingen heeft, maar Den Haag nog geen besluit heeft genomen. Een analyse van de voors en tegens.

Iedereen met ChatGPT is een AI-expert. Waarom jij wel en de rest niet?

“Ik zie mezelf niet als een expert, maar een facilitator van het gesprek. Ik sta er neutraal in. Ik heb 30 mensen geïnterviewd. Van wetenschappers, ondernemers en kunstenaars tot docenten. Het belangrijkste is dat het er niet om gaat wat ik vind, maar hoe het boek verschillende perspectieven bij elkaar brengt. Zodat lezers zelf een oordeel vormen.”

Hoe onderscheid je je van iedereen die over elkaar heen struikelt om zich met het thema te bemoeien?

“Er zijn veel verschillende topics onder het thema. Daar zet ik graag op in. Vergelijk het met een auto. Als je wilt weten wat de impact is van een auto, dan moet je niet alleen weten hoe snel je kunt schakelen of hoe hard je kan. Dan moet je ook weten hoeveel de auto uitstoot, of wat er gebeurt als je iemand aanrijdt en dat steden er anders uit komen te zien als iedereen de beschikking over een auto krijgt. Het gaat om de impact, niet alleen om wat een auto kan.”

Hoe leg je dat uit aan 20 miljoen Nederlanders?

“Het gebruik van metaforen is bijzonder effectief om dit aan de man te brengen. Voor AI gebruik ik er drie. De ‘stagiair’ is de eerste. Die staat voor de businesskans. Je kunt AI laten doen wat normaal gesproken een stagiair doet.”

“De maatschappelijke kosten verwoord ik als een snelweg. AI versnelt klimaatverandering. Maar ook de kloof in de maatschappij omdat de middenklasse verdwijnt. Tot slot zie ik AI als spiegel. Het houdt bijvoorbeeld een spiegel voor op de vraag hoe onderwijs is ingericht en hoe we onze toetsen maken.”

En je bent veel op podia te vinden.

“Ik gebruik lezingen en events om ideeën en verhalen uit te spreken. Zo weet ik wanneer mijn verhaal begrijpelijk is en hoe mijn verhaal bij de doelgroep landt. Dus die momenten scherpen het verhaal enorm aan.”

Wat is het moment dat dit thema je persoonlijk heeft geraakt?

“Ik weet nog dat ik met m’n vriendin in een lunchcafé zat, vlak voor de tweede lockdown. Maar ik genoot niet eens meer van de lunch, ik was alleen maar bezig met een nieuw spelletje op m’n telefoon. Het lukte me gewoon niet om de telefoon weg te leggen. Toen gingen bij mij de lampjes branden. Als het mij niet eens lukt om een telefoon weg te leggen, met mijn achtergrond, wie dan nog wel? Ik gaf over deze ervaring ook een TEDxTalk.”

Nog een belangrijke laatste les?

“We moeten kijken naar hoe we zelf de controle kunnen houden. Als je naar een bibliotheek gaat, dan staat daar vaak dat je de bibliotheek kunt volgen op Facebook. Maar Facebook zorgt er juist voor dat minder kinderen naar bibliotheken gaan.”

“Je kunt het contact met kinderen ook op een andere manier verzorgen. Je kan ze laten inschrijven voor een nieuwsbrief. Dan hou je de controle over het (directe) contact met je doelgroep. Veel bedrijven zouden er goed aan doen om hier aandacht voor te hebben.”

Het boek ‘AI, voorbij de hype’ is voor €20,95 verkrijgbaar op onder meer de website van Aaron Mirck.

Een boek over AI. Vertel.

“Ik merkte dat het publieke debat over AI weinig verschillende perspectieven belicht. Er mag best meer aandacht zijn voor de maatschappelijke gevolgen.”

“Dit boek legt uit wat je met AI kunt. Maar er is ook aandacht voor wat het de maatschappij kost en wat de gevolgen zijn voor bijvoorbeeld het klimaat. Het boek combineert verhalen van sceptici met die van de optimistische goeroes. Die verhalen vind je niet vaak op een plek.”

Mensen moeten bewust zijn over het speeltje waar ze mee spelen.  

“Je ziet dat iedereen de behoefte voelt om ‘iets’ met AI te doen. Wat je ook ziet is dat de fixatie op AI zorgt dat andere oplossingen buitenspel komen te staan. Er zijn meer soorten intelligentie, waar we soms met het hoofd niet bij kunnen. Denk aan de intelligentie van dieren. Er zijn schimmelsoorten die het handelsreizigersdilemma sneller oplossen dan de snelste computer. James Bridle belichtte dat in zijn boek Manieren van zijn (aanrader!).”

“Mensen hebben een fear of missing out en gaan mee in de AI-hype. Maar ze houden nog geen rekening met zaken als de afhankelijkheid van leveranciers. Of hoe AI omgaat met auteursrechten, stereotypering en verspreiden van nepnieuws. Daarom pleit ik voor een nieuwsgierige, maar ook kritische houding. Geloof niet zomaar elke belofte van ieder techbedrijf.”

Zitten we midden in de hype, of zijn we er al voorbij?

“Een van de conclusies van het boek is dat we AI al iedere dag gebruiken. In apps als LinkedIn en Google Maps zit het allang verweven. We zijn omringt door AI, en zien het al niet meer. Daarom heb ik het boek zo toegankelijk mogelijk gemaakt. Met 3 tot 5 uur heb je het uit. Het is mijn doel geweest om te zorgen dat iedereen het kan lezen.”

18 miljoen mensen een trede hoger op de AI-ladder.

“Jazeker. Daarom kijk ik in het boek ook naar wat het betekent in gebieden als zorg, onderwijs en arbeidsmarkt. Ik duik in op de vraag hoe AI onze manier van werken verandert.”

“ChatGPT kan helpen, dat weten we onderhand wel. Maar dat het slecht is voor het klimaat, dat kunstenaars worden uitgebuit, dat het ongelijkheid in de hand werkt, dat hoor je lang niet overal. In sommige – of misschien wel veel – gevallen betekent dit dat terughoudendheid geboden is.”

SearchGPT
OpenAI zet de aanval in op de zoekmarkt. Met het platform SearchGPT belooft OpenAI je sneller en eenvoudiger aan relevante informatie te helpen. 

De timing van de lancering is opmerkelijk. AI-gestuurde zoektools liggen onder vuur vanwege problemen met plagiaat en onnauwkeurigheden. Google's AI Overviews suggereerde ooit om lijm op een pizza te doen. Arc Search van The Browser Company maakte een journalist wijs dat afgesneden tenen zouden aangroeien. AI-zoekmachine Genspark gaf zelfs aanbevelingen voor wapens om iemand te doden. Perplexity werd beschuldigd van het stelen van nieuwsartikelen zonder bronvermelding.

OpenAI lijkt hieruit lering te hebben getrokken en nadrukkelijker in te zetten op transparantie en bronvermelding. Daarnaast werkt het bedrijf samen met uitgevers om de zoekervaring te ontwerpen en verbeteren, én wil het website-eigenaren controle geven over hoe hun content in zoekresultaten verschijnt.

Voor bedrijven biedt de komst van SearchGPT kansen om hun online vindbaarheid te optimaliseren. Traditionele SEO wordt waarschijnlijk minder relevant.

Investeringslandschap in beweging
Het Nederlandse investeringsklimaat voor tech is onderhevig aan veranderingen. Buitenlandse investeerders winnen terrein, vooral in sectoren als agrifood en biocirculariteit. Mustafa Torun van Invest-NL constateert in MT/Sprout: "Buitenlands kapitaal nestelt zich steeds vaker in deze netwerken. Zo spreiden ze namelijk zelf ook hun risico's." 

We zien de investeringen in Nederlandse startups overigens iets afnemen in het afgelopen kwartaal. Volgens het Financieele Dagblad zet de enorme groei van het eerste kwartaal van 2024 niet door. De interesse in klimaattechnologie groeit wel verder onder de investeerders.

Talpa omarmt AI in creatief proces
De media-industrie blijft niet achter. Talpa Network toont hoe AI het creatieve proces verrijkt. Met een adoptiegraad van 50-70% onder medewerkers zet het bedrijf in op interne AI-opleidingen en experimenteren. Deze aanpak leidt niet alleen tot kostenbesparingen maar ook tot nieuwe creatieve mogelijkheden.

Waakzaamheid geboden bij AI-gebruik 
De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) waarschuwt dat de Nederlandse samenleving zich moet voorbereiden op AI-gerelateerde incidenten, zo stelt de NOS. AP roept op tot verhoogde waakzaamheid bij het gebruik van AI. Met het toenemende gebruik stijgt immers het risico op misbruik.

Een markant voorbeeld was een oplichting in Azië, waarbij een medewerker een mail kreeg om 23 miljoen euro over te maken. Dit vertrouwde de medewerker niet, maar na een online vergadering met collega’s deed hij dit toch. Wat bleek: in de online vergadering waren collega’s, inclusief financiële topman, met behulp van deepfake nagemaakt.

Waar haal je de motivatie vandaan om zo’n complex veelkoppig monster als project op te zetten?

“Ik vind het geweldig om de hoogste standaarden van beveiliging na te streven. Ik heb snoeihard bewijs geleverd dat privacy by design kan functioneren. Met de beste mensen kun je kwaliteit vanaf de eerste code doorvoeren. En het allergrootste winstpunt was dat we het project tijdig hebben beëindigd.”

“Er zijn mensen geweest met tranen in de ogen toen de CoronaMelder uitging. Het was hun kindje. Maar niemand stelde het ter discussie. Het was tijd om te stoppen. Ook dat is privacy by design. Als je het niet meer nodig hebt, dan kap je ermee.”

Nu ben je bezig met een rechtszaak tegen bunq.

“Ik kreeg van bunq de vraag of ik kon aantonen waar m’n salaris vandaan komt. Een terechte vraag in het kader van fraudeopsporing en anti-witwaspraktijken. Ik moest dit doen voor 27 november. Maar al op 24 november werden mijn bankrekeningen geblokkeerd. Samen met een bunq-medewerker stel ik vast dat hier, vermoedelijk geautomatiseerd, iets mis is gegaan.”

“Ik heb via AVG (algemene verordening gegevensbescherming, red.) een inzageverzoek gedaan. Ik kreeg nauwelijks informatie los. Uiteindelijk ben ik naar de rechter gestapt. Daar bleek dat ik een medium-risico was op fraude. Dat is een geautomatiseerd besluit. Als dit zo is, wil ik wel weten hoe je tot dit besluit bent gekomen. Volgens de AVG heb ik hier recht op. Maar bunq wilde dit niet zeggen.”

Een kat in het nauw maakt rare sprongen.

“Laten we een stap terug doen. Als een algoritme bepaalt dat ik een medium risico ben, dan kan het ook bepalen dat ik een hoog risico ben. Dan kom ik op verwijzingslijsten terecht, die naar andere banken gaan. Er kan een alarmbel afgaan bij mijn hypotheekvertrekker. Dan zou ik m’n huis moeten verkopen.”

“Dit is de reden dat AVG hier beperkingen aan stelt. Dat iemand technologie inzet is prima. Maar dan moet je dit wel kunnen bestrijden als je ten onrechte wordt benadeeld. Als dit niet kan, dan ben je aan het systeem overgeleverd: ‘computer says no’.”

Met andere worden: er wordt weer eens niet gevalideerd.

“Bij bunq is de opvatting dat ze dit wel doen. Zij zeggen: nadat je je informatie aanlevert, waren je rekeningen weer toegankelijk. Vanuit de AVG gezien is dit irrelevant. Waar het om gaat is dat dit burgers boven de pet groeit. Daarom wil ik weten hoe een bank als bunq tot zo’n besluit komt.”

“Blijkbaar kan ik deze discussie niet met bunq aangaan. Daar is bunq overigens niet uniek in. Dit is hoe veel internetbedrijven werken. Maar het kan niet zo zijn dat mensen naar de rechter moeten om hun klacht in te dienen.”

De wereld is toe aan strijders voor digitale rechtvaardigheid.

“En aan meer mensen die security en privacy hoog op de agenda willen en durven zetten. Dat is waar het uiteindelijk om draait: het is echt een keuze. CrowdStrike en veel andere hacks zijn niet nodig. Die komen voort uit het feit dat we de basis niet doen.”

Ben je daarom de journalistiek in gegaan?

“Niet per se. Voor mij is het voeden van het debat belangrijker dan journalist zijn. Na 11 september voelde ik dat de reactie in het digitale domein een hele grote zou zijn. Ik wist toen nog niet wat de impact was.”

“Dat was eigenlijk het beginpunt van mijn journalistieke carrière. Het eindpunt was ook duidelijk. Toen Snowden in 2013 blootlegde hoe de situatie is, wist ik dat ik daar weinig meer tegenover kon zetten.”

Je raakte op jouw manier in de clinch met de overheid.

“Als journalist heb ik het een en ander blootgelegd, zoals de kwetsbaarheden van de OV-chipkaart. Er kwam even een spanning tussen mij, het openbaar ministerie en de politie. Maar slechts een paar jaar later werd ik lid van de bezwaarcommissie WOB (nu Wet Open Overheid, red.) en heb ik een benoeming in de ethische commissie.”

“Dat is het mooie aan Nederland. We gingen juist samenwerken om de dossiers beter te maken. Zo kwamen we weer een paar jaar later tijdens een crisissituatie (het coronavirus, red.) op een sleutelpositie terecht.”

Begin bij het begin, zou ik zeggen.

Het was 15 december 2020. We lunchten bij het ministerie van Volksgezondheid. In Nederland zou het vaccinatieprogramma tegen het coronavirus in januari beginnen. De CoronaMelder was al gebouwd. De volgende taak was duidelijk: hoe registeren we de vaccinaties.”  

“Je moet je voorstellen: de containers met vaccins stonden op de grens van België, Frankrijk en Duitsland. Het was vrij duidelijk dat het voortbestaan van een vrij Europa ter discussie stond. Alleen als je kunt bewijzen dat je geen risico vormt voor de volksgezondheid, kan je nog de grens over.”

Maar verplicht vaccineren was juridisch niet mogelijk. Waar begin je dan?

“Begin altijd met het einddoel voor ogen. Daar werk je naartoe. Als je weet wat je gaat toetsen en openheid geeft, dan weet je hoe je moet opbouwen in die richting. Je kon het toen nog niet voorspellen, maar je kon al wel verwachten dat een negatieve test ook zou voldoen. Maar om vaccinatie of testuitslag aan te tonen, heb je een registratie nodig.”

“Tijdens de lunch vroeg ik hoe die registratie in z’n werk ging. Het idee was om dit via het elektronisch patiëntendossier (EPD) van het ziekenhuis te doen. Ik zei meteen dat dit niet kon. Zorgmedewerkers mogen namelijk niet in het EPD, dus hoe wordt dat geregistreerd? Mensen om mij heen werden lijkbleek. Er viel een stilte.”

Iedereen realiseerde zich dat dit een groot probleem was.

“Na een paar seconden zei ik dat ik dit wel wilde fixen, maar dat ik wel carte blanche wilde hebben. Toen zijn we meteen mensen gaan bellen. Met het einddoel dus al voor ogen. En op 4 januari gingen de credentials naar de ziekenhuizen en hadden we een datacenter ingeregeld. Ik dacht toen nog dat we 3 miljoen vaccinaties per dag konden registreren. Ik dacht: dat is zo gedaan. Wist ik veel.”

Waar komt de naam OpenKat vandaan?

“Iemand zei dat dit project vanuit het ministerie een codenaam moest hebben. Ik dacht echt: waar gaat dit over, hebben we geen belangrijkere dingen te doen? Ik keek hem boos aan en zei koppig: ‘Dan noem ik het project Branie Bananie’.”

“Ik vertelde er niet bij dat ik een kat genaamd Branie heb, die ik liefkozend Bananie noem. De modules noemden we ook naar katten: Keiko en Zeiko, want Keiko kan echt zeuren. En Hiero werd de validatiemodule. Otis was er toen nog niet. Maar zo werden katten onderdeel van de IT-geschiedenis van Nederland.”

Geweldig dit!

“Toen een ambtenaar de kamer wilde informeren via een kamerbrief, vond hij dat deze projectnaam niet kon. Ik was het daar niet mee eens. We waren bezig met zo’n belangrijke taak, we hadden kerst en oud en nieuw al opgegeven. Deze naam is ook een knipoog om mensen te motiveren.”

“Op een gegeven moment was de ambtenaar om en vernoemden we de hele risicomanagement-tool naar katten. Vervolgens komt de beveiligingsautoriteit naar ons toe. Die zag langzaamaan ook in dat we misschien de randjes opzochten, en misschien wat excentriek waren, maar dat we de goede dingen deden.”

“Hij zei parmantig tegen mij: jij bent niet bevoegd voor het vaststellen van risico’s, maar van kwetsbaarheden. Dat speeltje van jou, dat noem je maar de kwetsbaarheden analyse tool. Ik werd bijna boos om zijn houding. Ik had het nog niet door. Toen ging hij onderstrepen: K.A.T. Keiko werd de mascotte, Hugo de Jonge vond hem immers het leukst.”

En daarmee kwam alles op z’n pootjes terecht.

“Op 29 december begint het besef in te dalen dat we het gingen flikken. De software draaide redelijk en we waren al bezig met de inrichting van het datacenter. Als je onder hoge druk in een crisissituatie werkt, dan moet je harde keuzes maken. ”

“YubiKey is bijvoorbeeld een fantastische oplossing, maar het ontcijferen van data duurt even. Het gevolg was dat de RIVM niet direct de cijfers had. Maar wij vonden registreren belangrijker dan statistieken geven. Dat is de reden dat het twee weken duurde voordat de statistieken op gang kwamen.”  

“Dit hele project ging in sneltreinvaart doordat we de meest intelligente mensen bij elkaar hadden gebracht. Je moet mensen hebben die je kent, want je hebt geen tijd om een paar weken te snuffelen aan elkaar.”

Een persoonlijke introductie van Brenno kan ik op mijn buik schrijven. Het was enkele dagen na het befaamde CrowdStrike-incident. Met een bevlogen expert als Brenno, kom je er dan gewoon niet aan toe. Je gaat meteen de inhoud in.

“We zagen vorige week hoe je niet moet communiceren. De CEO heeft het laten afweten.”

Brenno begint over procescommunicatie en integriteit als zijn kat Otis op tafel springt. Zodra Brenno hem aait, schiet de staart van Otis pontificaal omhoog. Brenno switcht meteen van gespreksonderwerp en vertelt met een sprankeling in de ogen:

“Dit is hem. Het is een kruising tussen een Abessijn en een Siamees. Voor zijn soort is hij aan de grote kant, bijna uitgegroeid. Hij is m’n absolute held. Boven liggen Keiko en Branie, die komen zo misschien ook nog wel.”

Het is duidelijk dat Otis wél een uitvoerige introductie krijgt. Triomfantelijk doet Brenno een boekje open met indrukwekkende anekdotes die je meteen doen spinnen. Op Keiko en Branie komen we later in het verhaal terug.

“CrowdStrike was een slecht-nieuws-boodschap”, zo stelt Brenno als Otis weer op de grond springt. “Als de CEO de sprong naar voren had gemaakt en het proces had uitgelegd, dan voorkomt hij wilde speculaties. Nu straal je uit dat je niet vertelt wat er aan de hand is. Dat triggert. Ik vind dit een klassieke uitglijder.”

Denk je dat mensen in de top de gevolgen hiervan niet overzien?

“Absoluut. In de boardroom is er een kennisgebrek. Crisisteams zitten op het proces, en maar weinig op inhoud. Maar de Europese wetgeving is helder: bij de strategische keuze om iets uit te besteden, bijvoorbeeld aan CrowdStrike, is de bestuurder verantwoordelijk.

“Uiteindelijk was dit een redelijk eenvoudig incident. Een kwestie van opnieuw opstarten en een programma verwijderen. En je moet je bitlocker-code hebben. Het zou niet het eerste incident zijn waar het misgaat omdat de administratie niet op orde is. Denk aan een ransomeware-aanval, terwijl het crisisplan alleen op de server staat. Dan heb je dus geen crisisplan.”

Hoe komt het dat die kennis in de boardroom ontbreekt?

“Bestuurders zitten aan een stuur. Maar als het om IT gaat, dan weten ze niet hoe het onder de motorkap werkt. Door de focus op kosten en baten is expertise de tent uit gezet. Bedrijven kijken wel naar wat IT-security kost, maar niet naar wat het oplevert.”

“Bovendien horen managers het liever niet wanneer iets niet functioneert. Het wordt gezien als moetje, iets dat in de weg staat. Terwijl het alles zegt over hoe je kwaliteit geborgd is. Bij veel organisaties moet ik aan Gordon Ramsay denken.”

Gordon Ramsay?

“In het programma ‘oorlog in de keuken’, zie je altijd een restaurant dat denkt dat het prima gaat. Maar in de keuken is het smerig, de klanten klagen en de producten zijn slecht. Iemand als Gordon Ramsay staat dan op om de spiegel voor te houden. Maar vaak gaat zo'n restaurant failliet als Ramsay weer weg is. Het was al te laat. Het zit te diepgeworteld in de organisatie.”

“In organisaties zie je ook een dempende werking van problemen. Mechanismes zijn zo gegroeid dat het bestuur geen ernstige signalen krijgt. Als er een schokkend issue is, dan komt slechts een samenvatting op het bureau van de bestuurder. Die valideert niet wat er in de kern gebeurt. Daar gaat m’n volgende boek over: de validatiecrisis.”

De validatiecrisis. Kun je een voorbeeld geven?

“Op televisie kreeg een man 9 maanden cel voor het stalken van zijn ex. Hij ontkent, maar had een verleden als psychiatrisch patiënt. Als hij verhoort wordt, zou een telefoontje naar de provider genoeg moeten zijn om te valideren of hij liegt. Niemand deed dit. Het openbaar ministerie niet, de rechter niet, niet eens de advocaat. Wat blijkt: hij stalkte zijn ex niet en gaat ten onrechte de cel in.”

“Dan zit je dus in een validatiecrisis. Dat mensen bij belangrijke besluiten niet meer valideren of iets klopt. Ik vind AI dan ook een spannende technologie. Als wij stoppen met valideren, dan gaat het mis. Daar zit een heel groot spanningsveld.”

Want je houdt de ontwikkeling van AI niet tegen.

“De angel van de kritiek zit hem niet in de technologie, maar in ‘computer says yes, computer says no’. AI maakt fouten, dat kan niet anders. De crux zit hem in validatie. Iemand vroeg ChatGPT met welke stoffen je een schoonmaakmiddel kan maken. ChatGPT kwam met stoffen die een dodelijk gas genereren als je ze mixt. Je moet er niet aan denken wat er gebeurt als je dat niet valideert.”

“Dus als AI iets maakt, ga er dan niet direct mee aan de haal. Als je niet meer kunt volgen wat de computer besluit, dan staat dat vroeg of laat garant voor ongelukken. Daar hoef je geen wetenschapper voor te zijn.”

Waarom valideren we niet (meer)?

“Als je de juiste kennis niet hebt, bouw je geen instinct op. Er is een managementstroom die zegt dat ze vooral over het proces gaan, en daarom de inhoud niet hoeven te kennen. Maar je hebt kennis en expertise nodig om te weten hoe je moet handelen. Kijk naar de EHBO. Daar weten mensen ook pas adequaat op te treden nadat ze hun skillset hebben opgebouwd.”

“Er zit ook een cultureel aspect aan. Als jij als medewerker een aantal keer bent afgepoeierd, dan krijg je het gevoel dat er toch niet naar je geluisterd wordt. Dat werkt struisvogelgedrag in de hand.”

Of mensen die de kat uit de boom kijken.

“In Nederland vinden we het bovendien ook normaal om op elkaars stoel te zitten. Als een security-expert zegt dat je iets moet doen, dan is er geheid iemand die ‘er anders tegenaan kijkt’. Dit is echt raar gedrag.”  

“Je kunt het niet maken om de professionele mening van een expert zo van tafel te schuiven. Dit is overigens ook een reden dat IT’ers vaak overspannen zijn. Ze moeten continu hun expertise verdedigen.”

Waar komt je enorme drive voor databeveiliging vandaan en hoe bouw je autoriteit op?

“Ik kom uit een Joodse familie. Veel van mijn familieleden zijn vermoord in de oorlog. Daar zit dus al iets in dat je misbruik van gegevens nooit meer wilt zien. Je weet dat daar een hele hoge kostprijs aan zit. Dat kreeg ik van jongs af aan mee. Daarnaast wil ik dat technologie tof functioneert. En dat kan alleen met IT- en privacybeveiliging.”

“Waar ik vroeger meer vanuit irritatie of woede zou opereren, ben ik in mijn aanpak iets milder en strategischer geworden. Daarnaast blijf ik altijd praktisch. Ik hou van aanpakken. Je moet het doen, je moet het ervaren, en het moet jouw verhaal zijn.”

Lessen in crisismanagement
Voor communicatieprofessionals biedt het debacle een masterclass in hoe het niet moet. Snelheid, empathie en transparantie blijken opnieuw cruciaal - precies de elementen die in CrowdStrike's aanpak ontbreken.

De trage reactie van het bedrijf creëerde al snel een informatievacuüm dat werd gevuld met speculaties en angst. Zelfs als niet alle feiten boven water zijn, moet een woordvoerder in staat zijn het proces uit te leggen. Dat wil zeggen: aangeven dat er grondig onderzoek plaatsvindt naar de oorzaken, dat er intern maatregelen worden genomen, etc. Een 'holding statement' had kunnen helpen om de onrust te temperen.

Kurtz's technocratische benadering in zijn publieke verklaring miste uiteindelijk de human touch die zo cruciaal is tijdens een crisis van deze omvang. Een oprechte boodschap, waarin Kurtz begrip toont voor de impact voor gebruikers en verantwoordelijkheid neemt voor de fout, zou beter zijn ontvangen. 

In de dagen die volgen, blijven Kurtz en CrowdStrike worstelen met publieke optredens. In een poging de PR-schade te beperken, komt CrowdStrike met een gebaar dat al snel symbool staat voor hoe ver ze de plank misslaan: een $10 Uber Eats-cadeaubon voor getroffen klanten. Social media ontploft van verontwaardiging. Er ontstaat een typisch beeld van een CEO die de ernst van de situatie onderschat.

De weg naar herstel
Voor CrowdStrike is de weg naar herstel lang en onzeker. Het Amerikaanse Congres roept Kurtz op om te getuigen. Aandeelhouders zien de beurswaarde met meer dan 10% kelderen. Juristen bereiden zich voor op een stortvloed aan rechtszaken.

De crisis heeft laten zien hoe één foutje in een update kan uitgroeien tot een mondiale crisis. En hoe cruciaal effectieve communicatie is in het beperken van de schade.

Keerpunt of niet?
Terwijl Kurtz zich voorbereidt op zijn getuigenis, zijn er veel vragen. Is dit een wake-upcall voor betere veiligheidsmaatregelen? Microsoft wijst al naar EU-regelgeving, stellend dat strengere regels nodig zijn om dit soort incidenten in de toekomst te voorkomen.

Uiteindelijk bepaalt de manier waarop CrowdStrike herstelt en de lessen die de industrie hieruit haalt, of het incident als een ongelukkige loop van omstandigheden wordt gezien of een keerpunt in cybersecurity. Zo'n fout maak je als CEO geen tweede keer.... Of wel?

De storing begint vroeg in de ochtend in Sydney. Computerschermen bij Qantas Airways flikkeren aan en uit en springen vervolgens op de gevreesde Blue Screen of Death. Binnen enkele uren verspreidt de storing zich over de hele wereld. Luchthavens van Schiphol tot JFK moeten vluchten annuleren. Ziekenhuizen schrappen operaties. Banken kunnen geen transacties verwerken. En overal ter wereld staren gefrustreerde gebruikers naar blauwe schermen die weigeren op te starten.

Kurtz's mediaoptreden
Pas uren na het begin van de crisis verschijnt CEO George Kurtz op CNBC News. Zijn optreden werd alom bekritiseerd als te laat en te technisch. ‘Zelfs ChatGPT is overtuigender,’ sneren PR-experts over zijn excuses. Kurtz belooft 'volledige transparantie', maar zijn woorden missen de empathie die op dat moment nodig is.

Als de interviewer doorvraagt (zie video) krijgt het een pijnlijke wending: “U zegt in uw verklaring dat één enkele update in staat is geweest het wereldwijde vliegverkeer, banktransacties en omroepen plat te leggen. Hoe is dat mogelijk? Is er geen backup-systeem? Hoe kan het dat één softwarebug zoveel schade kan aanrichten?” 

Kurtz hapert. Z'n mond wordt droog terwijl hij zoekt naar woorden. Het wordt duidelijk dat Kurtz niet het volledige verhaal vertelt. Of erger nog, dat hij zelf niet precies weet hoe het zover heeft kunnen komen. Zijn houding is niet congruent met zijn verhaal, dat maakt hem ongeloofwaardig.

Investeringen in Nederlandse startups dalen
Investeringen in Nederlandse techstart-ups daalden in het tweede kwartaal met 10% ten opzichte van het eerste kwartaal. Hoewel er wel grote investeringen waren in AI-bedrijven en klimaattechnologie, is het herstel na de daling in 2022 en 2023 nog broos. Investeerders haalden ook zelf minder geld op voor nieuwe fondsen.

Grote investeringsrondes voor Nederlandse scaleups Axelera AI (chiptechnologie) en CuspAI (CO2-afvang) laten zien dat er nog steeds veel interesse is in AI. In de VS gaat zelfs één op de drie geïnvesteerde dollars naar AI-bedrijven. Maar waakzaamheid is geboden: er zijn zorgen over "AI-washing", waarbij bedrijven onterecht claimen AI te gebruiken. 

Nederlandse kwantumcomputer in gevaar?
Nederlandse bedrijven spelen een belangrijke rol in de ontwikkeling van kwantumcomputers, maar richten zich vooral op het leveren van onderdelen in plaats van het bouwen van complete systemen. Kwantumcomputerfabrikant QuiX Quantum waarschuwt dat Nederland mogelijk achterblijft in deze toekomstige miljardenbusiness. Amerikaanse en Chinese techreuzen investeren miljarden in de ontwikkeling van kwantumcomputers, maar Europese durfinvesteerders zijn terughoudend vanwege de lange ontwikkeltijd. De vraag is dus of we afhankelijk blijven van andere landen voor complete kwantumcomputers, of toch onze eigen systemen ontwikkelen.

Defensie omarmt samenwerking met techbedrijven
Het ministerie van Defensie werkt steeds meer samen met techbedrijven om nieuwe technologie voor militaire toepassingen te ontwikkelen. Denk aan geavanceerde radarsystemen voor dronedetectie en lichttechnologie voor beveiligde communicatie. Dit is een verschuiving van de traditionele klant-leverancier-relatie naar een hechtere samenwerking. Bedrijven moeten nog wennen aan de manier van werken van Defensie en vice versa.

EU-regels bijten: Big Tech onder vuur
De nieuwe Europese digitale regels (DMA en DSA) beginnen effect te hebben. Apple ligt onder vuur in Brussel, omdat ze Europese regels zouden overtreden door appontwikkelaars te beperken in hun communicatie met klanten. Een flinke boete dreigt als Apple de zaken niet snel op orde brengt. Ook Booking.com en Microsoft hebben de gevolgen ondervonden. Het dwingt techbedrijven om hun bedrijfsmodellen te heroverwegen en proactief te communiceren over hun aanpak van deze nieuwe regelgeving.

Wat is het probleem van duurzame energie?
Shell heeft ons met zijn olie volkomen afhankelijk gemaakt. We zijn in het keurslijf van fossiele energie gestopt, tot aan de grasmaaier toe. Overal fossiel terwijl duurzaam juist betekent dat je in samenhang met de natuur bent. Je moet dus veel meer kijken naar hoe en welke energie je op welke plek kunt gebruiken. Kijk naar aardwarmte, wind, zon en golven. Elke innovatie moet zich richten op waar en waarvoor het gebruikt wordt.

Toen in 1950 de olie echt opkwam, bracht dit vooral consumptie met zich mee. Sindsdien en daardoor wordt je identiteit, je ik, bepaald door welke auto je rijdt, hoe groot je huis is en hoeveel spullen je hebt. Het duurzame perspectief is totaal anders. Dat vereist dat je deel uitmaakt van een gemeenschap, van het delen, van grond, wonen, vervoer, leven en gericht zijn op de omgeving.

Daar heb je voorlopers voor nodig. Mensen die op een andere manier naar de wereld te kijken.
Dat is de essentie van de Wubbo Ockels Innovatieprijs. Stimuleren dat mensen ook anders gaan denken. Daar komen verhalen uit voort waar je blij van wordt. Vorig jaar was Jessica den Outer genomineerd, auteur van Rechten voor de Natuur. Zij is o.a. bezig om de Waddenzee rechten te geven en te vertegenwoordigen.

Er was een prijs voor een slim droogrekje voor de was als vervanging van de droogtrommel. En er was iemand die berekende hoeveel water je op de Noordpool moet pompen om te zorgen dat een deel van het smeltend ijs weer aanvriest en zo het tipping point van het smelten van ijs uitstelt.

Tot slot. Wat zou je mensen willen meegeven?
Optimisme is een verantwoordelijkheid. Je kunt veel ambitie hebben, maar belangrijker is het om de eerste stap te zetten. Ten tweede: wees die astronaut van spaceship earth. Onze aarde is ONS ruimteschip, dolend in de ruimte met een heel dun laagje atmosfeer dat ons beschermt. Net als een astronaut moeten we extreem goed omgaan met alle grondstoffen om in leven te blijven en vooral die atmosfeer niet vervuilen.

En tot slot: realiseer je vooral dat je daar blij van wordt. Als je verantwoordelijkheid neemt voor de aarde, dan geeft het je echt een goed gevoel. Want je leeft in overeenstemming met dat wat de oorsprong van ons als soort is.

Sponsor worden van de Wubbo Ockels Innovatieprijs? Neem direct contact op via mark@lubbersdejong.nl

Hoe breng je die overtuiging naar buiten?
Vaak wordt er over de boeg van angst gecommuniceerd. Over wat er voor vreselijks gebeurt als de aarde nog eens 2 graden opwarmt. Wubbo wilde zo graag een goed verhaal of een optimistische ‘we can do it’-boodschap. We vonden in dat opzicht bijvoorbeeld het verhaal van religie heel fascinerend.

Religie?
Alain de Boton noemt op YouTube dat religie vooral zo’n impact heeft omdat het de boodschap elke dag herhaalt. Verder lijkt het noodzakelijk dat er een vorm van schuld en beloning mee gepaard moet gaan.

De weg naar milieu-impact gaat niet gepaard met economische groei?
Het gaat mij er vooral om dat de economie rekening houdt met planetaire grenzen. Ik ben onder de indruk van de econoom Kate Rayworth met haar donut-economie: groei op deze begrensde planeet is onmogelijk!

Geld is wellicht een middel om productief te worden maar als je het meer en meer koppelt aan macht, zoals nu het geval is, dan resulteert dit alleen maar in groei van enorme ongelijkheid en komt het gemeenschapsgevoel en de verbinding tussen de mensen in gevaar. En daarom zeg ik: stop met economische groei.

Dan moeten mensen wel willen veranderen.
Je moet het inderdaad zo brengen dat mensen niet allergisch voor verandering worden. Het gaat er niet om dat je iets niet meer mag. Het gaat om het overbrengen van de overtuiging dat je op een andere manier ook geluk, een fijn leven kan hebben. Als je kan bewijzen of laten ervaren dat er ook van geluk sprake is als je minder vlees en minder suiker neemt, waarom zou je het dan niet doen?

Start met het vertellen van je verhaal en richt je niet alleen maar op massa. Dat leerde ik uit het boek ‘Omarm de Chaos’ over een transformatieproces van Jan Rotmans. Streef ernaar dat je eerst zo’n 15 procent van de mensen bereikt en lukt dat, dan volgt de massa.

Terug naar innovatie. Wat bedoel je precies als je zegt dat innovatie een proces is?
Milieu-impact zit niet altijd bij het opwekken van de energie op zich, maar ook in het proces van hoe verduurzaam ik de energie-winning zelf. Wubbo was bijvoorbeeld gek op wind. Zeiler, windsurfer en vliegeraar.

Hij heeft in zijn leven vele vliegers gemaakt. Als hij zo’n vlieger binnenhaalde, merkte hij als kind van 8 jaar al op dat daar waanzinnig veel kracht in zit. En dan ging hij rekenen: wat nu als je die energie binnenhaalt en opslaat? Daarmee begon hij eind jaren 90.

Een vlieger heeft een lagere impact op het milieu dan een windmolen. Een uitdaging ook bij de TU Delft lucht- en ruimtevaart. Ze weten daar alles van een vleugel, de hele vliegtuigindustrie is ervan afhankelijk. Maar op de faculteit had nog nooit iemand zich afgevraagd waarom een vlieger vliegt zoals hij vliegt.

Nu, jaren later, na veel rekenwerk en onderzoek, zijn de eerste ondernemingen die zich er serieus mee bezighouden tot stand gekomen. Kitepower is een goed voorbeeld. Het zou toch fantastisch zijn als we die energie via vliegers terugzien op bijvoorbeeld ieder festival. In plaats van die stomme dieselgeneratoren. Dat noem ik echt innovatie.

Er ligt een stapel a4’tjes klaar op de keukentafel als we binnenkomen in het appartement aan de Westerdok. Joos is voorbereid. In het gesprek lijkt ze ieder woord zorgvuldig als een schaakstuk uit te kiezen. Dat zorgt ervoor dat haar verhaal inslaat als een meteoriet.

Waarom de enorme focus op het klimaat?
We kunnen niet ontkennen dat er iets misgaat. We hebben er als wereld inmiddels een Klimaatverdrag voor afgesloten. In Nederland heeft Urgenda zelfs een rechtszaak tegen de Staat aangespannen omdat we ons zoals we nu bezig zijn niet houden aan dit verdrag, terwijl we wel weten hoe gevaarlijk opwarming van de aarde is.

Joos verwijst in dat verband naar het kelderluik-arrest. Een klassiek arrest. Begin 1900 werd er in een van de Amsterdamse grachtenpanden wekelijks bier aan een kroeg geleverd via een open staande kelderdeur. Op een dag valt iemand in de kelder en die eist genoegdoening. De rechter staat het toe, omdat de leverancier had kunnen weten dat het gevaarlijk is. Hij leverde immers iedere week op deze manier en had alle mogelijkheden gehad om te waarschuwen.

Het wordt ons al snel duidelijk. Vandaag, met Joos, moeten we ervoor gaan zitten.

Wat is jouw belangrijkste overtuiging?
Het gaat al mis bij de opvatting van bedrijven om door groei winst te maken. Innovatie wordt dan gezien als een nieuwe tool om meer geld te verdienen. Maar voor mij is innovatie iets bekijken vanuit een ander perspectief om verandering teweeg te brengen. Daar, in dat perspectief, zit de oorsprong van een creatief idee.

Innovatie gaat veel verderdan een proces veranderen. Je moet namelijk een probleem oplossen. Stoppen met de inzet op groei en consumptie. Zoeken naar duurzame initiatieven is de hoogste nood.

Wat wil je bijvoorbeeld met een auto? Als de doelstelling is om die auto zo snel mogelijk te maken, dan is de vraag direct hoeveel kracht je uit de motor kan halen. Als de vraag is hoe ik hem zo zuinig mogelijk kan maken, dan draait het om totaal andere aspecten. Als je het mij vraagt moet in deze tijd elke innovatie draaien om milieu-impact.

Waarom milieu-impact?
Voor onze levensstijl gebruiken we in Nederland bijna vier aardes. We leven op de pof. Dat staat garant voor enorme problematiek en daar is zeker ook een andere kijk op consumeren voor nodig.

‘We hebben maar een aarde’, zei Wubbo toen hij terugkwam uit de ruimte. ‘Hou van de aarde en zorg er goed voor.’ Nergens zag hij een andere planeet om te leven. Natuurlijk ziet die aarde er prachtig uit, maar de echte emotie komt vooral omdat je je realiseert dat het de enige plek is waar de mens kan leven.

Als astronaut kom je wel heel snel tot de ontdekking dat je in je ruimteschip maar een heel dun wandje verwijderd bent van de dood. De ruimte IS dood; daar kan je beslist niet leven.

Om in leven te blijven heb je bovendien van alles mee moeten nemen van de aarde. Je moet continue rekeninghouden met wat je eet, wat je gebruikt en wat je achterlaat. Het grootste deel van je werk is technologisch: werken de pompen nog, is er genoeg lucht, hoe zit het met de temperatuur? Je kunt geen dag verstek laten gaan.

Op de aarde leven is eigenlijk net zoals leven in een ruimteschip. Ons ruimteschip heet dan ‘aarde’ en ook op dit ruimteschip zijn we maar een heel dun wandje verwijderd van de dood van de ruimte. Heb je je ooit afgevraagd hoe dun onze atmosfeer eigenlijk is? Heb je er ooit aan getwijfeld of er bijvoorbeeld ook gaten in kunnen vallen, of dat de bescherming wegvalt, of de zuurstof eruit verdwijnt?

Elke astronaut is volkomen van zijn stuk door de blik op de aarde beschermd door een flinterdun laagje atmosfeer en wordt emotioneel bij de gedachte dat niets anders dan dat dunne laagje ons in leven houdt. Dit moeten we toch ten koste van alles beschermen.

Het draait dus om het perspectief. Vanuit hier op aarde denk je dat de wereld veilig en eeuwig is. Dat je controle hebt. Wubbo’s perspectief vanuit de ruimte was dat we maar heel klein zijn. En dat wij als mens van de aarde afhankelijk zijn.

Congolese kobaltmijnen
Kambale Musavuli is een vooraanstaande stem in de Congolese politiek en een pleitbezorger voor sociale rechtvaardigheid en vrede in de regio. Hij begint met een simpele vraag: "Weten jullie waar de grondstoffen voor jullie smartphones vandaan komen?"

Musavuli neemt het publiek mee naar de kobaltmijnen van Congo. Hij beschrijft hoe kinderen met blote handen graven naar het 'blauwe goud' dat onze apparaten van stroom voorziet. "Elke AI-server, elke drone, elke smartphone is gebouwd op het fundament van menselijk leed", zegt hij. "We kunnen niet over AI-ethiek praten zonder het over de hele keten te hebben."

Hij trekt de lijn door van de koloniale geschiedenis naar het heden. "In de Eerste en Tweede Wereldoorlog was het rubber en uranium. Nu is het kobalt. Het systeem van uitbuiting blijft hetzelfde."

"Maar wat kunnen wij hieraan doen?" vraagt iemand uit het publiek, hoorbaar gefrusteerd. Musavuli: "We moeten de hele keten onder de loep nemen. En, we hebben niet steeds ‘het nieuwste’ nodig, bewuster consumeren is ook een vorm van activisme."

De dreiging van desinformatie
Later op de dag verschuift de aandacht naar desinformatie, de grote zaal vult zich opnieuw. Moderator Nicholas Piachaud neemt het woord. "We leven in een tijd waarin de waarheid onder vuur ligt. Desinformatie beïnvloedt onze verkiezingen en ons dagelijks leven." 

Als lid van Meta's public policy team werkt Tara Fishbach aan het beleid van platform rond maatschappelijke kwesties, waaronder de aanpak van desinformatie. Meta ligt vaak onder vuur omdat het onvoldoende actie zou ondernemen tegen de verspreiding van misleidende informatie op zijn platforms. 

"Wat we zien is zorgwekkend. Desinformatiecampagnes beginnen nu al meer dan een jaar voor de verkiezingen. Ze polariseren de samenleving lang voordat er een stem is uitgebracht." 

Fishbach legt vervolgens Meta's strategie uit: "We blijven 'always on', investeren in technologie en teams, verhogen de transparantie, zorgen voor effectieve factchecking en proberen misbruik te voorkomen." Maar niet iedereen is overtuigd. Emre Kazim, oprichter van Holistic AI, een platform dat bedrijven helpt om AI verantwoord te implementeren, werpt een kritische blik. "We moeten voorzichtig zijn met het geven van te veel macht aan centrale autoriteiten om sociale en politieke discussies te controleren", waarschuwt hij.

Verantwoordelijkheid van techbedrijven en journalisten
De discussie over AI en journalistiek brengt nieuwe dilemma's aan het licht. Julia Angwin, oprichter van Proof News en Pulitzer-genomineerde onderzoeksjournalist, waarschuwt: "We worden zo vaak meegesleept door de glans van nieuwe technologie dat we vergeten naar de mensen erachter te kijken."

Angwin deelt een succes van Proof News: het ontmaskeren van fouten in AI-modellen bij het beantwoorden van kiezersvragen. "Dit leidde wel tot directe verbeteringen", zegt ze, "maar het roept ook vragen op over de verantwoordelijkheid van techbedrijven. Hoe kunnen we ze ter verantwoording roepen zonder de innovatie te smoren?"

Naast haar zit Itika Sharma, deputy editor van Rest of World, een publicatie die zich richt op technologieverhalen buiten het Westen. "We hebben de neiging om AI als een Westers fenomeen te zien, maar de impact is wereldwijd. Hoe zorgen we ervoor dat AI-ontwikkeling en -implementatie rekening houden met lokale contexten en behoeften?"

Een prangende kwestie komt aan bod: hoe kunnen journalisten de complexiteit van AI vertalen naar begrijpelijke verhalen? "We moeten de balans vinden tussen technische accuraatheid en toegankelijkheid", merkt een panellid op. "Te veel jargon en we verliezen ons publiek, te weinig diepgang en we doen het onderwerp tekort." 

Angwin sluit af: "Wij zijn de waakhonden van de macht en de stem van het publiek. In het AI-tijdperk is deze rol belangrijker dan ooit".

Muziek
‍Als de avond valt, verandert de sfeer. De Amerikaanse muzikant Toshi Reagon neemt het podium over met 'Songs of the Living'. Het publiek wordt uitgenodigd om mee te zingen in dit communitykoor. Het moet ons herinneren aan onze menselijke stem. "Dit is waar het om draait", fluistert een deelnemer. "Technologie moet ons verbinden, niet verdelen."

AI in Gaza en Oekraïne
Dan de meest aangrijpende sessie. 'We Are Life: AI Accountability During War'. Het brengt schrijnende verhalen aan het licht over het gebruik van AI in conflictgebieden.

Het is stil als Olga Tokaruk de situatie in Oekraïne schetst. "Sinds de Russische invasie in 2022 is Oekraïne een soort laboratorium geworden voor AI in oorlogsvoering", begint ze. "We zien een explosieve groei in het gebruik van AI-gestuurde drones. Er zijn nu ongeveer 200 Oekraïense bedrijven die drones produceren. Tegen het einde van dit jaar willen ze er samen een miljoen produceren." 

Tokaruk is onafhankelijk journalist in Oekraïne, en was ‘fellow’ bij het Reuters Institute for the Study of Journalism in Oxford, waar ze onderzoek deed naar desinformatie en de impact ervan op democratische samenlevingen. Ze beschrijft hoe AI niet alleen op het slagveld wordt ingezet, maar ook online. "Rusland gebruikt deepfakes om desinformatie te verspreiden. En wij gebruiken weer een andere AI om die te ontmaskeren. Het is een constante wapenwedloop en het maakt oorlog afstandelijker, klinischer. En wat als de AI een fout maakt?”

Het algoritme van vernietiging
Dan neemt Marwa Fatafta het woord. Haar stem trilt als ze spreekt over de situatie in Gaza. Als Palestijnse mensenrechtenactivist en MENA Policy and Advocacy Director bij Access Now brengt ze een perspectief dat velen nog nooit eerder hebben gehoord. "In Gaza wordt AI gebruikt als een wapen van massavernietiging", begint ze. "Het Israëlische leger heeft AI-systemen zoals 'Lavender' en 'Gospel' ontwikkeld om bombardementsdoelen te selecteren.” 

Ze legt uit: “'Lavender' bepaalt op basis van onduidelijke datapatronen wie een potentieel Hamas-lid is. 'Gospel' genereert vervolgens de bombardementsdoelen. Ze houden geen rekening met de chaos van oorlog, met families die samenkruipen in overvolle huizen, die constant van locatie wisselen vanwege de verwoesting. De AI ziet patronen die er niet zijn, en onschuldige burgers betalen de prijs."

Fatafta's stem breekt even als ze vertelt over een ander AI-systeem, cynisch 'Where's Daddy' genoemd. Dit systeem volgt de door Lavender geïdentificeerde individuen en geeft het leger een seintje wanneer ze zich in hun huis bevinden, zodat ze precies op dat moment kunnen worden gebombardeerd, samen met hun familie. Dit alles gebeurt met een hoge tolerantie voor burgerslachtoffers. Volgens The Guardian en +972 Magazine, stond het leger toe dat voor elke gedode Hamas-strijder tot wel 20 burgerslachtoffers vielen.

Bij binnenkomst word je meteen ondergedompeld in een verander-atmosfeer. Geen pak te bekennen. Een jonge vrouw met felgekleurd haar en een t-shirt met de tekst 'Code for Good' buigt zich over een laptop. Naast haar zit een man in rolstoel, druk in gesprek met een groepje activisten én Mark Surman, de voorzitter van de Mozilla Foundation is er ook. 

Opening
"We zijn hier om de toekomst van het internet te heroveren", zegt J. Bob Alotta als ze het festival opent. Alotta is uitvoerend directeur en gastvrouw van MozFest. "Van een paar grote techbedrijven naar de mensen en community's", vertelt ze later in een interview.

Mitchell Baker is er ook. De topbestuurder en voormalig CEO van Mozilla speelde een sleutelrol in het ontstaan van Firefox. Baker was in 1994 een van de eerste medewerkers van Netscape, misschien wel de belangrijkste internetstartup van die tijd.

Het Mozilla-project was een strategische zet om te voorkomen dat Microsoft het internet zou monopoliseren. Door de code open source te maken, wilde Netscape de ontwikkeling versnellen én een beweging creëren die groter zou worden dan één enkel bedrijf en die zou bijdragen aan de toekomst van het internet als een open en innovatief platform. In 2019 richtte Mozilla de aandacht op de impact van AI.

"De nalatenschap van Mozilla zijn jullie. MozFest is waar we samenkomen om de wereld te bouwen die we willen." Haar woorden worden begroet met luid gejoel. De energie is voelbaar en bezoekers komen uit alle hoeken van de wereld. Ik ontmoet een jonge developer uit Mexico die enthousiast vertelt over zijn ethische AI-datasets. Een activist uit Londen deelt ervaringen over het bestrijden van online haat.

Cijfers liegen niet
De grote zaal is tot de nok toe gevuld als Mona Chalabi het podium betreedt voor de eerste keynote 'We Are Data'. Chalabi is een Britse datajournalist en illustrator van Iraakse afkomst. Ze is bekend geraakt door haar scherpzinnige en provocerende illustraties van complexe data. Ze maakt deze illustraties voor The Guardian en The New York Times en won vorig jaar een Pulitzer Prize. Juurd Eijsvoogel en Winny de Jong van het NRC spraken met haar over journalistiek.

"Cijfers vertellen niet de hele waarheid”, begint ze. “Het zijn de verhalen achter de data die er echt toe doen. De menselijke ervaringen die verborgen liggen in de cijfers." Chalabi deelt een anekdote over een onderzoek naar Amerikaanse eetgewoonten, waar ze het verhaal ontdekte van een weduwnaar die dagenlang dezelfde kaassandwich at. "Toen ik in deze datasets dook, kon ik niet anders dan de menselijkheid erin vinden... al deze gegevens bestaan uit individuen."

Chalabi's werk is een ode aan die menselijkheid. Ze wijst naar een speelse, bijna kinderlijke tekening van een pinda naast een vrachtwagen vol potten pindakaas. "Dit is hoe ik het vermogen van Jeff Bezos vergelijk met dat van een gemiddeld Amerikaans huishouden. Ik probeer zoveel mogelijk getallen uit mijn grafieken te verwijderen", legt Chalabi uit. "In plaats daarvan gebruik ik visuele aanwijzingen, metaforen en analogieën om de schaal en relaties over te brengen. Als mijn werk geen zin heeft voor iemand zonder achtergrond in data, dan faal ik."

De opkomst van AI baart haar zorgen. "Ik ben zowel gefascineerd als doodsbang voor AI", geeft ze toe. Over ChatGPT: "Ik vroeg of Palestijnen recht hebben op gerechtigheid, en blijkbaar is het een complexe en zeer omstreden kwestie... Dit is voor mij angstaanjagend en totaal niet verrassend. Het weerspiegelt de zeer, zeer lang bestaande, onevenredige berichtgeving die ik in de journalistiek heb gezien over Palestijnse en Israëlische levens. We moeten ons afvragen: wie controleert de algoritmes? Hoe voorkomen we discriminatie?" 

Begin 2024 presenteerde het demissionaire kabinet de NTS. Een ambitieus plan om Nederland voorop te laten lopen in tien sleuteltechnologieën, zoals AI en quantumtechnologie, fotonica en biotechnologie. Het doel? De Nederlandse economie versterken, maatschappelijke uitdagingen aanpakken en onze internationale concurrentiepositie behouden.

Nederlandse groeibedrijven in de knel
De Nationale Technologie Strategie (NTS) is een goed begin, maar volgens de Tech Champions is het plan niet ambitieus genoeg. Ze wijzen op het feit dat Nederlandse scale-ups vier keer langzamer groeien dan hun Amerikaanse tegenhangers. 

De boosdoener? Een innovatie- en vestigingsklimaat dat volgens de Tech Champions te wensen overlaat. En dat is zorgelijk, juist aangezien deze bedrijven de motor zijn van innovatie en economische groei. Nu eisen ze een plek aan tafel bij de overheid en komen met een manifest vol concrete oplossingen. 

Fastlane voor techbedrijven
De Tech Champions hebben drie kernpunten: een stabiel beleidsklimaat voor langetermijninvesteringen, meer risicobereidheid van overheid en investeerders, en een versnelde besluitvorming om de technologische voorsprong te behouden.

Bureaucratie is de doodsteek voor innovatie. Scale-ups hebben veel behoefte aan een 'fastlane', geen eindeloze procedures. Ook moet Nederland een magneet worden voor internationaal techtalent, schrijven ze in het manifest. Dat betekent minder regels, en meer ruimte voor experimenten en een aantrekkelijker vestigingsklimaat voor expats.

Reacties uit het veld
De oproep van de Tech Champions heeft veel aandacht getrokken. In het Financieel Dagblad deelde Robert-Jan Smits (voorzitter van de Technische Universiteit Eindhoven) steun voor de scale-ups. Hij onderstreept het belang van overheidssteun om bedrijven door de 'valley of death' te helpen, de kritieke fase waarin veel start-ups stranden.

Ook investeerders erkennen de uitdagingen waar scale-ups voor staan. Hoewel er de afgelopen maanden grote financieringsrondes zijn aangekondigd, is er volgens Mattijs Slee (CEO van Battolyser Systems) nog veel meer kapitaal nodig om de ambities van de NTS waar te maken.

De bal ligt bij Den Haag
Het publieke debat is geopend. Den Haag is nu aan zet. Om te bewijzen dat ze de ambities van de NTS serieus nemen. De toekomst van Nederland hangt er van af. En de Tech Champions zijn niet van plan om aan de zijlijn toe te kijken.

‍Dat is een belangrijke realisatie voor je gast.

Donatello: “De radiodoelgroep is breder dan je eigen doelgroep. Dat moet je je realiseren. Je krijgt andere vragen dan in je dagelijkse pitch. Zelfs als jij een scaleup bent die zich richt op een maatschappelijk onderwerp als de energietransitie.”

Ruth: “Het is belangrijk om te realiseren dat het gewoon een leuk gesprek is. Het hoeft niet zwaar of moeilijk, het mag allemaal wat losser dan vroeger. In het gesprek met Albert Heijn hadden we het opeens over de Allerhande, met een vegetarische cover voor het kerstdiner. Dat spreekt tot de verbeelding. Iedereen kan zich erin verplaatsen.”

Wat is daarnaast een verschil met vroeger? 

Ruth: “Veel bedrijven die wij spreken maken zich oprecht zorgen. Ik sprak iemand die wakker ligt over duurzaamheid. Hij voelt de druk om zijn eigen doelstellingen te halen, en spreekt zich er daarom meer over uit. Met die menselijkheid kan de luisteraar zich identificeren.”

En met zo’n thema kunnen jullie nog wel even vooruit.

Ruth: “De transities duren nog wel even dus we kunnen inderdaad nog wel even door. Het is zo belangrijk dat bedrijven bij elkaar in de keuken kunnen kijken. En daar bieden we met BNR Koplopers in ESG een podium voor.

BNR Koplopers is iedere maandagmiddag te beluisteren op BNR en als podcast beschikbaar via de website van BNR.

‍De tijd van drie keer duurzaamheid roepen in een uitzending is voorbij.

Donatello: “Met name binnen dit onderwerp zit je misschien niet tegenover deskundigen, maar wel tegenover goed geïnformeerde mensen. Op de redacties worden niet voor niets dossiers bijgehouden. Enerzijds prikken wij er doorheen, maar anderzijds moet je ook realiseren dat je luisteraar het ook niet snapt als je het niet concreet kunt maken.”

Waarom moet je je pitch voor de radio goed voorbereiden?

Donatello: “Sommige mensen hebben heel lang nodig om duidelijk te maken wat ze doen of willen bereiken. Dat is irritant, want we hebben maar heel kort de tijd. Als jij als een omgevallen boekenkast een antwoord geeft van 3 minuten is dat in radioland een eeuwigheid. Daar kunnen we niet zoveel mee en de luisteraar is echt weg. Hoe korter, krachtiger en beeldender, hoe meer we erover kunnen vragen. Dat heeft een hogere informatiedichtheid en het is prettiger luisteren. Oefen dit.”

Wat is het meest frustrerende voor een presentator?

Ruth: “Ik vind het moeilijk dat interviews relatief kort zijn. Wij hebben een programma van een half uur, wat relatief lang is. Maar soms zit je zo lekker in een interview en moet je keuzes maken in je vragen.”

Donatello: “We bespreken onderwerpen die een enorme impact hebben op het dagelijks leven, maar die een relatief kleine groep interesseert. Als je over AI begint, gaan bij veel zenders nog altijd de kijkcijfers naar beneden. Bij BNR willen we dat de groep van goed geïnformeerde mensen zich verbreedt."

‍Vertel het maar. Waarom BNR Koplopers in ESG?

Donatello: “BNR richt zich op de financieel-economische markt en daarin is ESG (environmental, social, governance) hot. Maar we zien ook dat de gemiddelde Nederlander niet precies weet waar het over gaat. Het vergrootglas ligt vaak op Tata Steel. Wij laten ook andere ondernemers en organisaties aan het woord over waar ze mee worstelen.”

Ruth: “Als je dit koppelt aan opinie en innovatie, waarin je laat zien wat er mogelijk is, dan bedien je professionals met verhalen en diepgang die de reguliere media niet vertellen. Dan heb je een programma waar je wél 15 minuten kan praten over de uitdagingen van Albert Heijn voor het opzetten van een laadinfrastructuur.”

Wanneer is een onderwerp dan goed genoeg?

Donatello: “Niet anders dan andere programma’s moet het nieuwswaarde hebben. Voor ons betekent dit dat het voor een grote groep mensen relevant is. Is de AH laadinfrastructuur dat? Jazeker. Want ze hebben duizenden vervoersbewegingen op de weg. Grote bedrijven hebben een grote impact op de energietransitie, dus dan is de nieuwswaarde al snel vrij hoog. En het is herkenbaar voor de luisteraar.”

“Voor scaleups geldt dit in dezelfde mate wanneer ze iets hebben dat in potentie een absolute doorbraak is. Maar het wordt al snel een moeilijker verhaal als dit eventueel, misschien, over 10 jaar, onder voorbehoud van financiering, ooit, een keer los zou kunnen komen.”

En het draait bij BNR ook om het informerende karakter.

Ruth: “Dat vind ik het mooie aan het programma. Als je mensen vraagt naar de doelen van Tata Steel, weten aardig wat mensen een antwoord. Veel minder mensen weten wat de doelen zijn van Unilever, ABN AMRO, Gasunie of ABP. We laten doelbewust bedrijven uit verschillende sectoren aan het woord over hoe zij het onderwerp aanvliegen. Dan krijg je een beter beeld van wat we op ons bord hebben liggen.”

Donatello: “We behalen nooit onze duurzaamheidsdoelstellingen met enkel polarisatie en uitsluiting. Het is goed dat er ook gedemonstreerd wordt, maar met demonstreren alleen kom je er niet.”

Dus kijken jullie niet alleen naar Tata Steel, maar ook wat we kunnen met de pensioenfondsen en banken.

Donatello: “Er zullen altijd journalisten zijn die zoeken naar grilmomenten met Tata Steel, bijvoorbeeld over hoe ze met bewoners omgaan. Dat is een belangrijke rol van de journalistiek: om te kijken waar bedrijven steken laten vallen. Maar wij vinden het interessant om het perspectief te verschuiven naar welke impact Tata Steel zou maken als ze gaan verduurzamen. En als ze dat niet doen heb je een probleem. Je bereikt er niks mee als je ze geen podium geeft.”

Ruth: “We gaan er scherp in bij iedereen die aanschuift, maar er is altijd ruimte voor het verhaal. Daarom houden we daar een stoeltje voor vrij in de studio. Dat mag best een kritisch gesprek zijn, maar met open vizier.”

Wat bedoel je met een open vizier?

Ruth: “Ik denk dat onze toon te omschrijven is als pittig, maar sympathiek. Zonder wrijving geen glans. Maar er is altijd ruimte voor het antwoord op een dilemma. Het is toegankelijk en het gesprek is niet vooraf ingevuld. Onze mening is niet vooraf bepaald.”

Het lijkt me lastig om iets abstracts als duurzaamheid tastbaar te maken.

Ruth: “En toch kan dat altijd. Urenco kon bijvoorbeeld in anderhalve minuut uitleggen hoe waterstof werkt en waarom dat van belang was. De man ademt thema’s als energietransitie en kernenergie. Dat maakt het verhaal behapbaar, zelfs voor de leek.

Donatello: “Deze man maakt ook de kritiek bespreekbaar. Hij geeft heel inhoudelijk antwoord op pittige vragen, en dan heb je een waardevol, constructief gesprek. Dat is ook een belangrijke tip aan m’n volgende gasten: wat zegt je grootste criticaster over jouw onderwerp? Zorg dat je daar een goed antwoord op hebt tijdens de uitzending, want je weet zeker dat die vraag gesteld wordt. Als je om de vraag heen draait, dan ga ik doorbijten. Als je me een inhoudelijk antwoord geeft, dan komt het wel goed.”

Op naar de stembus! Maar beïnvloeden deepfakes ons stemgedrag?
Het hele jaar staat in het teken van verkiezingen: meer dan de helft van de wereldbevolking gaat naar de stembus. Nu de Europese verkiezingen achter de rug zijn, richt de media zich op de Amerikaanse verkiezingen. Het is onderdeel van een groter debat: welke rol spelen AI en deepfakes in de beïnvloeding van het stemgedrag? Er is niet per definitie angst, maar het wordt in de volksmond wel gezien als groot risico, zo stelt de NOS in een reportage over de rol van technologie(bedrijven).

Misleidende webshops
Aan de hand van de opmars van Temu stonden afgelopen maand webshops in de spotlights. Dan gaat het met name om misleiding en de gevaren op gebied van security. De consumentenbond diende een klacht in tegen Temu vanwege misleiding en gebrek aan transparantie in de marketingstrategie, zo stelt NRC Handelsblad. Daarnaast meldt RTL Nieuws dat criminele bendes tienduizenden slachtoffers maken met behulp van nepwebshops en lag ook online bank bunq onder het vergrootglas vanwege veiligheidsrisico’s. De roep om betrouwbaarheid in e-commerce en online banking stijgt langzamerhand naar recordhoogtes.

AI-updates onder het vergrootglas
Daarnaast veel aandacht voor de updates van ChatGPT en de AI zoekmachine van Google. Waar ChatGPT positief uit de reviews kwam doordat je binnenkort een vloeiend en natuurgetrouw gesprek kan voeren met de chatbot, kwam Google wat minder goed uit de verf. Dit had te maken met opmerkelijke fouten als antwoord op sommige vragen. Google zelf stelt dat dit om uitzonderingen gaat. Zo zie je maar dat slechts een paar circulerende voorbeelden van een product dat nog niet helemaal werkt een gevaar kunnen zijn voor je reputatie.

Wil je meedebateren over de invloed van AI op de verkiezingen en onze maatschappij? Kom dan naar Mozilla Festival op 11 tot 13 juni in Amsterdam. Meer informatie via www.mozillafestival.org.

In hoeverre is kunstmatige intelligentie (AI) in staat verkiezingen te beïnvloeden, en welke mogelijkheden hebben burgers om de verspreiding van desinformatie te bestrijden? Waar eindigt ons eigen beslissingsvermogen en waar begint dat van de tools die we bouwen? 

Koop je kaarten via de website van MozFest House Amsterdam en praat mee over dit thema.

1. Winstgevendheid van AI onder de loep
Meta, Alphabet en Microsoft hebben afgelopen maand sterke kwartaalcijfers gerapporteerd. Het lijkt erop dat hun investeringen in AI vruchten beginnen af te werpen.

Meta heeft bijvoorbeeld zijn advertentie-inkomsten flink kunnen opvoeren dankzij AI-gestuurde targeting en AI-geoptimaliseerde feeds. Zuckerberg vertelde meermaals dat gebruikers langer op Instagram en Facebook blijven dankzij AI, wat zich direct vertaalt naar hogere advertentie-inkomsten. Volgens Zuckerberg is AI de sleutel om het gedrag en de voorkeuren van mensen te voorspellen. AI is dan ook een belangrijke pijler in Meta’s strategie voor de komende jaren. Beleggers zijn enthousiast.

In de cloudsector is de AI-trend ook zichtbaar. Microsoft en Google melden aanzienlijke omzetstijgingen vanwege verbeteringen van hun cloudservices. Zo benut Microsoft AI in een reeks van oplossingen, van cloud computing tot Bing en Office 365. Satya Nadella, de CEO van Microsoft, verklaarde dat de vraag naar AI-mogelijkheden voor een enorme groei in hun Azure cloudservices heeft gezorgd. Dit resulteerde in een omzetstijging van 20% en winststijging van maar liefst 40%.

Alphabet, het moederbedrijf van Google, verdiende ook goed aan de cloud en AI. Volgens analisten speelt AI een steeds grotere rol in het maximaliseren van engagement en monetisatie op Google’s video- en advertentieplatform YouTube.

Ondanks alle groei brengt AI ook kosten en risico’s met zich mee. Zo overweegt Google om voor het eerst kosten in rekening te brengen voor zoekopdrachten die met AI zijn verbeterd. In een ander bericht waarschuwt HackerOne dat een snelle adoptie van AI leidt tot nieuwe kwetsbaarheden in de beveiliging van bedrijven.

2. Silicon Valley gaat voorzichtiger om met venture capital
In Silicon Valley is de cultuur van ongeremd met 'geld smijten' verschoven naar een meer strategische benadering.

Durfkapitalisten en investeerders focussen nu liever op bedrijven die niet alleen snel groeien, maar daarnaast een solide bedrijfsmodel hebben. Inclusief een aantoonbaar pad naar winstgevendheid. Deze trend heeft geleid tot minder mega-investeringen en meer strategisch gefocuste financieringsrondes.

Overheids- en privéfondsen spelen ook een toenemende rol bij duurzame strategische investeringen. De focus ligt hier met op technologiedie, in het kader van alle geopolitieke spanningen, als strategisch belangrijk wordt beschouwd, zoals halfgeleiders.

3. Is Europa digitaal daadkrachtig genoeg?
Er is veel kritiek op Europa, dat zou achterlopen op digitaal gebied. Volgens Eurocommissaris Thierry Breton is Europa juist wel goed voorbereid op de digitale toekomst. Hij noemt de recente investeringen van Intel en TSMC als voorbeelden van bedrijven die zich nu op de Duitse chipmarkt storten. In beide gevallen is dit mogelijk gemaakt door de Europese Chips Act. Met dit initiatief wil Europa de bouw van high-tech chipfabrieken stimuleren.

Daarnaast hoopt Europa met de AI Act en de Digital Markets Act een meer harmonieuze digitale markt te creëren met goede wet- en regelgeving. Eurocommissaris Thierry Breton: "Iedereen die iets met chips wil doen, wordt geschoold in Europa. En we bouwen aan de fabrieken.” Breton voegt daaraan toe: "Regels zijn nodig om innovatie te stimuleren... wij zijn de enige democratische macht die in staat blijkt regels op te stellen en in te voeren." 

Ministerie voor Digitale Zaken en TNO luidt noodklok
In Nederland wordt de roep om meer overheidsbetrokkenheid in de sectorsteeds luider. Het economische en maatschappelijke belang van technologie is reden voor voormalig digicommissaris Bas Eenhoorn en regeringscommissaris Arre Zuurmond om te pleiten voor een ministerie voor Digitale Zaken.

Dit ministerie zou niet alleen toezicht houden op digitale technologie en transformatie binnen overheidsprocessen, maar ook de samenwerking en investeringen in technologie binnen de private sector moeten stimuleren. Een dergelijke post zou het investeringsklimaat voor innovatie in Nederland verbeteren. Ze benadrukken dat zonder adequate aandacht voor technologie, belangrijke kwesties zoals de efficiënte inzet van overheidsmiddelenen de bescherming tegen digitale risico’s niet effectief worden aangepakt.

Tjark Tjin-A-Tsoi waarschuwt dat Nederland achterblijft ten opzichte van zijn internationale tegenhangers als het gaat om investeringen in AI. Hij merkt op dat andere landen miljarden investeren in AI, terwijl Nederland relatief terughoudend is. TNO roept op om meer te investeren om de concurrentiepositie van Nederland op peil te houden.

Stap 2. Frame het probleem en plan achterwaarts
Volgens Boyan moeten er twee dingen gebeuren. Ten eerste moet al het plastic afval in de rivieren onderschept worden om te voorkomen dat meer plastic de oceanen bereikt. Daarnaast moeten bestaande afvalophopingen in de oceanen worden opgeruimd.

Terug op school bedenkt hij een oplossing. Een soort opvangsysteem dat slim gebruikmaakt van zeestromingen om plastic op verschillende punten in de oceaan op te vangen.  

Boyan ontwikkelt de eerste concepten voor The Ocean Cleanup als onderdeel van een schoolproject. Hij zet zijn lucht- en ruimtevaartstudie aan de TU Delft zelfs volledig aan de kant om zich volledig op dit project te richten. Met slechts €300 aan spaargeld richt Boyan zijn Ocean Cleanup op.

Maak het persoonlijk en indringend
Als je iets wilt laten veranderen, dan moet je eerst aantonen waarom dat zo belangrijk is. Maak het persoonlijk en indringend. Laat zien wat er op het spel staat.

Dat deed Boyan op een briljante manier toen hij in 2012 zijn idee voor het eerst presenteert tijdens een TEDx-talk. Zijn video gaat direct viraal en trok wereldwijd aandacht voor het probleem.

Stap 3: Mobiliseer een gemeenschap
Naast het plannen van je acties, is het nodig om mensen te mobiliseren—van lokale community’s tot specifieke stakeholders en beleidsmakers. Want als dat netwerk sterk is, haken je supporters minder snel af.

Boyan’s initiële financiering kwam via een crowdfunding-campagne die de harten en verbeelding van duizenden mensen raakte. Die campagne bracht 2,2 miljoen dollar op, waarmee hij het project van de grond kreeg. Later sloten ook invloedrijke investeerders en grote bedrijven zich aan, wat cruciaal was voor de schaalvergroting van zijn operaties.

Technologie als motor van verandering
“Technologie is het krachtigste middel voor verandering”, schrijft Slat in 2017 in The Economist. “Technologie geeft ons bouwstenen om compleet nieuwe oplossingen te bedenken. Het versterkt onze menselijke vermogens.”

Boyan en zijn team experimenteren gedurende een aantal jaar met verschillende prototypes. Het eerste prototype, System 001, slaagde er niet in om consistent plastic te verzamelen. Maar met zijn jeugdige onverschrokkenheid hervond Boyan zich.  

Dit leidde tot System 002, beter bekend als ‘Jenny’. Het uiteindelijk nog grotere prototype System 003 bracht uiteindelijk de beste resultaten. Samen verzamelden deze systemen duizenden kilo's plastic.

Wat kan jij doen om transities te versnellen?
Door je te verdiepen in de problematiek en actief bij te dragen aan oplossingen - of het nu via vrijwilligerswerk is, donaties en steun aan NGO's, of door duurzame keuzes in het dagelijks leven – iedereen kan uiteindelijk een verschil maken.  

Vergroot je kennis en deel deze informatie binnen je netwerk. Door zo veel mogelijk samen te werken, kan je de urgentie opvoeren en grotere veranderingen bewerkstelligen. Gebruik ook sociale media om je boodschap te verspreiden. Online win je sneller aan momentum.

Wil je jouw missie met ons uitdokteren? Maak dan een afspraak.

Wil je binnen elke context, sociaal, organisatorisch of binnen een gemeenschap, verandering teweegbrengen, dan begin je vaak bij een individu of een kleine groep.  

Dit proces is bijzonder belangrijk binnen de Theory of Change, een krachtige methodiek die organisaties gebruiken om complexe sociale veranderingen te realiseren.

Plastic afval verwijderen uit onze oceanen lijkt een bijna onmogelijke opgave. Maar als je Boyan’s werk bekijkt door de lens van de Theory of Change, lijkt niets onmogelijk. Ook jij kunt deze lessen toepassen.

Stap 1. Begin met de gewenste uitkomst
De Theory of Change begint met het eindresultaat. Vervolgens bepaal je de noodzakelijke stappen om je doel te bereiken. Boyan’s droom? Het opruimen van de plastic soep in onze oceanen.  

Boyan was nog maar 16 jaar oud toen hij op het idee kwam. Tijdens het duiken in Griekenland schrikt hij van de hoeveelheid plastic in het water. “Waarom ruimen we dit niet op?” Zijn vraag zet een kettingreactie in gang die de basis zou vormen voor The Ocean Cleanup.

Wat is je belangrijkste les om rond deze thema’s een grote stem te worden? 

“Je moet oprecht en betrokken zijn. Mensen voelen het als je het ziet als een spelletje. Of wanneer je het alleen maar doet voor je ego.

In haar ogen betekent betrokkenheid enerzijds dat je iedere kans moet aangrijpen om je stem te laten horen. Anderzijds dat je er niet meer mee kunt stoppen als je eenmaal bent begonnen: “Het is een ‘commitment’ waar je bewust voor kiest, omdat je weet dat je van het ene in het andere terechtkomt. Je kan dan niet meer terug.” 

Je vindt taal ook erg belangrijk. Je kwam niet voor niets met ‘de sjoemelsigaret’. 

“Ik vind inderdaad dat taal enorm veel doet. Ik ben veel bezig met het bepalen van het frame, omdat dit bepaalt hoe iets bij mensen indaalt. Daarom denk ik lang na over een woord waarmee ik iets wil duiden. De sjoemelsigaret was daar tijdens de tabakszaak een voorbeeld van. In een sigaret zitten filters die door vingers worden dichtgehouden. Daardoor komter veel meer ellende in je longen.” 

Door dit een sjoemelsigaret te noemen, framede ze een al bestaand fenomeen waardoor de maatschappij er toch op een nieuwe manier naar ging kijken. En daarmee geeft ze een nieuwe dimensie aan de betekenis. “Dat is super belangrijk. Maar het gaat er ook om dat je media en de omgeving het gevoel geeft dat je iets unieks te vertellen hebt. En daarbij werkt een uitgesproken mening het beste, gebouwd op je expertise.” 

Daar zit veel tijd in. Hoe houd je dat vol? 

“Ik zie het bijna als een hobby om verontwaardiging of enthousiasme aan te wakkeren bij mensen. Dat geldt ook voor de klimaatzaak. Ik ben maar een klein radartje in het geheel, maar toch lukt het iedere keer om samen stapjes vooruit te zetten. En doordat je met meer mensen bent, ontwikkel je een systeem van beïnvloeding en verspreiding. Haast een aanstekelijk virus.” 

Het sterke netwerk – en de motivatie om met iedereen te verbinden en te delen – ziet ze als belangrijk onderdeel hiervan. Dit, gecombineerd met ‘een grote mond’, een opgebouwde naam en een gezicht zorgt dat er haast iets magisch ontstaat. Ze zoekt niet doelbewust naar kansen om het woord te verspreiden. Ze is intuïtief bezig om een omgeving te creëren waarin kansen ontstaan. Of dit nu vanuit haarzelf of vanuit iemand anders komt. 

Niet alleen je tekst, maar je gecreëerde omgeving bepaalt de kracht van de boodschap. 

We tonen Ficq een foto van haar met journaliste en presentator Hanneke Groenteman. Doorweekt op de A12, net natgespoten door een waterkanon. Volgens haar is dit een voorbeeld van hoe je onbewust een omgeving creëert waarin beelden of woorden gaan ‘spreken’.

“Het stomme is dat ik die foto niet eens zelf heb gemaakt en verspreid. Het overkomt je. Je weet dat je in een omgeving terechtkomt waarin je stem en gezicht voor dit soort dingen gebruikt zou kunnen worden. Dat moet ook. Ik zou het enorm laf van mezelf vinden als ik dit zou tegenhouden. Daarvoor is de noodzaak om het klimaat te redden te groot. En bovendien kost het me geen energie. Het geeft me juist vleugels, bijvoorbeeld in de zaak tegen Tata en Chemours.” 

Wat mag niet ontbreken om mensen echt te raken? 

“Mensen raken geïnspireerd als je ergens voor staat. De houding ‘wie maakt mij wat’ is essentieel als je je activistisch wilt opstellen. Dan merk je dat er ook vrijwel alleen positieve reacties uit je omgeving komen.” 

“Je moet absoluut vrij kunnen spreken en vrij durven zijn in wat je doet. Als je geremd wordt door angst van wat de deken (hoofd van de Nederlandse orde van advocaten - red.) of andere mensen ervan vinden, of dat je misschien een klant gaat verliezen, dan kom je er niet. Ik ben er heilig van overtuigd dat het je – ook onbedoeld zakelijk gezien – alleen maar positiviteit brengt. Mensen zijn gewoon klaar met die nepwereld.” 

Tot slot. Ooit gedacht om de politiek in te gaan? 

“Nee, absoluut niet. In de politiek word je gemuilkorfd door conflicterende belangen. En dat staat haaks op de noodzaak om vrij te zijn en vrij te kunnen bewegen. Dat wil niet zeggen dat je de politiek er niet bij moet betrekken.” 

“Veel moet juist van de overheid komen. Die is namelijk in staat om de stappen te zetten die het individu niet aankan. Als je de CO2-uitstoot wilt verminderen, dan is een persoonsgebonden en niet verhandelbaar quotum op CO2-uitstoot een heel goed idee. Dat kan alleen vanuit de overheid vorm krijgen.” 

In de afgelopen jaren is Ficq veel in het nieuws door haar uitspraken in een ander maatschappelijk thema dan de tabaksindustrie. Nu zet ze als strafrechtadvocaat Tata Steel en Chemours tegen de muur en ze spreekt zich vrijwel iedere dag activistisch uit over het klimaat. 

LDJ Tech PR gaat in gesprek met Bénédicte Ficq. Toevallig de onderbuurvrouw in ons pand aan de Falckstraat. We kennen haar eigenlijk meervan haar uitgesproken mening op LinkedIn en in de media, dan van de kopjes suiker die we lenen.

Je zet je in voor een beter klimaat. Maar dat was niet je eerste zaak rond een belangrijk maatschappelijk thema. 

“Ik heb ooit de tabakszaak gedaan. Dat vond ik super inspirerend en onthullend. Ik deed waanzinnig veel onderzoek naar wat de tabaksindustrie doet om rokers verslaafd te krijgen en te houden. En kon toen losgaan op alle grote bazen in die verschrikkelijke industrie. Mijn werk is om te overtuigen. Ik neem ogenschijnlijk kansloze zaken aan omdat ik dat uitdagend vind. Het prikkelt me als ik ervoor kan zorgen dat er iets gebeurt. Ik ben continu bezig met de vraag hoe ik mensen kan bereiken.”

Is het klimaat een kansloze zaak? 

“Het is vooral een uitdaging omdat ontzettend veel mensen hier nog niet mee bezig zijn. Het is voor zoveel mensen normaal om iedere vakantie naar Schiphol te snellen, een goedkope vliegreis te boeken en in de wereld van overmatige consumptie gezogen te worden.” 

“Tijdens een van de demonstraties sprak ik met een bioloog. Hij gaf aan dat als een organisme eenmaal ruimte heeft ingenomen deze niet meer afstaat (consumeren tot je erbij neervalt - red.). Het is haast onmogelijk om dan weer terug te keren naar een consumptiepatroon dat minder schadelijk is voor de planeet.” 

En daarom wil je het klimaatbewustzijn groter maken.

“Ik wil een bijdrage leveren aan het wakker schudden van mensen. Op politiek niveau, maar vooral ook bij de jongeren, omdat het klimaat nog niet genoeg aandacht krijgt in ons dagelijks leven. Het moet groter en impactvoller voordat het te laat is.” 

En daarom probeert Ficq continu nieuwe doelgroepen aan te spreken. Ze denkt iedere dag goed na over wat ze op LinkedIn zet. Bij de koffie vraagt ze zichzelf af wat er is gebeurd en waar ze aandacht op wil vestigen. En vooral: hoe ze andere, nieuwe mensen kan bereiken.

“Want je redt het niet alleen met ‘links’-denkende mensen. Je moet iedereen bereiken. Ik schrijf dan bijvoorbeeld begeleidende stukjes tekst bij een krantenkop uit de Telegraaf. Heel kort, want dat is makkelijk behapbaar, juist voor de mensen die zich nog niet zo bezighouden met klimaat en natuur.” 

Wat voor een vragen krijgen je momenteel het meest van klanten?

‍Het wisselt sterk, maar AI is het afgelopen jaar zeker een belangrijk onderwerp. Het begint helaas nog vaak met “we willen iets met AI doen”. Dat is natuurlijk veel te breed. Ik heb het idee dat bedrijven soms denken dat AI net zoiets is als virtualisatie. AI heeft veel bredere toepassingsmogelijkheden en daarnaast is de implementatie veel complexer. Ik moet in dat soort gevallen echt doorvragen wat ze precies willen. Denk je aan manufacturing of customer care? Of een toepassing in de gezondheidszorg?

‍Hoe blijf je als ervaren IT-expert scherp midden in al die snelle ontwikkelingen?

‍Door continu te blijven leren en op de hoogte te blijven van de nieuwste technologie. Daarnaast helpt het dat ik drie kinderen heb, van 18, 28 en 32. De middelste werkt ook in de IT en ik vind het heel interessant hoe hij naar dingen kijkt. Dat verschilt wezenlijk van mijn perspectief. Hun generatie wordt niet gehinderd door enige voorkennis en ‘legacy’, om het zo te zeggen. Dat vind ik heel mooi. Ze worden daardoor minder afgeremd, ook al blijkt de realiteit soms weerbarstiger.

‍Wat zijn volgens jou de belangrijkste trends in de IT met de grootste informatiebehoefte?

‍Ik denk dan aan hybride cloud en hoe organisaties hun applicatie- en datalandschapdaarop moeten inrichten. Maar over AI valt ook heel veel uit te leggen. Bijvoorbeeld over concrete en realistische toepassingen ervan. Daarnaast vind ik onderwerpen als ‘datazuiverheid’ en het op een slimme manier bij elkaar brengen van bedrijfsgegevens voor AI-toepassingen heel belangrijk. Denk bijvoorbeeld aan data van marketing, sales en de IT-organisatie. Dat is cruciaal als bedrijven op een veilige en efficiënte manier met data en AI willen werken.

‍Dat klinkt interessant, Jody. Laten we daar de volgende keer verder op inzoomen!

‍

Al meer dan 30 jaar is Jody van Dongen werkzaam als Solutions Architect. Zijn carrière in de IT begint in de vroege jaren ’90 en hij is inmiddels een IT-veteraan van formaat die alles heeft gezien en gedaan. Hoe kijkt hij naar de razendsnelle ontwikkelingen in het huidige IT-landschap? Hoe komt hij aan zijn informatie en wat adviseert hij aan klanten die “iets met AI” willen doen?

‍Leuk om je te spreken, Jody. Kan je voor ons eens wat onduidelijkheid wegnemen over wat jouw werk als Solutions Architect precies inhoudt?

‍Ik heb een zogeheten multidisciplinaire rol. Ik adviseer bedrijven die op zoek zijn naar technologische oplossingen voor hun zakelijke uitdagingen. Dat is enerzijds consultancy en mensenwerk, gericht op het blootleggen van de behoefte van een klant. Vervolgens gebruik ik mijn technische productkennis om een concrete oplossing te ontwerpen die zo goed mogelijk aansluit op hun vraag.

‍Dat klinkt technisch, maar ook product- en salesgedreven. Ligt het zwaartepunt meer bij de IT of bij consultancy en sales?

‍Ik heb een vrij technische achtergrond, maar dat verschilt per persoon in deze rol. Persoonlijk wil ik de technologie zo goed mogelijk begrijpen en er idealiter zelf mee kunnen werken. Dat helpt me om mijn klanten er zo goed mogelijk over te kunnen adviseren. Mijn kennis is wel heel specifiek gericht op enterprise IT-oplossingen. Je moet me niets vragen over laptops, daar heb ik geen verstand van. Daarnaast is mijn doel altijd om klanten realistisch te informeren en de best passende oplossing te verkopen.

‍Hoe blijf je op de hoogte van de snelle ontwikkelingen in het IT-landschap?

‍Vanuit mijn vak loop ik altijd voor op de laatste ontwikkelingen. Ruim voor de grote AI-explosie na de lancering van ChatGPT eind 2022 was ik al volop met deze trend bezig. Ik krijg veel informatie intern bij het grote techbedrijf waarbij ik werkzaam ben. Maar ook via presentaties van technologiepartners als Nvidia,Intel en Broadcom. Echt informatie uit de bron dus en van de partijen die aan de basis staan van veel nieuwe technologie. Verder volg ik nog wel wat interne en externe techneuten, leiders en natuurlijk de grote onderzoeksbureaus. Ik heb niet zoveel met de vele tech-bloggers of vakmedia. Uiteindelijk wil ik het totale plaatje begrijpen. Wat betekenen bepaalde ontwikkelingen nu echt voor mijn klanten?‍

‍Vestigingsklimaat Nederland
‍De discussie over het vestigingsklimaat van Nederland kwam deze maand in een stroomversnelling. Peter Wennink van ASML deed de spreekwoordelijke aftrap tijdens The State of Dutch Tech door zijn teleurstelling uit te spreken over de vermeende desinteresse van politici. En dit had resultaat, zowel qua media-aandacht als voor de activatie van de politiek.

Zijn zorgen worden bevestigd door de cijfers. Nederland heeft weliswaar nog steeds een van de sterkste tech-ecosystemen, maar de groei gaat minder snel dan in andere landen. Start-ups vinden lastiger geld en de versobering van de expatregeling tast de concurrentiepositie aan.

Inmiddels zijn ook de eerste resultaten te melden. Het eerdergelekte ‘project Beethoven’ van de overheid, heeft inmiddels een kapitaalinjectie van 2,5 miljard euro  opgeleverdom de chipsector te behouden en het ondernemersklimaat voor te verbeteren. Investeringenin de infrastructuur en wetenschappelijk onderwijs moeten helpen voorkomen datbedrijven als ASML en andere spelers in dechipsector naar het buitenland vertrekken.

Dit bedrag zou deels gefinancierd worden uit het Nationaal Groeifonds. De vierde ronde van het stimuleringsplan Nationaal Groeifonds wordt tot 1 juni uitgesteld. De 3,4 miljard euro die ermee gemoeid is gaat voorlopig de ijskast in.

Verder blijft de versobering vande 30%-regeling voor expats een belangrijk politiek en maatschappelijk discussiepunt. De plannen om die verder te versoberen zijn voorlopig geparkeerd,onder andere door twijfels bij de BBB en het CDA. Het economische belang lijkt hier voorrang te krijgen op de kritiek over de sociale ongelijkheid en misbruik van de regeling.

‍Strijd rond AI-chips en -experts en marktaandeel intensiveert
‍De concurrentiestrijd rond AI-technologie loopt hoog op. Als mede-oprichter van OpenAI en voormalig bestuurslid, spant Elon Musk een rechtszaak aan tegen Sam Altman, de topman van het bedrijf achter ChatGPT. Musk beschuldigt Altman ervan het ‘open’ karakter van het non-profitbedrijf ingeruild te hebben voor een winstoogmerk. OpenAI opende de tegenaanvaldoor de een mailwisseling met de Musk te publiceren. Daaruit blijkt dat hij teleurgesteld was in de afwijzing van zijn voorstel om OpenAI onderdeel te maken van de AI-divisie van Tesla.

Ondertussen introduceerde chipgigant Nvidia een aantal revolutionaire nieuwe AI-chips. Het bedrijf is verreweg de grootste op deze markt. Om die reden hebben bedrijven als Google,Samsung, Intel en Qualcom de handen ineen geslagen om de hegemonie van het bedrijf te breken. De coalitie wil een suite van software en tools ontwikkelen voor het aansturen van verschillende AI-chips, die op elk computersysteem kan draaien. Nvidia zou daarmee niet langer de exclusieve leverancier van AI-chips en bijbehorende software zijn.

En dan is er nog de strijd om AI-talent. Grote spelers OpenAI, Microsoft, Google en Meta jagen op experts en zijn bereid daar flink voor in de buidel te tasten. Zo neemt Mark Zuckerberg van Meta AI-experts aan via email en zonder sollicitatiegesprek. Ook Microsoft haalt steeds meer AI-talent in huis. Ceo Satya Nadella zei onlangs zelfs dat het bedrijf zeker niet afhankelijk is van de partnership met OpenAI.  Daarnaast werd bekend dat Mustafa Suleyman, medeoprichter van de succesvolle AI-bedrijven DeepMind en Inflection, de Copilot-divisie van Microsoft gaat leiden.

Google zit ook niet stil, maar viel vooral op door een blunder op AI-gebied. Zo ging de chatbot Gemini de mist in door ‘woke’ ideeën toe te passen op historische afbeeldingen. Ook heeft het bedrijf moeite om talent te behouden. Medeoprichter Sergey Brin zou een AI-expert zelfs persoonlijk gebeld hebben om die ervan te weerhouden naar concurrent OpenAI te gaan.

‍AI-en techwetgevingen officieel
‍Na jaren van werk en intensieve onderhandelingen is de AI Act officieel goedgekeurd door het Europees Parlement. De verordening moet Europa meer grip geven op toepassingen met kunstmatige intelligentie. Een stevige lobby van Europese AI-bedrijven waarschuwde voor de negatieve gevolgen van de strenge regels, maar vooralsnog lijkt dit de snelle innovatie niet te remmen.

Verder werd de Europese Verordening digitale markten, of de Digital Markets Act (DMA), van kracht. Deze wet legt de macht van de grootste techbedrijven aan banden. Dit moet de concurrentiepositie van kleinere platformen verbeteren door ze een eerlijke toegang te geven tot online markten.

De DMA stelt onder andere berichtenverkeertussen verschillende diensten open. Ook mogen app-ontwikkelaars niet langer verplicht worden om het betaalsysteem van een platform te gebruiken. Platformaanbieders mogen bovendien niet meer hun eigen producten of diensten bevoordelen, bijvoorbeeld door ze bovenaan zoekresultaten te zetten. Verder regelt de DMA dat data van platformen naar een ander platform meegenomen mogen worden, en dat vooraf geïnstalleerde apps verwijderbaar moeten zijn. En, tenslotte, komt er een ruimere meldingsplicht voor fusies en overnames om transparantie in de digitale economie te bevorderen.

Als belangrijke zorg noemt Webb het gebrek aan verantwoordelijkheid binnen de AI-sector. Denk aan de ethische problemen en vooroordelen in machine learning modellen. Verder vreest ze voor risico’s als het wegvallen van privacy, het af brokkelen van menselijke interactie en de opkomst van deepfakes.

Webb lijkt zich bovengemiddeld zorgen te maken over de gevaren en risico’s van AI. Dat heeft een duidelijke reden. “Tech is niet slecht of goed,” stelt ze. Volgens haar moeten we juist rekening houden met meest catastrofale scenario’s.  Alleen dan kunnen we de ontwikkelingen bijsturen en daarmee een dystopische toekomst vermijden. “Maar, zonder interventie, is dat wel wat ik op ons zie afkomen.”

We zijn dus gewaarschuwd…
‍
Lees het volledige artikel.

De keynote van Amy Webb over het Emerging Tech Trend Report 2024 op SXSW kan je hier bekijken.

AI,Connected-Devices And Biotech: Inside Amy Webb’s Emerging Tech Trends Report
Bron a.list
Leestijd: 8 minuten

AI, connected devices en biotechnologie zijn op dit moment de belangrijkste technologische trends die onze wereld transformeren. Sterker nog, Webb stelt dat deze trends op het punt staan alles te ontwrichten, van diverse industrieën tot het dagelijks leven van consumenten. Volgens haar staan we aan het begin van een ‘technologie supercycle’ die de toekomst van de mensheid compleet op zijn kop zet.

De snelle vooruitgang die AI in gang heeft gezet zal volgens haar alleen maar versnellen. Dit komt door de convergentie van AI, biotechnologie en het ecosysteem van connected devices (IoT). Die technologieën versterken elkaar als een vliegwiel. Verandering komt daardoor waarschijnlijk veel sneller en meer marksegmenten dan we verwachten. Ze benadrukt dat we op verschillende gebieden doorbraken kunnen verwachten die de samenleving radicaal veranderen, vergelijkbaar met met de uitvinding van de stoommachine, elektriciteit en het internet.

Neem een standpunt in en zoek de verbinding
‍Voor een techbedrijf is de veranderende wet- en regelgeving de ultieme kans om een standpunt in te nemen in de markt. Je slaat twee vliegen in één klap. Enerzijds laat je zien dat jouw organisatie inhoudelijk sterk is en verstevig je de autoriteitspositie. Anderzijds vind je op dit onderwerp een gemeenschappelijke deler met je doelgroep.

“Zo vinden veel founders van startups herkenning bij elkaar als het gaat over de versobering van de 30 procent regeling. Het voelt haast alsof je je realiseert dat je hetzelfde voetbalteam support”, stelt Mark van Gemeren, scaleup-watcher bij LDJ.

“Het grote voordeel is dat een wetgeving niet van de ene op de andere dag verandert, en ondertussen over veel nieuwswaarde beschikt”, vervolgt Van Gemeren. “Het gaat om jarenlange trajecten met veel verschillende mijlpalen en stemmingen. Iedere mijlpaal is weer een kans om je uit te spreken en je autoriteitspositie te verstevigen. En zo bouw je het aantal touchpoints met de doelgroep massaal uit.”

Gebrek aan digitale expertise in Kamer vergroot behoefte aan duiding
‍Wetgeving ligt vaak ver af van de snel veranderende praktijk in het technologielandschap, zo laat de AI Act zien. Vaak gaat het om taaie materie, voor veel mensen te abstract om te volgen en de nuances te begrijpen. AI wordt vaak stelselmatig als containerbegrip gebruikt, terwijl een taalbuddy als ChatGPT iets heel anders is dan gezichtsherkenning.

Niet gek dat je vaak hoort over het gebrek aan digitale expertise in de Kamer. Of recent zelfs het algemeen gebrek aan interesse voor techbedrijven, zo stelde Peter Wennink van ASML eerder deze maand.

Daarom is het essentieel om nieuws aandachtig te volgen, invalshoeken te bedenken en je in publieke discussies te mengen. Techbedrijven zijn actief in een speelveld vol stakeholders die opzoek zijn naar duiding en toelichting. Maar nog belangrijker: je bouwt aan je autoriteit in jouw vakgebied.

Ze stelt verder in haar column dat ondernemers worden geconfronteerd met een steeds complexer wordend web van voorschriften, waar ze vaak geen raad mee weten. Of ze hebben gewoon de menskracht niet om daar tijd in te steken.

En deze maand was weer tekenend met het oog op de ontwikkelingen rondom de aangenomen AI Act en de Digital Markets Act (DMA). Het zijn lang niet de enige Europese regels waarvan de tegenlobby schreeuwt dat het innovatie tot stilstand brengt.

Welke rol speelt jouw organisatie in dit speelveld? LDJ spreekt in dit artikel met Cora Naus van RoundThink voor verhelderende perspectieven. De hamvraag: hoe kan je veranderende regelgeving omzetten van noodzakelijk kwaad naar kans voor themapositionering?

Compliance maakt de organisatie toekomstbestendig
‍“De nieuwe (verplichte) CSRD EU-wetgeving treft ons allemaal en geeft nieuwe circulaire duurzame economische modellen een enorme stimulans”, stelt Cora Naus, oprichter van RoundThink. Volgens de CSRD-richtlijnen moeten bedrijven rapporteren over hun impact op natuur en mens. Het is een onderwerp waar RoundThink in gespecialiseerd is.

De boodschap van Naus is duidelijk: je kunt het de verplichte regelgeving als een kostenpost, haast een ‘moetje’ zien, maar je kunt het ook inzetten als middel om je organisatie toekomstbestendig te maken.

Naus: “Een betere circulaire economie komt niet uit de lucht vallen. Het is een maatschappelijke behoefte. Door een stap verder te gaan dan de concurrentie en er sterk over te communiceren, zet je de wet om in een onderscheidende factor om een doelgroep aan je te binden.”

Loods je doelgroep door de complexe wetgeving heen
‍Bij de invoering van de wetgeving lopen organisaties achter de feiten aan. Een voorbeeld is de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG). Met een haast apatische houding leken organisaties bij de invoering boetes af te wachten, voordat ze in actie komen.

Dit gaat niet altijd doelbewust. Voor veel organisaties is het lastig om de materie te doorgronden en te weten waar ze moeten beginnen. Laat staan dat ze weten wanneer ze de verantwoordelijkheden en aansprakelijkheid op orde hebben.

Dit is voor techbedrijven een enorme kans om met heldere communicatie en kennisdeling de gevolgen van de wetgeving inzichtelijk te maken. Door je doelgroep te laten zien hoe je aan de wetgeving voldoet en wat de volgende stap is, zet je expertise om in een sterkere vertrouwenspositie bij de doelgroep.

Een slim geselecteerd event in je vertical
‍Als je technologie niet wereldschokkend is, maar wel een heel sterke toepassing heeft in een specifieke verticale markt, dan is het een sterke strategie om op zoek te gaan naar de grotere evenementen binnen die markt. Enerzijds klikt je product sterk met de doelgroepbehoefte, anderzijds maak je met je innovatie sneller indruk in deze kring dan op een generieke technologiebeurs.

‍Virtuele of hybride events?
‍Naast grote en kleinschalige face-to-face events zien we volgens Ester de Graaf ook steeds meer innovatieve concepten op de markt voor virtuele en hybride events.

‍"Daarmee maak je deelname laagdrempeliger voor de bezoekers. Alles draait om een goedgekozen setting en de juiste sfeer die past bij de doelgroep en het beoogde doel. Combineer dit met een creatief format, een strakke organisatie en de juiste technische middelen, en je bereikt de optimale impact voor het juiste publiek. Maar niets gaat uiteindelijk boven een face-to-face ontmoeting. Een event is het enige medium dat al onze zintuigen prikkelt. Dat is wat een mens echt raakt en tot beweging aanzet”

‍Organiseer je eigen event
‍Door je eigen evenement te organiseren, heb zelf de volledige controle over de boodschap en doelgroep. Maar een event organiseren dat ‘gewoon leuk’ is, kan al jaren niet meer. Daarom richt LDJ zich op events met een grote redactionele toegevoegde waarde. Bijvoorbeeld door te richten op een maatschappelijk thema, een standpunt in te nemen of door een event op te zetten om een probleem in de markt op te lossen.

Bepaal dus eerst je event-strategie. Wat wil je precies bereiken? Draait het om marketing of sales? Of wil je bijvoorbeeld aandacht vragen voor een maatschappelijk thema zoals Techleap doet met het State of Dutch Tech-event?

Verder is het aantrekken van de relevante doelgroep bij elk event de grootste uitdaging. Hierbij is een ijzersterk concept cruciaal. Dat draag je vervolgens uit door middel van storytelling, met goede content en door in te spelen op de actualiteit.

‍“Een doordachte mix aan events helpt je organisatie vooruit,” besluit De Graaf. “Dat houdt in dat naast een goede strategie, zowel de organisatie top geregeld moet zijn, maar ook de content, communicatie en media-aandacht er omheen. Dan maak je echt impact, ook juist op die langere termijn. Pak het daarom goed aan, anders blijft het bij een eenmalig experiment dat weinig oplevert.”‍

Voor grote techbeursen als de Consumer Electronics Show (CES), het Mobile World Congres (MWC) en het IFA geldt een vergelijkbare ‘fear of missing out’. Je wilt daar bij zijn, en journalisten verwachten dit ook. De vraag is alleen of deelname aan zo’n grote show je als organisatie ook de gewenste resultaten oplevert.

Alles begint met de juiste langetermijnstrategie, zo stelt Ester de Graaf,eventstrateeg en oprichter van DDG Smart Marketing. “Dat kan een sales- of marketingdoelstelling zijn, maar ook het bij elkaar brengen van mensen en community's. Om kennis en inzichten te delen of stakeholders te inspireren. Ieder event, in verschillende fases van de salesfunnel, is een manier om content te delen en te inspireren. Maar ook om je doelgroep aan te zetten tot de juiste actie.”

‍Is de markt AI-moe aan het worden?
Soms zijn er nog steeds ‘lightning in a bottle’-momenten op events. Denk bijvoorbeeld aan de lancering van de ‘rabbit r1’. Met de inspirerende presentatie van deze AI-gestuurde ‘smartphonevervanger’ deed oprichter Jesse Lyu dit jaar veel stof opwaaien op MWC en CES.

Toch is de rabbit eerder uitzondering dan regel. Veel bedrijven proberen makkelijk te scoren door een AI-label op een product te plakken. Mede hierdoor zien we een zekere AI-moeheid. In sommige gevallen keert de doelgroep zich zelfs fel tegen AI. Zo werd het meedogenloze pushen van deze technologie tijdens een promotiefilmpje op SXSW met luidboegeroep beantwoord vanwege de gepercipieerde consequenties voor de filmindustrie.

Wie een breed publiek wil bereiken op grote events moet dus echt met een grote innovatie, een volledig nieuwe productcategorie of iets wereldverbeterends komen. En zelfs dan is succes geen garantie. Deelname is kostbaar, dus het is high-risk maar ook high-reward.

Er zijn ook andere strategieën om te zorgen dat je optimale resultaten haalt uit events.

Doe mee aan micro-events
Kleinere micro-evenementen in de specifieke markt waarin je actief bent, zijn bijzonder effectief als je een heel specifieke doelgroep wilt bereiken. Denk bijvoorbeeld aan rondetafelsessies of seminars. Hier kan je nog echt opvallen in plaats vanop te gaan in de massa.

Door de intiemere setting leg je bovendien direct contact met je doelgroep. Je hebt uiteraard niet het massale publiek van een tech-event voor je, maar de kans is groot dat je met slechts 50 bezoekers meer persoonlijke impact maakt.

Na de plenaire sessie is het tijd om opnieuw te verdelen. Margreet begeleidt de 12 vooraf geplande interviews, Peter houdt een oogje in het zeil bij de sprekers. En ik probeer ondernemers te vinden die het leuk vinden om voor de Nieuwsuur-camera wat te zegen. Er gaat een schrok door me heen: zijn Eva de Mol en Constantijn van Oranje wel op tijd bij BNR voor hun opnames? Ik kijk naar links en zie met een gerust hard dat ze op hun plek zitten.

Ik kijk op m’n telefoon. 14 procent batterij over. Dat is hard gegaan vandaag. Powerbank vergeten. Ik moet een moment zien te vinden om m’n telefoon op te laden.

Een half uur later kom ik de persruimte binnen en ik blijk het nieuws van de dag compleet gemist te hebben. Peter Wennink die op z’n zachtst gezegd z’n onvrede heeft geuit over hoe belangrijk politiek tech vindt. Het medialandschap raakt er niet over uitgepraat.

Terwijl ik m’n telefoon in de lader stop, gris ik snel naar een granolabar en een banaan. Ik hou helemaal niet van granola. Maar het nadeel van lunchinterviews op evenementen is dat je zelf nooit aan lunch toekomt. Ik doe een korte check of alle interviews in goede banen zijn geleid.

Ik heb geen tijd om de krantenkoppen te scannen, want Radio 1 staat voor de deur. Want ook het programma ‘Geld of je Leven’ vindt het belangrijk om aandacht te besteden aan het vestigingsklimaat. Het is het laatste interview van de dag en terwijl we met Constantijn van Oranje de onderwerpen bespreken, app ik de organisatie of er nog ergens een internet kabel beschikbaar is.

Terwijl het laatste interview plaatsvindt, kom ik helemaal tot rust. Alle adrenaline maakt plaats voor een tintelende leegte. Na het interview ruimen we de perskamer op. Ik doe nog een paar telefoontjes. En kijk het nieuws dat zich op dat moment in Den Haag verder ontvouwt. Een gesprek tussen minister Adriaansens, Mark Rutte en Peter Wennink over wat er moet gebeuren voor een goed vestigingsklimaat.

In euforie is BNR duidelijk in z’n oordeel. “Dit was het beste nieuws van het jaar.” Als ik ’s avonds thuiskom hoor ik iemand in Nieuwsuur zeggen dat er vandaag een doorbraak was in het debat over het vestigingsklimaat. Vandaag wordt er in Nederland echt geluisterd.

Het is een dag waarop het maatschappelijke debat en de techwereld weer samenkomen. LDJ Tech PR was erbij. Bij de techconferentie waar je volgens de topman van ASML bij moet zijn als je tech serieus neemt.

‍

In de trein probeer ik via NPO Start Goedemorgen Nederland aan te zetten. Deze ochtend spreekt Eva de Mol (Capital T) over ‘The State of Dutch Tech’. Het zou een mooi startschot van de dag zijn, gecombineerd met artikelen in onder meer het Financieele Dagblad en het Algemeen Dagblad. Wat ik toen nog niet wist, is dat de Telegraaf die ochtend zou uitpakken met ‘Operatie Beethoven’, een (toen nog) geheim plan vanuit het kabinet om ASML in Nederland te houden.

Het lukt me niet om Goedemorgen Nederland aan te zetten. Ik zit net in de Schipholtunnel, zonder bereik. Zodra de 4G-signalen in zicht komen, zie ik het bericht van de Telegraaf binnenkomen. Het zal rond dezelfde tijd geweest zijn dat wij het persbericht uitsturen over the State of Dutch Tech. Ik haal nog een keer adem en bereid me voor. Grote kans dat er naast de 23 aangemelde journalisten nog veel meer last minute-belangstelling komt.

En na een kwartiertje word ik inderdaad gebeld. Het zal niet mijn enige telefoontje die dag blijken. Roodgloeiend, zou je vroeger kunnen zeggen. Terwijl ik aankom, en daar collega’s Margreet en Peter tegenkom, verdelen we zo snel mogelijk de taken. Peter vangt BNR op, die deze dag BNR Digitaal vanaf locatie uitzendt. Margreet maakt de persruimte klaar en ontvangt de media en ik begeleid alle binnenkomende vragen en verzoeken.

Tijdens de plenaire sessie – waar ik echt naar uitkeek – organiseer ik de verzoeken van NOS journaal, Nieuwsuur en RTL. Vrijwel niks meegekregen van wat er op het podium gebeurde. Ik krijg steeds meer het gevoel dat iedereen die serieus met tech te maken heeft, vandaag in Den Haag moet zijn.

‍

Het spel van thema en actualiteit
Het is een misvatting dat je autoriteit binnen je eigen topics opbouwt. Veel experts wachten tot hun perfecte onderwerp voorbijkomt dat dicht bij hun expertise, bedrijf of dienst ligt. Pionieren doe je door het om te draaien: hoe belicht je andere thema’s en actualiteiten door de lens van jouw perspectief? Daarmee pas je jouw expertise toe op specifieke situaties.

Onderscheidende content, herhaling en.. herhaling
Nogmaals, de kracht van de boodschap zit hem in de herhaling. Iedere ontwikkeling is een kans om jouw standpunt opnieuw uit te dragen. Waarom is de ene expert dan geloofwaardiger dan de ander? Dit heeft te maken herkenbaarheid en de kwaliteit van de content.

Daarom voldoet onze content aan de juiste inhoudelijke boodschap, terwijl het doordrenkt is van je ervaring, expertise en authenticiteit. De combinatie van de juiste frequentie, de juiste dragers en de juiste content maakt dat jij gezien wordt als de Galileo van jouw markt.

Boek direct een workshop om tot jouw actieplan te komen.

Galileo Galilei geldt zelf als een van ‘s werelds meest vooraanstaande pioniers aller tijden. Een pionier kenmerkt zich door de kwaliteit om op de troepen vooruit te lopen en buiten de gebaande paden te treden. Dit zijn precies de eigenschappen die wij van thought leaders verwachten.

Veel experts en woordvoerders zijn vooral ‘zelfbenoemd’ thought leader. Onze aanpak is erop gericht om ook door de buitenwereld erkend te worden. Als pionier in een vakgebied. Niet iedere organisatie durft dit. Maar wij zijn overtuigd dat iedere leider er kan komen, mits je aandacht hebt voor de juiste stijl, een sterke boodschap en onderscheidende content.

Ben je een uitgesproken rockster of een analytische duider?
‍Het belang van de stijl van een thought leader wordt vaak over het hoofd gezien. En toch is de stijl belangrijker dan de boodschap zelf. Of je het spel nu speelt als expert of CEO, een echte thought leader is uitgesproken en toonaangevend. Daarom bepalen we jouw profiel, toon en stijl en helpen we je om daarin de randen op te zoeken. Dat maakt jouw verhaal interessant en helpt je stelling te nemen. Heeft de markt behoefte aan een duider, een entertainer of juist een veranderaar?

Neem een betwistbaar standpunt in
Er zit altijd een herkenbare lijn in de boodschappen van je organisatie. Maar je thought leader-boodschap wijkt toch af van je product- of merkboodschap. Invloedrijk worden draait niet alleen om je expertise maar ook om je (persoonlijke) overtuiging. Het helpt om deze te richten op grotere thema’s zoals duurzaamheid of bestaanszekerheid. En het standpunt mag best schurend of betwistbaar zijn. Of vind jij van niet?

‍

‍The good, bad and the ugly of tech
Bron: Wired
Leestijd: 15 minuten

In haar onthullende memoires 'Burn Book' neemt Kara Swisher, beter bekend als Silicon Valley’s meest gevreesde journalist, je mee op een persoonlijke reis door de techwereld. Met decennia aan ervaring, van haar start bij The Washington Post, het oprichten van de All Things Digital conferentie, en haar legendarische interviews met figuren als Mark Zuckberberg, Steve Jobs en Elon Musk, deelt Swisher haar unieke kijk op de machtige figuren die de techindustrie domineren.

"Technologie wordt geregeerd door onvolwassen miljardairs, en wij dragen de gevolgen." Zo bekritiseert Swisher de techtoppers in haar boek en de impact van hun acties.

‍Het boek is meer een afrekening dan een introductie in tech, en gaat in grote lijnen over Swishers strijd voor integriteit in de journalistiek en haar confrontaties met de tech-elite. Een must-read voor iedereen die van techverhalen uit Silicon Valley houdt.

Lees het volledige artikel.

Nederland aan kop dankzij ASML
Afgelopen jaar heeft ASML de export van Nederland naar ongekende hoogtes getild. De maker van geavanceerde lithografische chipmachines realiseerde een omzet van maar liefs 27,6 miljard in 2023. Ondanks druk van de VS om handelsembargo's tegen China te verscherpen, blijft ASML oude machines aan China verkopen, wat de omzet verder opdrijft.

De grip van Nederland op de chipmarkt is niet te onderschatten. Terwijl de VS probeert met subsidies en belastingvoordelen een inhaalslag te maken, door TSMC en Intel naar Amerikaanse bodem te lokken, ligt de echte strijd bij de toegang tot ASML’s technologie. De VS heeft druk uitgeoefend op Nederland (en Japan) om China de pas af te snijden van EUV-technologie, bang dat ze met de volgende chipgeneratie aan de haal gaan. ASML heeft de verkoop van hun nieuwste EUV-machines aan China gestopt, maar verkoopt dus wel oudere DUV-modellen.

Wat betekent dit voor jou? Dat het een gouden kans is om je te associëren dit Nederlandse succesverhaal. Nederland staat dankzij ASML nog meer op de kaart als technologieland. Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) is het niet voor niets het belangrijkste exportproduct van Nederland geworden. Door achter Nederland als krachtig innovatieland te staan, profiteer je mee.

Chinese inhaalslag
Ondanks alle exportrestricties, zet China nu grote stappen om zijn technologische achterstand op ASML in te lopen. Afgelopen najaar bracht Huawei de Mate 60 Pro uit met een chip gemaakt op 7 nanometer. Nu heeft de belangrijkste fabrikant van het land, SMIC, plannen voor 5-nanometer chips. Japan doet ook een duit in het zakje, met een forse investering in TSMC's nieuwe fabriek.

De les hieruit? Dat het belangrijk is om voor bepaalde technologieën niet teveel afhankelijk te zijn van andere landen. Ben je nieuwsgiering naar andere Chinese techontwikkelingen? Onze eigen China-correspondent kan je er alles over vertellen.

Nvidia de onbetwiste winnaar
Het chipsucces van Nvidia biedt ook een interessante les in marktdominantie. Afgelopen jaar rapporteerde de bouwer van grafische chips een omzetstijging van maar liefst 265 procent ten opzichte van het jaar daarvoor. Nvidia is nu ruim 1.900 miljard dollar waard. Is er sprake van een AI-bubbel?

OpenAI's grote chipjacht
Sam Altman, het brein achter OpenAI, zet nu ook de chipindustrie op zijn kop. Met een ambitieus plan om miljarden te verzamelen voor eigen chipfabrieken, biedt hij een oplossing voor het wereldwijde tekort aan geavanceerde chips voor AI. Tegelijkertijd wil hij de afhankelijkheid van Nvidia verminderen.

Als een schaakspel, escaleert de chiprace te midden van een geopolitieke strijd rond technologie en economische groei. Elke nieuwe ontwikkeling heeft hierbij de potentie om de koers van onze wereld te veranderen.

Of je nu wel of niet actief bent in de chipindustrie, houd er rekening mee dat ook in jouw industrie er altijd partijen zullen zijn die met grof geschut komen. Zet je zelf daarom schrap voor snelle en slimme marktgroei.

Deze ontwikkelingen bepalen voor een groot deel het publieke karakter van een organisatie, vind je niet? Het valt niet te ontkennen dat deze grillen bijdragen aan een sterke aantrekkingskracht van de CEO’s en hun organisatie. En daarmee hebben de individuele leiders veel invloed. Ze nemen een bijzondere, uitgesproken positie in het speelveld in en staven die met op z’n zachtst gezegd onderscheidende acties.

Betekent dit dat je als woordvoerder in de huidige tijdsgeest in hun voetsporen moet treden, op zoek naar controverse? We kunnen leren van hun doorlopende zoektocht naar onderscheidend vermogen. Ze zoeken continu het podium op door actief te zijn in het medialandschap. Het uitgesproken karakter van hun uitingen komt voort uit het feit dat ze positie innemen in zaken die niet direct met hun eigen bedrijfsvoering of marktsegment te maken hebben. Dat maakt je een publieke autoriteit, in plaats van een verkoper. Het kooivechten met andere CEO’s is daar een voorbeeld van.

Maar zijn er ook andere manieren dan online ruziën over kooigevechten? Veel beter is om een CEO, en eigenlijk elke woordvoerder van je organisatie, zo goed mogelijk voor te bereiden op zijn publieke rol. Wij wisselen dit soort fratsen liever in voor inhoudelijke thema’s die spelen in de maatschappij. Binnen dit thema – dat slechts deels tegen jouw bedrijfsactiviteiten aanschurkt – neem je dan een enorm geloofwaardige positie in.

Heb je een voorbeeld van een bedrijf die dit goed doet? Een veelgehoord voorbeeld is Tony Chocolonely. Het bekende chocolademerk zet zich in voor eerlijke handel en het beëindigen van slavernij. De gemiddelde consument realiseert zich hooguit pas na een paar tellen dat dit thema speelt in de chocolade-industrie. Woordvoerders van dit bedrijf ademen deze overtuiging, die mensen samenbrengt op een uitgesproken manier. Bij LDJ noemen we dit ‘thematisch leiderschap’.

Waar komt thematisch leiderschap dan vandaan? Het concept van thematisch woordvoerderschap heeft raakvlakken met Yuval Harari's idee van ‘legal fictions’ uit zijn boek ‘Sapiens’. Hierin stelt hij dat menselijke samenlevingen zijn ontstaan door gedeelde verhalen die geen fysieke realiteit hebben, maar toch de basis zijn voor grote sociale netwerken en organisaties.

Die moet je even uitleggen. Neem het voorbeeld van Tony Chocolonely. Bij veel bedrijven vind je de identiteit en de waarden van de organisatie alleen terug in PowerPoint-presentaties, maar bij dit bedrijf zijn ze volledig ingebed in de gemeenschap rond het merk. De CEO heeft een zeer belangrijke rol om die collectieve overtuiging uit te dragen.

En dan alle ballen op één woordvoerder! Zeker niet. Consistente thema’s zijn de kern van alle communicatie. Natuurlijk is er één vaandeldrager van de overtuiging, maar andere woordvoerders staven dit met inhoudelijke expertise. Hierdoor blijft de kernboodschap van het bedrijf krachtig en consistent, zelfs wanneer een topman vertrekt.

Duidelijk verhaal! Ben je overtuigd?

Tijd voor een vraaggesprek met Onno Louwen, techwatcher bij LDJ, over CEO’s en hun invloed op de bedrijfsreputatie.

Is Elon Musk de meest uitgesproken woordvoerder in techland? Elon Musk maakte meerdere organisaties tot de meest succesvolle in hun categorie. Zijn reputatie en bereik op social media zijn onderdeel van zijn provocerende stijl. Het ene moment jaagt hij de beurskoers met één tweet omhoog, terwijl een controversiële uitspraak een dag later het omgekeerde effect sorteert. Daarmee behoort hij zeker tot de meest uitgesproken woordvoerders, maar hij is niet de enige.

Mark Zuckerberg gaat er zo nu en dan flink in mee. Mark Zuckerberg van Meta is inderdaad ook niet vies van risico en controversie. Zo was hij vorig jaar nog verwikkeld in een veelbesproken online discussie met Elon Musk over Threads, Meta’s antwoord op het in 2022 door Musk overgenomen Twitter. De heren zouden hun onenigheid aanvankelijk beslechten met een heus gevecht in het Colosseum in Rome. Dat bizarre evenement ging uiteindelijk niet door, maar er zijn weinig mensen die er niet over gehoord hebben. Het werd breed uitgemeten in de media.

Maar dat heeft niet altijd met de grillen van de CEO zelf te maken. Dat klopt, dat hebben we recent gezien bij OpenAI. Na een beruchte week in november 2023 had iedereen opeens van Sam Altman gehoord. Hij wordt dan onverwacht uit z’n functie ontheven door het bestuur. Dit leidt direct tot grote onrust binnen de organisatie en zijn aanhangers. Veel medewerkers dreigen op te stappen. Maar liefst 500 van de 770 ondertekenen een brief en roepen op tot zijn heraanstelling. Microsoft, een grote investeerder in OpenAI, speelde hier ook een grote rol bij.

Verschuiving van platforms en de strijd om zichtbaarheid
Voorheen verzorgden grote techplatforms het nieuwsbereik. Tegenwoordig zijn zij zelf makers en verspreiders van nieuws. Zoekmachines en social media fungeren slechts als doorgeefluik. Het nieuws mag dan van slechte kwaliteit zijn, het wordt door ‘big tech’ al volledig ingezet als nieuwsvoorziening. Als klap op de vuurpijl vertrouwen veel nieuwsconsumenten er blind op via AI-chatbots en persoonlijke AI-assistenten. Deze hypergepersonaliseerde nieuwservaring leidt misschien tot een nog grotere informatiebubbel dan de polariserende social media, die de maatschappij nu al in een wurggreep houden.

Mede daardoor groeit er nu een generatie op met een sceptisch beeld van traditionele media. Rennie Rijpma van het Algemeen Dagblad stelt dan ook “Hoe verdeelder onze samenleving, hoe belangrijker de rol van journalistiek om duiding te bieden.” We komen in een paradox terecht waarbij de nood aan inhoudelijke en journalistieke content hoger wordt, terwijl het vertrouwen daarin juist in rap tempo afneemt.

De maatschappelijke aantrekkingskracht van inhoudelijke content
Er wordt momenteel veel aanpassingsvermogen gevraagd van traditionele mediabedrijven. Toch blijven journalisten broodnodig als poortwachters van het nieuws. Want zonder kwalitatieve journalistiek wordt de poel van door AI gerecycled nieuws immers alsmaar groter.

Welke rol spelen bedrijven hierin? Het belangrijkste doel is om de media en de journalistiek in stand te houden. Zet je PR daarom niet alleen in om de sales te stimuleren, maar werk samen met media om tot content te komen waarin kwalitatieve inzichten en scherpe opvattingen het beste tot hun recht komen.

Daarnaast ligt er veel waarde in de strategische beslissing om zelf redactionele content te maken. Daarmee onderscheid je je ten opzichte van concurrenten. Door een formule op te zetten waarin videocontent, nieuwe platforms en kanalen samenkomen, geef je een enorme boost aan je reputatie.

De media-industrie en techgiganten staan al decennia lijnrecht tegenover elkaar. Ze voeren een verwoede strijd over zaken als zoekresultaten en compensatiemodellen voor contentbereik. Maar, nu generatieve AI zelf nieuws verzamelt, herschrijft en vertaalt, krijgt de discussie een geheel nieuwe dimensie.

Voormalig Google-medewerker Jim Albrecht schreef hierover een opiniestuk voor de Washington Post. “De strijd van uitgevers over zoekresultaten is eigenlijk zinloos. Large Language Models (LLM’s) ontwikkelen razendsnel en komen als een donderwolk op de media-industrie af”, waarschuwt hij in onmiskenbare taal.

Minder verkeer naar nieuwssites; content van belabberde kwaliteit
Het Reuters Institute Digital News Report staaft dit verhaal met cijfers. Twee derde (63%) van de uitgevers maakt zich zorgen over de afname van referral verkeer via social media. Het verkeer vanuit Facebook (-48%) en X/Twitter (-27%) naar nieuwssites daalt flink in 2023. Een vijfde (20%) van de uitgevers experimenteert dan ook met alternatieve platforms.

Onderzoek van het AI Lab van Amazon Web Service (AWS) signaleert dat nu al een shockerende hoeveelheid van het internet bestaat uit gegenereerde content van belabberde kwaliteit. Veel van deze content richt zich bovendien op het genereren van advertentie-inkomsten met clickbait. Denk je eens in wat de overvloed aan inhoudelijk slechte content betekent voor de kwaliteit van de AI-taalmodellen. Als je daar troep in stopt, komt er immers troep uit.

Een andere opvallende ontwikkeling is de strijd om copyright en diefstal. Zo opent New York Times de aanval op OpenAI wegens copyrightschending. De krant stelt dat OpenAI journalistiek werk heeft gestolen, om daar vervolgens een concurrerend product op te bouwen. “Een chatbot die journalistiek werk opslokt en weer uitbraakt voor de lezers”. Reuters verwacht dat mediabedrijven als reactie contentbarrières gaan opwerpen om hun intellectueel eigendom (IP) te beschermen.

Nauwere band met de lezers via nieuwe contentvormen
Als antwoord hierop willen uitgevers hun afhankelijkheid van techplatforms doorbreken en een nauwere band met hun lezers opbouwen. Dat is niet met iedere doelgroep even makkelijk. Jongere of lager opgeleide doelgroepen zijn bijvoorbeeld al heel comfortabel met algoritmisch gegenereerd nieuws en hebben een minder sterke band met traditionele media.

Dat videocontent in opkomst is, wordt wel bewezen door kanalen als YouTube en TikTok als nieuwe titanen van informatieverspreiding. Deze platforms worden in toenemende mate gezien als bron voor nieuws. Maar ook WhatsApp, Threads en Instagram worden door verschillende doelgroepen als belangrijke nieuwsbron gekenmerkt. Het aantal (privé-) kanalen dat hieruit volgt, heeft nagenoeg dezelfde kracht als we kenden van pushmeldingen en nieuwsbrieven.

The butterfly-effect: a situation in which an action or change that does not seem important has a very large effect, especially in other places or around the world.

Cambridge Dictionary is stellig. Vrij vertaald heeft een kleine verandering in de omgeving in potentie een enorme impact. Dit herkennen we bij iedere organisatie. Het speelveld is dynamisch en verandert continu. De tijd van stoffige vijfjaren plannen is voorbij. Anders dan vroeger heeft iedere ontwikkeling directe of indirecte gevolgen voor je groei. Speel je mee en zet je een momentum om in een kans? Of val je uit de toon?

Speelveld-veranderende invloeden
Trends volgen elkaar in rap tempo op en bepalen technologische keuzes, positionering en communicatie naar buiten toe. Op basis van onze expertise in technologie en businessgroei herkennen we welke ontwikkelingen speelveld-veranderend zijn.

Het is onmogelijk om nu te weten hoe je over een half jaar relevant bent. Daarom ontwikkelden wij een aanpak waarmee jouw PR en marketing meebeweegt met de dynamiek van het speelveld.

Het spel van thema, topic en actualiteit
Een perspectief op een maatschappelijk thema heeft behoorlijke invloed. Maar het is een behoorlijke opgave om tot de juiste inzichten te komen, die ook nog eens aanslaan bij de doelgroep. Bij LDJ bepalen we welke fricties we bloot moeten leggen om ruimte te creëren voor jouw perspectief. We noemen dit het spel van thema, topic en actualiteit. En we helpen je bij het innemen van een onuitwisbare positie in dit spel.

Eén boodschap, vier niveaus
De kracht van de boodschap zit hem niet in welk woorden je gebruikt. De kracht zit hem in het onderscheidende vermogen en toon. En in de uitwerking op vier niveaus. Uitgewerkt voor wat het betekent voor merk, thought leadership, productcommunicatie en campagnes. Het resulteert in een boodschap die aanslaat en ideeën stimuleert.

Contentplan voor een stortvloed aan touchpoints
Dan is het tijd voor de inrichting van de succesformule. Daarin brengen we je perspectief tot leven in verschillende contentvormen, allemaal verenigd door een krachtige kernboodschap. En vervolgens toveren we dit om tot zoveel mogelijk touchpoints met de doelgroep. Met onze aanpak zorgen we dat je dit spel zo vaak mogelijk speelt. Het resultaat? Een verandering van de perceptie bij jouw doelgroep.

Welk resultaat heb jij nodig voor de noodzakelijke bedrijfsgroei? Neem contact op met LDJ en zet je dynamische speelveld om in een katalysator voor bedrijfssucces.

De wake-up call van Silicon Valley‍
Bron: Forbes
Leestijd: 10 minuten

Alex Karp van Palantir Technologies zet Silicon Valley aan het denken. In zijn nieuwste boek, 'The Technological Republic', bekritiseert hij de zelfgenoegzaamheid van Silicon Valley. Hij roept op tot een radicale koerswijziging: wég van de winstjacht. Hij ziet technologiebedrijven liever samenwerken met de overheid.

Palantir is gespecialiseerd is in big data-analyse en levert software aan overheidsinstanties in de defensiesector. Zijn mening is dat technologiebedrijven een verantwoordelijkheid hebben om bij te dragen aan nationale belangen, zoals het bevorderen van de openbare orde. Karp uit kritiek op voor wat hij ziet als een overmatige focus op consumentengerichte producten die niet noodzakelijk in het algemeen belang zijn.

Is dit realistisch? Lees het volledige artikel

Ben Smith over de impact van 'traffic' op de media
‍Bron: Vrij Nederland
Leestijd: 15 minuten

Voormalig BuzzFeed-hoofdredacteur Ben Smith analyseert in zijn boek 'Traffic' hoe de strijd om clicks de journalistiek en democratie heeft beïnvloed. Dit heeft een medialandschap geschapen waarin sensatie en conflict vaak boven informatieve verslaggeving worden gesteld.

"We zitten in een tijdperk waarin het luidste verhaal wint, ongeacht de waarheidsgetrouwheid," waarschuwt Smith. “Mediaorganisaties moeten nadenken over de langetermijneffecten van hun werk.”

Welke rol speelt de balans tussen het najagen van clicks en het leveren van waardevolle content? Lees het volledige artikel

Wie durft te investeren, kan rekenen op groei
Deze maand kijken we naar de opmerkelijke stijging van techinvesteringen in Nederland. 2023 sloot sterk af door het beste kwartaal van 2023 te noteren in zowel het aantal deals als het totaal geïnvesteerde bedrag. In 2023 is er in totaal voor zeker 1,9 miljard euro geïnvesteerd in Nederlandse startups en scale-ups. Op 2021 en 2022 na is dit het beste jaar tot nog toe.

Voor 2024 zijn de vooruitzichten ook gunstig, mede dankzij nieuwe grote venture capital fondsen in life sciences en de groeiende interesse van Nederlandse pensioenfondsen in dit segment. Ook het beschikbare 'dry powder' in venture capital fondsen en de toename van 'paraplufondsen' wijzen op een positieve trend. Hoog tijd om te werken aan jouw overtuigingskracht als je van deze groeikansen wil profiteren.

Nationale Technologiestrategie
In een baanbrekende zet heeft het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat onder leiding van minister Micky Adriaansens de Nationale Technologiestrategie onthuld, een ambitieus plan dat tien cruciale technologieën speciale voorrang geeft.

De strategie heeft als doel om Nederland minder afhankelijk te maken van buitenlandse technologie. Doet jouw bedrijf iets met AI of robotica dat kan bijdragen aan de nationale innovatiedoelen? Dan is dit het moment om je te profileren.

SEO met unieke en inhoudelijke content ‍
Bij online reputatie en zichtbaarheid moet je rekening houden met een compleet nieuw speelveld dankzij Google’s nieuwe Search Generative Experience (SGE), gelanceerd in december 2023. Het wordt beschouwd als een van de grootste veranderingen in online zoeken.

SGE integreert AI-gedreven content in de zoekresultatenpagina's (SERP's), waardoor de indeling van deze pagina's ingrijpend is veranderd. Een nieuwe studie onthult echter dat Google’s SGE voor lagere doorklikratio's zorgt.

Om op te vallen voor SGE-algoritmen, moeten online marketeers de lat daarom hoger leggen en content produceren die slimmer inspeelt op trending onderwerpen en concreet antwoord geeft op zoekvragen. Het is aanpassen of vergeten worden. Is jouw SEO-strategie klaar voor deze nieuwe realiteit?

ChatGPT sterk als categorieduider, maar weinig onderscheidend
Daarbij is het handig om ChatGPT als categorieduider in te zetten. Dat wil zeggen dat je ChatGPT gebruikt om jouw toepassing te typeren, zoals je dat voorheen wellicht deed met Uber, Netflix of Booking. We zien dat dit goed werkt.  

Maar we zien ook dat AI en ChatGPT inmiddels niet meer gezien worden als onderscheidende factor. Ondanks dat de term aanslaat en enthousiasme creëert transformeert de term ook langzaam in een hygiënefactor voor bedrijfsvoering. Zoals je een paar decennia geleden hoge ogen gooide met een website, terwijl dit nu een standaard is.

Daarom is het een absolute noodzaak om verder te zoeken naar wat jouw toepassing onderscheidend maakt.

Wat viel verder op tijdens CES 2024?
Ieder jaar gaat CES weer een stukje minder over tech en gadgets alleen. Industrieën als mobiliteit en groene energie zijn duidelijke voorbeelden van complete marktsegmenten die zich herpositioneren naar technologie. Ook dat is een trend die al langer speelt: Ieder toonaangevende speler transformeert in een techbedrijf – en iedere branche wordt een toepassing.

Doelgroep, duiding en techexpertise maken het verschil
Het is het belangrijker dan ooit om in productcommunicatie gevoel te krijgen voor de doelgroep en de juiste duiding vanuit de markt. Daarbij is de juiste techexpertise broodnodig om in dit speelveld tot krachtige communicatie te komen.

ChatGPT heeft de hele industrie een tastbaar voorbeeld gegeven om naar AI te refereren. Daarmee legt het de ware potentie bloot van iedere AI-toepassing. En dat komt goed uit. AI was namelijk op de achtergrond al jarenlang verweven in producten en diensten. Nu is er opeens alle ruimte om deze technologische belofte toe te lichten.

Dit lijkt dan ook het perfecte moment om mee te liften op de hype. Als je geen AI in je product noemt, dan speel je niet meer mee. Sinaasappelsapfabrikant Tropicana speelt daar handig op in door 'AI’ juist uit het product te halen. CES 2024 lijkt de bevestigende oproep aan de markt om alles wat met AI te maken voorop te zetten in je communicatie.

Geef invulling aan de modeterm
Tegelijk zien we ook dat klakkeloos met technische termen strooien steeds minder goed werkt. Het is belangrijker dan ooit om te focussen op de toepassing en daar een verhaal op te bouwen. Het benoemen van functies is uit den boze.  

Winnende bedrijven zorgen dat de doelgroep begrijpt over welk type AI het gaat en nemen zorgen over privacy weg. Maar bovenal laten deze bedrijven zien hoe het een tastbaar probleem bij een doelgroep oplost. AI is meer dan een leuke truc.

Richt daarom alle pijlen op de wereld waarin de huidige problemen bij de doelgroep (oude situatie) en de belofte van jouw merk (nieuwe situatie) samenkomen.

Jesse is op geen abstract voorbeeld te betrappen. Hij demonstreert hoe je alledaagse apps als Spotify en Uber gebruikt. Hoe je een trip boekt. En hoe rabbit enkel een foto van je open koelkast nodig heeft om je een receptidee te geven.

Zo landt je verhaal direct bij de doelgroep. En zo blijkt dat je de techniek achter deze gebruikerservaring maar beter achterwege kunt laten. Dat leidt alleen maar af.

5. Spreek de taal van de doelgroep
‍Het is niet alleen de belevingswereld van de doelgroep waar Jesse op inzet. “Word ik nou geRickrolled in mijn eigen keynote?”, zegt hij in het midden van de sessie. Met een knipoog verwijst hij naar de binnen de techwereld bekende internetmeme.  

Zonder er de nadruk op te leggen bouwt hij een luchtige pauze in zijn verhaal, zodat het geen monotone opsomming van argumenten is.

6. De marketing spreekt voor zich‍
En dat zie je op twee punten. De prijs introduceert Jesse niet als vaststaand feit. Hij doet ook geen enkele moeite om de prijsstelling te onderbouwen. Hij vergelijkt het met producten uit andere categorieën. Hij wijst naar de (in zijn ogen beperkte en dure) smartphones en slimme speakers. Dan valt de adviesprijs voor de companion r1, 199 dollar, best mee.

Ook de ervaring op de bijbehorende website is veel simpeler dan je zou denken. Een ‘share it’- en een ‘pre-order’-knop. Meer niet. Totaal onnodig om hier nog een call-to-action of boodschap aan toe te voegen.

Oproep: leer hiervan
‍Het mag duidelijk zijn dat Jesse Lyu's introductie van de pocket companion r1 absoluut het bekijken waard is. Laat niemand je nog wijsmaken dat je een techdoelgroep alleen kunt overtuigen door met wilde techtermen te slingeren. Richt je vooral op de frustraties en de belevingswereld van de doelgroep. En zorg dat jouw belofte daaraan voldoet.

1. Clean, clear en catchy‍
Geen fratsen, geen poespas. Jesse is op geen enkele wollige zin te betrappen. Hij spreekt voor iedereen klare taal.

2. Sublieme PRO-structuur werkt toe naar de belofte
De eerste zes minuten zijn briljant. Hij wekt de aandacht door het probleem in kaart te brengen vanuit de belevingswereld van de doelgroep: de niet-intuïtieve app-gebaseerde mobiele besturingssystemen. Hij werkt toe naar een heldere belofte: “Als we AI acties kunnen laten triggeren op elke soort interface, zouden we dit probleem oplossen”.

Alles valt op z’n plek. De uitdagingen bij de doelgroep klampen zich vast aan de potentie die het oranje kastje biedt. En daardoor heeft hij alle tijd voor de bewijslast. Een perfect voorbeeld hoe de PRO-structuur (Problem – Promise – Proof - Proposal) tot een effectief verhaal leidt.

3. Vergelijking nieuw versus oud
In zijn probleembeschrijving richt hij zich op de vergelijking met de huidige situatie. Smartphones met app-gebaseerde besturingssystemen vereisen dat je steeds de juiste app moet zoeken bij wat je wilt doen, en vervolgens moet je die apps nog bedienen. Dat kost tijd.  

Aan de andere kant zijn er taalmodellen (zoals ChatGPT) die perfect begrijpen wat je intenties zijn, maar niet in staat zijn om concrete actie te ondernemen. Voor de doelgroep is dit een herkenbaar probleem. Het trekt direct de aandacht omdat zij dit als vervelend ervaren.

4. Tastbaar bewijs vanuit het perspectief van de doelgroep
De bewijslast is vanuit het oogpunt van de doelgroep opgesteld. Je kunt proberen met technologische details te bewijzen waarom je voorloopt op de concurrentie. Of je maakt het tastbaar.

Google Tag Manager (GTM) is een gratis en gebruiksvriendelijke tool waarmee het beheren van tags op je website een stuk eenvoudiger wordt. Je gebruikt tags onder andere voor het inregelen van Google Analytics en Google Ads, maar ook voor andere online platformen als Meta, LinkedIn en Salesforce. Het implementeren van deze tags op een bedrijfswebsite is een technisch klusje voor een webontwikkelaar, wat vaak tot vertragingen en inefficiëntie leidt. Google Tag Manager biedt een oplossing voor dit probleem met een gebruiksvriendelijke webomgeving, waarmee je eenvoudig tags op je website kunt beheren zonder de broncode van een website te hoeven bewerken, én zonder hulp van een webontwikkelaar. In deze blog leg ik uit wat de voordelen zijn van Google Tag Manager.

Alles in één container?
Om Google Tag Manager (GTM) te gebruiken moet je eenmalig een script op je website implementeren. Dat script bevat een unieke ID-code die gekoppeld is aan een zogeheten container, waarin je vervolgens al je Tags, Triggers en Variabelen kunt beheren. Het is niet beperkt tot Google Analytics. Je kan er in principe alle mogelijke tags meebeheren, van Meta en X/Twitter tot LinkedIn en Salesforce. Na de implementatie kan je alles in het vervolg simpel beheren vanuit één gebruiksvriendelijke webomgeving. Op deze pagina lees je hoe je GTM installeert.  

Na dit technische verhaal is het natuurlijk vooral belangrijk om een helder beeld te krijgen van de voordelen van GTM. Ik zet er 8 voor je op een rij.

1. Efficiënt en gebruiksvriendelijk. Met GTM kan je razendsnel tracking codes toevoegen en aanpassen vanuit een eenvoudige gebruiksvriendelijke webinterface die geen diepgaande technische kennis vereist.

2. Nauwkeurige data: Met GTM verlaag je de kans op fouten bij het invoegen van codes in je website. Dat is vaak het geval als je dit als marketeer aan een webontwikkelaar moet overlaten.

3. Aangepaste Triggers en Variabelen: Met zogeheten Triggers en Variabelen kan je in GTM op een dynamische manier inregelen wanneer bepaalde tags worden geactiveerd. Dit helpt om je website te optimaliseren en een beter inzicht te krijgen in het gedrag van je bezoekers.

4. Privacy en compliance: Met GTM kan je eenvoudig de naleving van de AVG-data privacy wetgeving inregelen, inclusief functies voor het vragen van toestemming van gebruikers voor gegevensverzameling en -verwerking.

5. Real-time inzichten: Door al je tags vanuit één online omgeving te beheren heb je altijd realtime inzicht in je webverkeer en de resultaten van je campagnes. Die kan je hierdoor direct aanpassen, waar nodig, voor de beste resultaten.

6. Templates en community: GTM heeft ingebouwde templates voor alle marketing-tags van Google en externe providers. Verder is er een levendige community die kant-en-klare tag-templates maakt en deelt. Die kan je aanpassen en snel in je container (en dus website) implementeren.

7. Integratie met andere Google Tools: Een groot voordeel van GTM is de naadloze integratie met andere oplossingen van Google, waaronder de Google Bard AI-assistent. Dit helpt om veel efficiënter en effectievere campagnes in te regelen.

8. Continue updates: Door al je tags vanuit de online omgeving van GTM te beheren, zorg je ervoor dat je altijd meeloopt met de nieuwste functies en trends op dit gebied. Dus nooit meer gebroken analytics als Google zijn algoritme weer eens aanpast!

Conclusie
Voor B2B-marketeers die een gestroomlijnde en efficiënte manier zoeken om hun online marketingactiviteiten te beheren, is Google Tag Manager een essentiële tool. Je bespaart er veel tijd mee en is veel minder foutgevoelig. Maar in de eerste plaats geeft het je waardevolle inzichten voor het optimaliseren van campagnes vanuit één gebruiksvriendelijke omgeving. Dit is veruit de meest eenvoudige manier om je online marketing naar het volgende niveau te brengen en beter mee te bewegen in dit dynamische vakgebied.

Wil je meer weten over GTM en hoe je maximaal resultaat haalt uit je web-analytics en campagnes? Neem dan contact met me op via rutger@lubbersdejong.nl.

Kunstmatige intelligentie: kansen boven angst
In het debat kwam ook de angst voor AI naar voren. Met AI die naar ongekende hoogtes stijgt, vonden de sprekers elkaar in noodzaak van regelgeving die innovatie bevordert zónder de menselijke toets te verliezen.

"AI moet dienen tot publieke waarden", aldus Lisa van Ginneken (D66). Zij vind dat we niet bang moeten zijn voor AI, maar het slim moeten reguleren.

Pim van Strien (VVD) ziet in AI een leidende rol voor Nederland weggelegd, mits we de kansen pakken. Marieke van Volt pleit juist voor voorzichtigheid en wil dat Europa zijn éigen AI-technologie ontwikkelt.

Overheid moet bedrijven helpen groeien in een veranderende wereld
Alle partijen waren het erover eens dat de overheid bedrijven moet helpen om mee te veranderen en te groeien, vooral als het gaat om duurzaamheid.

Tjebbe van Oostenbruggen (NSC) vindt dat Nederland goed moet kunnen verdienen aan veranderingen die het milieu goed doen. Pim van Strien (VVD) was het eens: "We moeten een groene hotspot worden." Lisa van Ginneken (D66) wees op CO2-prijzen als transitie-instrument.

Constantijn van Oranje over de achterstand van Nederland
Als prominente gast en ambassadeur van het Nederlandse startup ecosysteem, wees Constantijn ook op de achterstand van Nederland, in zowel wetgeving als technologische vooruitgang. "Techbedrijven in nieuwe sectoren worden belemmerd door oude regels."

"De meeste startups zijn niet direct bezig met wetgeving; ze zijn gefocust op het aantrekken van talent, financiering en toegang tot de markt. Echter, de overvloed aan regels en hun onvoorspelbaarheid is een bestaand probleem. Dit is iets wat niet alleen in Nederland speelt, maar een Europese kwestie is."

"Het is vergelijkbaar met de situatie van de boeren - je moet plannen maken voor deze onzekerheid. Is er een punt waarop het genoeg is? Dit is wat ondernemers zich afvragen. Ze moeten zeker weten waar ze aan toe zijn, vooral als het gaat om milieuwetgeving en dergelijke."

Langetermijnvisie in verkiezingsprogramma's
‘We missen bij de voorstellen een vooruitziende blik’, zegt Myrthe Hooijman van Techleap tegen het FD. ‘Er liggen uitdagingen op het gebied van klimaat, mobiliteit en gezondheidszorg. Maar er wordt heel weinig een link gelegd naar de bedrijven die deze verandering kunnen brengen.’

‘Vóór de verkiezingen zagen we meer begrip voor de impact van startups en scale-ups voor de economie en maatschappij in Haagse debatten. Of dat nog steeds zo is, moet blijken.’

Eensgezind over tech als motor voor economische groei
Hoewel meningen uiteenliepen, waren alle partijen het eens over het belang van startups en scaleups voor de transitie naar een slimme economie.

"Nederland moet een tech hotspot worden", concludeerde Pim van Strien (VVD). "We moeten zorgen dat Nederland dé plek wordt voor Dutch solutions for global challenges. We lopen voorop in regelgeving en dat moeten we vasthouden. We moeten verantwoord omgaan met transities, wetende dat we dit samen moeten doen, met iedereen aan boord."

Ook Laura Bromet (GLPVDA) sloot hoopvol af: "Wij zullen als overheid koplopers maximaal ondersteunen. Maar we moeten waakzaam zijn dat ons beleid geen onbedoelde stimulans wordt voor bedrijven om ons land te verlaten, met alle negatieve gevolgen van dien."

Lees alles terug op de verkiezingspagina van Techleap.

LDJ was uiteraard ook aanwezig bij het verkiezingsdebat, waar we de belangrijkste discussiepunten aandachtig hebben vastgelegd. BBB, VVD, VOLT, D66, NSC, en GroenLinks/PvdA gingen met elkaar in debat over drie onderwerpen: de inrichting van de arbeidsmarkt, het gebruik van AI en het verdienen aan transities om impact te kunnen maken.

Deelnemers waren:

• Mona Keijzer (BBB)
• ‍Tjebbe van Oostenbruggen (NSC)
• ‍Marieke Koekkoek (Volt)
• Pim van Strien (VVD)
• Lisa van Ginneken (D66)
• Laura Bromet (GLPVDA)

Nieuwe tijden vragen om nieuwe regels voor werk
Iedereen was het erover eens dat de arbeidsmarkt moet veranderen. Ze deelden de visie dat de arbeidsmarkt moet aanpassen aan een constant veranderende wereld en nieuwe sectoren, zoals e-commerce.

De krapte op de arbeidsmarkt was het volgende hangijzer. "De arbeidsmarkt moet helemaal op de schop," aldus Tjebbe van Oostenbruggen (NSC). "Het rapport van de commissie Borstlap laat zien dat we de markt moeten inrichten met minder flex en meer interne wendbaarheid, zodat werkgevers de ruimte hebben om te ondernemen."

Marieke Koekkoek (Volt) ziet een arbeidsmarkt voor zich die nieuwe ontwikkelingen omarmt. "De arbeidsmarkt vraagt om een nieuwe inrichting, en een hoger minimumloon zodat iedereen de rekening kan blijven betalen. En we moeten inzetten op bijscholing. Voor de toekomst moeten we kijken naar groen, digitaal en internationaal. Het oprichten van een Europese Silicon Valley zou een stap in de goede richting zijn."

Mona Keijzer (BBB) merkte op dat bedrijven huiverig zijn om vaste banen te geven en vindt dat dat moet veranderen. Pim van Strien (VVD) wil de cao's aanpassen, zodat mensen makkelijker een vast contract krijgen.

Expatregeling verdeelt partijen
De expatregeling splitste de meningen. Pim van Strien (VVD) verdedigde het beleid: "Nederland moet aantrekkelijk blijven voor internationaal talent." Tjebbe van Oostenbruggen (NSC) was het hier niet mee eens: "We willen expats niet subsidiëren."

In het kort

Stop met de ‘één moment, één evenement’-formule.

LDJ verzorgt een complete contentstroom die je merk versterkt en inhoudelijk laadt met goede redactionele content.

Die verhalen zijn geoptimaliseerd om je autoriteitspositie in de markt te bevestigen en te versterken.

We stoppen dus met de ‘één moment, één evenement’-formule. We verzorgen een complete contentstroom die je merk versterkt en inhoudelijk laadt met goede redactionele content. Die verhalen zijn bovendien geoptimaliseerd om je autoriteitspositie in de markt te bevestigen en te versterken. Daarnaast kan je in deze verhalen ook makkelijker relevante dingen zeggen over je producten en diensten. Met deze aanpak transformeren we een evenement naar een volwaardige campagne die je nieuwe volgers en fans van je merk oplevert.

‍Een creatieve, geïntegreerde aanpak
Neem dus contact met ons op als je bang bent dat ‘het event’ er in 2024 weer niet van komt. Als je bang bent weer hetzelfde event te organiseren als vorig jaar, omdat ‘we toen ook complimenten kregen over de satékroketten’. Maar neem ook vooral contact op als je merkt dat alle ‘bureaupotjes’ zonder direct resultaat door de afvoerputjes van de organisatie verdwijnen.

Kies voor één creatieve, geïntegreerde aanpak voor events, waarbij inhoudelijke, onderscheidende en redactionele content samenkomen. Daarmee organiseer je evenementen die de juiste doelgroep aantrekken met content waar de bezoekers wél warm voor lopen. Een ‘place to be’ in plaats van een zinloze afleiding.

‍In slaap vallen na de satékroketten
Het oplossen van het probleem van slecht scorende events wordt vaak van marketingteam naar boardroom geschoven, en weer terug. Eindeloze vergaderingen en sessies eindigen keer op keer met de vraag of het überhaupt nog zin heeft om een event of webinar te organiseren.

Moet je nog wel meedoen aan een conferentie of podcast? En hoe zorg je ervoor dat je doelgroep na een evenement weer terugkomt voor een volgende editie? Want veel events zijn al vergeten voordat een bezoeker de parkeerplaats afrijdt. Organisaties kijken angstig naar wat de markt en concurrenten doen op dit gebied. En intern wordt het een steeds complexer vraagstuk waar twijfels als adelaars omheen cirkelen.

Lamgeslagen doen ze vervolgens wat ze al tien jaar doen. Met als resultaat: een half-in-slaap-vallende net-niet doelgroep die urenlang in de zaal zit, om na een goede lunch met een gevulde goodiebag weer huiswaarts te keren. En die doelgroep laat daarna nooit meer iets van zich horen. Wellicht tot de volgende keer als je gratis satékroketten uitdeelt op je evenement?

De belofte van inhoudelijke en redactionele content
LDJ is een samenwerking aangegaan met DDG Europe, een slimme marketingorganisatie met een focus op events. Deze samenwerking levert events en concepten op die de doelgroep recht in het hart te raken.

Belangrijk hierbij is dat we het hele marketingapparaat inhoudelijk en redactioneel inrichten. Hieruit ontstaan vervolgens talloze kansen om het contact met je doelgroep warm te houden. Voor, na en tijdens het evenement. Hiermee kan jouw organisatie daadkrachtig inzetten op groei, met content die een volledig nieuwe impuls geeft aan je business.

Toon jouw expertise in politieke containerbegrippen
Het politieke debat is soms lastig te volgen en veel onderwerpen worden al snel een containerbegrip genoemd. Toch moeten politici en stemmers bij de totstandkoming van beleid uiteraard wel weten waar het concreet over gaat. Helaas is dat vaker niet dan wel het geval.

Een voorbeeld: de politieke opvattingen over ‘regelgeving voor AI’ slaan volledig de plank mis omdat er zo verschrikkelijk veel verschillende AI-toepassingen zijn. Gezichtsherkenning is bijvoorbeeld iets heel anders dan ‘generatieve AI’. Je kunt ze daarom ook niet over één kam scheren qua regelgeving.

Het is aan jou als expert om bij het bespreken van politieke thema’s zo duidelijk mogelijk te zijn in je communicatie. Daarbij is het belangrijk om containerbegrippen te vermijden of deze juist te duiden.

En met die helderheid kan je bovendien bijdragen aan de politieke en maatschappelijke acceptie van standpunten die voor jouw organisatie relevant zijn. Dit is dus een schone taak die bovendien kansen biedt.

Wacht niet tot ‘het perfecte onderwerp’ voorbijkomt
Het is een veel geziene misvatting: experts die wachten met thought leadership-activiteiten tot het perfecte onderwerp voorbijkomt dat het dichtst bij hun expertise, bedrijf of dienst ligt. Het risico van deze aanpak is dat het zelden tot actie leidt.

Thought leadership is veel meer een spel van thema’s en actualiteit. Hoe belicht je politieke en maatschappelijke onderwerpen, die van nature verder van je af lijken te staan, door de lens van jouw perspectief?

Dat klinkt misschien eng, maar daarmee maak je je boodschap automatisch relevant voor de maatschappij én voor jouw doelgroep. Spreek je daarom uit in het politieke debat en wacht niet op ‘jouw perfecte onderwerp’.

Verkiezingen voorbij, maar thema’s blijven relevant
Na de verkiezingen gaat de storm rondom de maatschappelijke thema’s misschien even liggen. Toch maak je politiek gezien juist na de verkiezingen de meeste impact.

In de formatieperiode krijgen veel thema’s namelijk meer lading en kleur gedurende het proces waarin politieke partijen elkaar proberen te vinden. Het is voor jouw organisatie dan ook uiterst belangrijk om de thema’s op lange termijn de aandacht te geven die ze verdienen.

In het stemhokje kom je werkelijk iedereen tegen, van links tot rechts. Maar één ding hebben we gemeen. We hebben immers allemaal een mening over de toekomst van onze maatschappij. Daarom ben je als thought leader eigenlijk verplicht om er een rol in te spelen. Niet alleen voor jezelf maar vooral voor de groei en toekomst van jouw organisatie.

Het is tijd om hier standpunten in te nemen, je visie te delen en duiding te bieden. Kun je dat niet? Dan ben je geen echte thought leader.

Bij LDJ zijn we expert in ‘het spel van thema en actualiteit’. Wil je meer weten over de mogelijkheden voor jouw organisatie of jouw positie als woordvoerder? Plan dan een gesprek in met een van onze experts.

Ik vind stemmen altijd leuk. Vrijwilligers lachen naar je, iedereen groet elkaar in het stemlokaal en de samenleving komt na maandenlange discussie over maatschappelijke onderwerpen tot een climax. In het stemlokaal toont vrijwel iedereen de beste versie van zichzelf. Misschien uit angst dat hun stem anders niet wordt geteld?

Ik heb zelf enorme last van sonder als ik het stemlokaal uitloop en recht in de ogen van een andere stemmer kijk. Het geeft mij een gevoel van “ik ken u niet, maar u heeft de afgelopen maanden, net als ik, het nieuws gevolgd, debatten bekeken en erover gediscussieerd. Toch zal ik nooit te weten komen wat uw conclusie was en op welke partij u stemt. En straks gaat u gewoon verder met uw leven.”

Op deze dag komen de grote thema’s van de samenleving opeens heel dichtbij. Iedereen deelt zijn mening over onderwerpen als bestaanszekerheid, gezondheidszorg of onderwijs. In deze periode is de relevantie van politieke thema’s ineens extreem hoog voor iedereen, omdat mensen erom geven.

De vraag is dus: hoe kun je hierop inspelen door vanuit een thought leadership-rol op de juiste manier over deze actuele thema’s te praten?

Nieuwe kijk op bedrijfsstrategie
Onzekerheid over de toekomst dwingt bedrijven om hun werkwijze kritisch onder de loep te nemen. Leveren we nog wel het juiste product? Welke processenkunnen efficiënter? En hoe kunnen we beter en sneller inspelen op trends? Bedrijven die periodiek hun strategie herzien zijn beter in staat om hun dienstverlening af te stemmen op marktbehoeften en zichzelf te wapenen tegen toekomstige tegenslagen. Een goed voorbeeld is Mediamarkt, die onlangs aankondigde een marktplaats te openen om de concurrentie aan te gaan met bol, het vroegere Bol.com.

Investeer in AI en automatisering
Het is een pijnlijk feit: de recessie heeft ook de tekortkomingen van overambitieuze personeelsstrategieën blootgelegd. Zo nemen steeds meer bedrijven afscheid van personeelsleden. Nu de economie krimpt, wordt kostenbesparing immers een topprioriteit. Hier biedt technologie uitkomst. Wie met minder personeel dezelfde productiviteit wil halen, moet investeren in automatisering. Door repetitieve taken te automatiseren met AI worden werknemers productiever en kunnen ze meer focussen op innovatie en groei.

Creatievere communicatie
Door de krimpende budgetten is het cruciaal dat bedrijven hun communicatiestrategieën herzien. Marketing is kostbaar en doelgroepen bereiken wordt lastiger, omdat je steeds minder opvalt tussen het communicatiegeweld van bedrijven. Toch moet je wel degelijk investeren in je merk. Maar in plaats van groot in te zetten op dure campagnes, kan je ook veel bereiken met ‘earned media’ en creatievere communicatie. Verder is het belangrijk om je eigen community te ontwikkelen. Kies daarom slim de juiste communicatiekanalen, vertel het juiste verhaal voor je doelgroepen, en integreer je PR- en marketingactiviteiten voor maximale impact.

Aanpassen of achterblijven
De coronacrisis heeft veel bedrijven in een digitale stroomversnellinggebracht. Werkgevers moesten aanvankelijk wennen aan het werken op afstand, maar investeerden al snel in allerlei technologie om dit te ondersteunen en namen (te) veel personeel aan om hun groeiende online business te ondersteunen. Maar nu er in Nederland sprake is van een recessie, wordt elke gevestigde werkwijze opnieuw op de proef gesteld.

Net als toen is het belangrijk dat bedrijven ook deze crisis niet vrezen. Grijp dit moment juist aan als een kans voor verdere groeien innovatie! Achterblijven in digitale transformatie heeft namelijk een grotere impact dan recessie. Bedrijven die zich het snelst kunnen aanpassen, zullen uiteindelijk overleven en floreren. De bal ligt dus bij managers met visie. Is jouw organisatie klaar voor de toekomst?

De economische terugval brengt bedrijven, groot en klein, aan het wankelen. Faillissementen zijn niet langer zeldzaam en zelfs gevestigde bedrijven leveren in op hun financiële slagkracht. En ook startups halen op het moment steeds minder durfkapitaal op. De recessie maaktduidelijk dat we zaken anders moeten aanpakken. Maar is bezuinigen wel genoeg? We moeten meer doen dan alleen symptoombestrijding. We moeten duurzame veranderingen doorvoeren en verder vooruitkijken. Welke transformaties moet je als bedrijf nú doormaken om jezelf echt klaar te stomen voor de toekomst?

Content versus adverteren
Als je eenmaal weet waar je doelgroepen zich bevinden, kan je gaan bepalen of je vooral wilt focussen op content delen en interactie met je doelgroep, of je wilt adverteren, of een mix van beide. Ook dit is afhankelijk van je doelstellingen, en uiteraard je budget. LinkedIn is bijvoorbeeld een heel krachtig platform om zakelijke doelgroepen te bereiken, maar het is helaas ook vrij duur.

Facebook is wat dat betreft betaalbaarder en heeft als bijkomend voordeel dat je ook op andere Meta-diensten als Instagram (en later wellicht ook Threads) kunt adverteren. Twitter was voorheen ook erg populair voor adverteerders, maar sinds Elon Musk het bedrijf overnam en tot X doopte zijn de adverteerders (en veel gebruikers van het platform) massaal opgestapt.

Los van het platform en de gekozen strategie is creativiteit en diepgaande kennis van je doelgroep cruciaal, zowel voor het organisch delen van content als vooradvertenties. Alleen dan kan je de juiste aansluiting vinden met je doelgroep.

Waar gaat het heen?
Het is lastig te zeggen of een nieuw platform als Threads ‘the next best thing’ gaat worden voor online marketing. Ook is onduidelijk wat de toekomst is van X, dat volgens Musk langzaam wordt omgebouwd tot ‘the everything app’.

Volgens hem moet X een soort westerse tegenhanger worden van het Chinese WeChat, een sociaal netwerk en chatapp, die daarnaast ook gebruikt worden om geld naar anderen te sturen, te winkelen, leningen af te nemen, rekeningen te betalen, taxi’s te bestellen en nog veel meer. In potentie zijn zowel Threads als X dus interessant voor de toekomst, maar voor nu zou ik de meeste bedrijven adviseren om voor LinkedIn, Facebook of Instagram te gaan.

Uiteindelijk is online marketing niet iets dat je er wel even bij doet. In elk geval niet als je er concrete resultaten mee wilt boeken. Het vereist een zeer gerichte focus op je doelgroepen, een doordachte strategieën boven alles een aanpak die aansluit op jouw specifieke bedrijfsdoelstellingen.

Heb je hier vragen over? Stuur ons een bericht met je vraag, dan zullen we die zo goed mogelijk proberen te beantwoorden.

Veel bedrijven hebben moeite om goede resultaten te behalen met hun onlinestrategie. Moeten ze meer adverteren, hun website optimaliseren of andere social-kanalen aanboren? Helaas is er geen eenduidig antwoord mogelijk. Verder zijn er talloze methodes en kanalen om het gewenste doel te bereiken. De grote uitdaging zit in het vinden van de juiste mix. Alles begintwat mij betreft met de vraag: wat wil je precies bereiken? En vervolgens moetje op zoek naar je doelgroepen en je strategie vormgeven op basis van huninformatiebehoefte. Dat is helaas makkelijker gezegd dan gedaan…

Vermijd inside-out denken
Waar de meeste bedrijven de fout mee ingaan is door inside-out te denken. Ze denken vooral vanuit hun eigen merk, het topproduct dat ze verkopen en hoe ze dat zoveel mogelijk onder de aandacht kunnen brengen. Dat is hun eerste fout: want potentiële klanten zijn niet per se op zoek naar jouw bedrijf of product. Ze zoeken een oplossing voor een probleem, ze willen innoveren, efficiënter werken, noem maar op. Je zult dus anders moeten gaan denken, namelijk vanuit je doelgroepen. Waar hebben zij behoefte aan en hoe kan jij ze als merk daarbij helpen?

Sociale netwerken in kaart brengen
De volgende uitdaging is welke sociale netwerken je als organisatie gebruikt. Ook hierin moet je keuzes maken. Het heeft geen zin om accounts aan te maken op alle mogelijke netwerken zonder dat er een duidelijke strategie achter zit. Je moet eerst achterhalen op welke kanalen jouw doelgroepen zich bevinden. Is het een C-level doelgroep die primair op LinkedIn te vinden is?

Zijn het wellicht managers die zowel voor werk als privé op Facebook en Instagram actief zijn? Of zijn het open source developers die vooral op Mastodon of Reddit zitten? Met deadvertentietools van sociale netwerken als LinkedIn, X/Twitter en Facebook kan je een vrij goed beeld krijgen van je potentiële doelgroepen. Ook zijn er gespecialiseerde online diensten als Sparktoro waarmee je dat platformonafhankelijk kan doen.

Open en ‘portable’ sociaal netwerk
Wat maakt Threads nu zo bijzonder of vernieuwend? Op dit moment is dat vooral het feit dat het platform wordt gepositioneerd als een sociaal netwerk dat strenge controle uitoefent op zaken als haatzaaien, politieke discussies en discriminatie. In deze tijd is dat zeer welkom, ook al kan je je afvragen of dit in de praktijk gaat slagen. Meta, het moederbedrijf van Instagram, Facebook en Threads, heeft immers niet de beste referenties op dit gebied, los van alle privacy-schandalen.

Het meest vernieuwende aan Threads is dat het platform in de nabije toekomst ondersteuning gaat bieden voor ActivityPub en de Fediverse. Dit zijn nieuwe standaarden voor open en interoperabele sociale netwerken, die in potentie de toekomst van sociale netwerken en het internet gaan bepalen.

Eenvoudig gezegd komt het erop neer dat je met dit soort zogeheten Fediverse-platformen eigenaar bent van je eigen sociale netwerkidentiteit, je content en je contactpersonen. Hierdoor kan je eenvoudig wisselen van platform, zonder dat je daarvoor een andere identiteit moet aanmaken of je content en contactpersonen opnieuw moet opbouwen. Dat is zeker een vernieuwende werkwijze in het huidige social medialandschap, waarin je als gebruiker allemaal verschillende netwerken en identiteiten moet onderhouden en content grotendeels verbonden is aan het platform. 

Nederlandse overheid start met Mastodon
Een ander belangrijk aspect van Fediverse-platformen is dat ze niet afhankelijk zijn van één centrale server. Ze bestaan uit een netwerk van onderling verbonden (federated) servers, die gebruikt worden voor sociale netwerken, microblogs, blogs en websites. Hier komt ook de naam van daan: een samentrekking van ‘federated’ en ‘universe'. Op een Fediverse-server kan je een identiteit aanmaken, die je vervolgens door het open ActivityPub protocol op alle verschillende platformen of servers kan gebruiken, zelfs op een eigenserver, als je dat wilt.

Andere Fediverse-platformen zijn WordPress en Mastodon. WordPress kennen we allemaal als het populairste open source CMS-systemen ter wereld. Mastodon is minder bekend, maar daar komt waarschijnlijk snel verandering in. Deze open source tegenhanger van X kreeg de laatste jaren steeds meer aanhang onder technische gebruikers, met name door alle privacy-schandelen bij andere platformen en de onrust bij X.

Ook de Nederlandse overheid ziet inmiddels de potentie van dit open sociale netwerk. Sinds kort heeft het een eigen Mastodon-server ingericht, waar onder andere de Belastingdienst een pilot mee draait. Het past ook beter bij de overheid om niet te vertrouwen op Threads, een app van Meta, een Amerikaans bedrijf dat groot werd door het verzamelen van gebruikersdata voor de optimalisatie van advertentieverkoop en engagement. Mede door deze privacykwesties kan je de Threads-app officieel nog niet in Nederland installeren. En gebruikers in de EU die de app handmatig installeerden, mogen sinds kort geen berichten meer posten. 

Gaan we voor Threads of Mastodon?
Elk bedrijf dat actief is op sociale netwerken zal zich nu afvragen: moet ik zo snel mogelijk een Threads-account aanmaken en mijn naam veiligstellen? Het kan zeker geen kwaad om dat te doen. Threads is immers hard op weg om een van de grootste nieuwe sociale netwerken te worden. Doe er vooral ervaring mee op, blijf op de hoogte en laat als merk of bedrijf zien dat je de ontwikkelingen volgt.

Het voordeel van de aangekondigde ActivityPub-ondersteuning door Threads is dat je op termijn altijd nog kunt besluiten om je Fediverse-identiteit, je sociale netwerk en je content naar een ander platform te verhuizen. Sinds kort is het al mogelijk om een link naar je Threads-profiel te verifiëren op Mastodon. Maar je kan natuurlijk ook direct voor de ‘open’ weg kiezen met Mastodon. Hier vind je misschien niet de grote internationale gebruikersgroep van Threads, maar het biedt wel kansen om op een privacy-vriendelijke manier je eigen lokale community op te bouwen en direct onderdeel te worden van de Fediverse!

Een andere factor is dat X (in de volksmond nog steeds Twitter) veel in opspraak is sinds de overname door Elon Musk. Zeker na de recente naamsverandering en de veranderingen van de gebruiksregels en voorwaarden. Adverteerders lopen weg door Musks politieke en sociale uitingen, third-party apps stopten ermee doordat ze ineens voor de Twitter-api moesten gaan betalen, en zelfs het bekijken van tweets werd aan banden gelegd.

Een perfect moment om Threads te lanceren, moet Meta-ceo Mark Zuckerberg gedacht hebben. Threads werd aanvankelijk weggezet als een opportunistische X-kloon, maar de app blijkt al sinds 2019 in ontwikkeling. Daarnaast is Threads onder de motorkap veel interessanter dan je zou vermoeden. Je zou het zelfs kunnen zien als een van de belangrijkste verschuivingen in het social medialandschap van de afgelopen 15 jaar.

5. Luister naar tech-gerelateerde podcasts: Podcasts zijn een gemakkelijke manier om op de hoogte te blijven van de laatste technische trends en inzichten. Denk aan De Technoloog van BNR, de Vergecast van The Verge of Waveform van Marques Brownlee (MKBHD). En voor wat lichter vermaak is er ook nog In de ban van Rian, over de Nederlandse IT-soap rond Centric- en Structon-eigenaar Gerard Sanderink en zijn vrouw, cybercharlatan Rian van Rijbroek.

6. Lees een tech-biografie: Je kunt heel veel leren over de beweegredenen van bekende personen aan de hand van eenbiografie. Duik bijvoorbeeld in het levensverhaal van invloedrijke tech-figuren zoals Steve Jobs, Elon Musk of Sheryl Sandberg. Lees over hun persoonlijke en zakelijke ontwikkeling, hun uitdagingen, hun werkwijzen en wat ze bezighoudt in het dagelijks leven. Dat isinteressant, maar het kan ook nuttige inspiratie zijn voor je eigen leven.

7. Probeer nieuwe technische gadgets: Investeer in een nieuwe gadget waar je tijdens je vakantie op je gemak mee kan spelen en experimenteren. Denk aan een nieuwe smartphone, een 3D-printer of onderdelen voor je smart home. Zonder je dagelijkse werkdruk kan je deze nieuwe technologieën uitgebreid verkennen en gebruiken, terwijl je ontspant en plezier hebt.

8. Kijk een sciencefictionfilm: Kom tot rust en laat je inspireren door een goede sci-fi film of serie. Laat je meeslepen door de toekomstige werelden uit films als Her, Ex Machina, Ready Player One of series als Black Mirror of Silo. Die zijn niet alleen vermakelijk, ze maken bovendien actuele technologische thema’s als AI tastbaar en verkennende toekomstige gevolgen ervan. 

9. Bouw je eerste mobiele app. Ontwikkeleen eigen app met een AI-chatbot als ChatGPT. Met deze krachtige tools kan je namelijk met enige handigheid zelf apps ontwikkelen, simpelweg door de werkingte beschrijven en de chatbot te vragen hiervoor de code te schrijven. Een goed voorbeeld van dit proces lees je in dit artikel, getiteld ‘Is It Possible To Create an Entire Mobile App Using ChatGPT?’.

10. Start een techblog of vlog. Deel je inzichten en ervaringen in de techwereld (of iets totaal anders natuurlijk) via een blog of vlog. Dat is een leuke hobby om in alle rust tijdens je vakantie mee te beginnen. Je inspireert er anderen mee en daarnaast bouw je aan je online profiel en zichtbaarheid. En ook niet onbelangrijk: het creatieve proceswordt vaak als rustgevend en therapeutisch ervaren.

Met deze vakantietips moet het toch lukken om tijdens je vakantie je interesse in technologie op een ontspannen manier te voeden. Het LDJ Team wenst je in elk geval veel plezier de komende periode!

1. Experimenteer met Virtual Reality (VR). Heeft de introductie van de Apple Vision Pro-headset je overtuigd van de toekomst van Spatial Computing? Of wacht je misschien al jaren op het ideale moment om met VR en AR aan de slag te gaan? Met de populaire Quest 2 VR-headset van Meta kan je er op een betaalbare manier direct mee aan de slag. Er zijn inmiddels veel meeslepende games beschikbaar, maar ook talloze creatieve en sociale apps om je in virtuele werelden onder te dompelen.

2. Schrijf je in voor een AI/ML-cursus: Kom je dagelijks prachtige nieuwe AI-tools tegen, maar kan je geen tijd vinden om er echt iets mee te doen? Verdiep je erin tijdens je vakantie met een online cursus, bijvoorbeeld via internationale websites als Coursera en Udemy, maar ook via Nederlandse opleidingsinstituten is het aanbod steeds uitgebreider. Google biedt zelfs een aantal gratis AI-cursussen aan.

3. Leer een nieuwe taal. Voor vakanties in het buitenland kan het nooit kwaad om de taal te spreken, al is het maar een beetje. Dit kan je gelukkig ook op een moderne en leuke manier leren met de Duolingo. Deze app voegt gamification toe aan het leer proces, wat het ‘studeren’ veel leuker maakt en je gemotiveerd houdt. Duolingo ondersteunt meer dan 30 talen en je kan het gratis gebruiken, uiteraard met enige beperkingen.

4. Bouw een doe-het-zelf project: Vind je het leuk om te hobbyen met elektronica? Overweeg dan een doe-het-zelf project met een Raspberry Pi of een op Arduino gebaseerd apparaat. Er zijn talloze modules en how-to’s beschikbaar, bijvoorbeeld voor het automatisch bewateren van je planten of om een soort Ambilight-systeem voor je tv te bouwen. Hiermee leer je nieuwe vaardigheden zoals hardware assembleren en programmeren, terwijl je ook iets nuttigs of leuks maakt.

3. Diversiteit, gelijkheid en inclusie
Voor PR-professsionals blijven maatschappelijke thema’s waaronder diversiteit, gelijkheid en inclusie zeer relevant. Je moet hier niet reactief mee omgaan, of rustig afwachten tot er problemen of incidenten plaatsvinden. Realiseer je bovendien dat het een zeer diverse groep stakeholders betreft. Hierdoor is er geen one-size-fits-all aanpak mogelijk. Begin met het opstellen van een helder beleid en bepaal de communicatielijnen. Communiceer deze vervolgens op een heldere en zo transparant mogelijke manier, en breng het vooral in de praktijk. Zo zorg je ervoor dat diversiteit, gelijkheid en inclusie meer zijn dan marketingcommunicatie, maar echt onderdeel zijn van het dna van de organisatie.

4. Geïntegreerde communicatie en marketing
In een steeds dynamischer samenleving moeten organisaties veel meer doelgroepen bedienen en bovendien via steeds meer kanalen. Hierbij is consistentie van groot belang. Het inhoudelijke verhaal dat je aan je stakeholders vertelt moet voor al die partijen zijn eigen nuance kennen, en ook op maat gemaakt worden voor het medium of kanaal. Onderschat ook niet de impact die je met elk medium kunt realiseren. Zo kan een tweet soms meer effect hebben dan een artikel op de voorpagina van een krant. Denk alleen al aan de tweet die de ondergang van de Amerikaanse Silicon Valley Bank (SVB) inluidde.

Conclusie
PR-professionals en organisaties moeten in 2023 prioriteit aan deze vier zakengeven. Dit betekent dat elke uiting naar je stakeholders aan één of meer van deze musthaves moet voldoen. Dit helpt om je reputatie als bedrijf, merk of persoon te versterken. PR is een belangrijke antenne om te monitoren wat er allemaal gebeurt in het complexe stakeholder-veld. Al deze musthaves hebben in potentie impact op de reputatie en bedrijfsvoering, daarom is het cruciaal dat PR ook aan tafel zit bij de board.

1. AI-gestuurde communicatiemiddelen
AI gaat een steeds belangrijkere rol spelen als het om reputatiebeheer gaat. Volgens het USC Annenberg Center for Public Relations wordt voor een grote meerderheid van alle PR-professionals het gebruik van AI de komende vijf jaar noodzakelijk in hun werk. Zij vertrouwen daarmee op AI-aangedreven tools voor taken zoals mediamonitoring, thema- en issue-analyses, sentimentanalyse en contentcreatie. Die AI gegeneerde content wordt steeds geavanceerder, en brengt ook grote uitdagingen met zich mee.

Bijvoorbeeld om feiten van fictie te onderscheiden en er op de juiste manier op te reageren. Dit vereist nieuwe vaardigheden op het vlak van reputatiebeheer en een snelle aanpassing aan de veranderende technologieën. Daarnaast gaan alle AI tools de pr-professional heel veel tijd opleveren. Tijd die je goed kan gebruiken voor strategische en creatieve processen, EN voor meer menselijke interactie met je klanten en collega’s. Ga daarom snel op ontdekkingsreis, er komen dagelijks nieuwe toepassingen uit.

2. Maatschappelijk verantwoord gedreven PR
Onderzoek van Edelman toont dat het bedrijfsleven zowel ethisch als capable wordt gezien om het juiste te doen. Deze perceptie van het bedrijfsleven brengt ook hogere verwachtingen met zich mee. Bedrijven hebben daarmee een verantwoordelijkheid om sociale kwesties aan te pakken. En CEO’s om het gezichten de stem van verandering te zijn. Het is niet meer genoeg om alleen maar ‘duurzaam’ te zijn: regeneratieve businessmodellen zijn onvermijdelijk om toekomstbestendig te zijn. Dit zie je vooral bij startups en scale-ups die technologie ontwikkelen om wereldwijde transities aan te pakken. Organisaties moeten daarom hun impact laten zien encommunicatieafdelingen moeten prioriteit geven aan purpose-driven messaging encampagnes. Transparantie is hierbij heel belangrijk om greenwashing tevoormijden.

Geen AR en VR maar Spatial Computing
Op 5 juni 2023 introduceerde Tim Cook de Apple de Vision Pro tijdens WWDC 2023. Traditiegetrouw aan het eind van zijn keynote met de door Steve Jobs zo bekend gemaakte uitspraak “One More Thing”. Feitelijk is dit apparaat een mixed-reality headset, ofwel een combinatie van augmented en virtual reality, waarvan er al jaren diverse andere headsets op de markt zijn.

Maar, net als met de iPhone, wil Apple ook met dit apparaat een nieuwe standaard zetten op het gebied van gebruikerservaring. Eveneens traditiegetrouw benoemt Apple de technologie niet met de termen AR, VR of mixed reality, maar met de merkeigen term Spatial Computing. Of de Vision Pro net zo’n populaire en baanbrekende nieuwe productcategorie gaat worden als de iPhone laat nog op zijn minst tot Q1 2024op zich wachten. Dan pas is de headset officieel te koop. Tot die tijd moeten we het doen met de ervaringen van een selecte groep mensen die het apparaat mochten testen. En die liegen er niet om.

Headset als een extensie van jezelf
Vrijwel iedereen die de Vision Pro al mocht uitproberen is het erover eens dat de gebruikerservaring veel beter en indrukwekkender is dan verwacht. Zo zegt men dat de headset tijdens het gebruik voelt als een ‘extensie van jezelf’. Dat komt onder andere door de zeer lage ‘latency’, ofwel de beeldvertraging, waar gebruikers van eerste generatie VR-headsets vaak misselijk van werden. Verder schijnt de bediening door middel van handbewegingen en eye-tracking bijzonder intuïtief te zijn en zelfs te lijken op ‘mind control’.

Daarnaast integreert de virtuele omgeving van Apple naadloos met de fysieke omgeving waarin je je bevindt. Zo kan je je woonkamer of kantoor bijvoorbeeld voorzien van manshoge beeldschermen of andere virtuele objecten. En als je in een volledig virtuele omgeving bent, verdwijnt die automatisch naar de achtergrond op het moment dat er iemand voor je langs loopt. Daarbij laat een beeldscherm aan de voorkant van de headset een virtuele versie van je ogen zien, zodat de omstanders weten dat je in ‘hun realiteit’ bent. De Vision Pro biedt dus zonder twijfel een zeer unieke ervaring.

Huidige VR-successen in perspectief
De Vision Pro staat nu al op eenzame hoogte, vergeleken met populaire VR/AR-headsets als de Meta Quest, HTC Vive en Playstation VR. Technologisch gezien is het dan ook een zeer hoogstaand product waarin geen kosten gespaard zijn. Dit in tegenstelling tot de huidige concurrenten, die hun producten juist zo betaalbaar en toegankelijk mogelijk willen maken.

Dat zien we ook terug inde prijs van de Vision Pro: maar liefst 3500 dollar! Dat is vele malen duurder dan de rest en daarmee niet bepaald toegankelijk voor de gemiddelde consument. Maar misschien is de prijs op dit moment niet het belangrijkste. Net als het feit dat we nu nog niet massaal en veelvuldig gebruikmaken van dit soort headsets.

Virtual reality is nog steeds een opkomende technologie. De headsets worden wel steeds meer verkocht met in 2022 een nieuw verkooprecord van zo’n 19,14 miljoen exemplaren. Uit Amerikaans onderzoek blijkt echter dat de meeste headsets slechts een paar keerper maand worden gebruikt. Ligt dat aan de focus op gaming? Of aan de agressieve campagne van Facebook/Meta om zijn virtuele wereld, de Metaverse, tot een succes te maken? Of zou het toch aan de beperkte kwaliteit en het gebruiksgemak liggen?

Begin van een nieuw tijdperk?
De Vision Pro lijkt misschien een reactie van Apple om de VR/AR-concurrentie bij te benen. Toch blijkt het al vele jaren op de agenda te staan bij het bedrijf. Ook Steve Jobs deelde al in 2005 kort zijn visie op virtual reality. De technologieis inmiddels blijkbaar op het niveau dat de visie van Jobs en Apple gerealiseerd kan worden: een mixed reality headset die dezelfde kwaliteit biedt als een 50-inch 4K-beeldscherm en daarnaast al je digitale devices kan vervangen in een virtuele omgeving.

Het is dus goed mogelijk dat de lancering van de Vision Pro het begin is vaneen nieuw tijdperk. Apple heeft weer slim de ontwikkelingen afgewacht, goed naar de concurrentie gekeken, om vervolgens met een ‘revolutionair’ Apple-product te komen. En dit is bovendien pas de eerste demoversie.

Vanaf 2024 gaan we zien of de Vision Pro die verwachtingen echt kan waarmaken. Het zal sowieso een flinke boost geven aan de meer betaalbare mixed reality-producten van bedrijven als Meta, HTC en Sony, en daarmee de hele VR-markt.

En daarna zal moeten blijken of we over 25 jaar allemaal dagelijks mixed-reality headsets of brillen gebruiken. Kijken we dan ook lacherig naar filmpjes van mensen uit 2023 die roepen dat virtual reality nooit een succes gaat worden? En ziet onze toekomst er dan uit zoals in dystopische filmsals Minority Report en Ready Player One of juist als het harmonieuze ‘tijdperk van Spatial Computing’, dat Apple voorstelt?

We kennen waarschijnlijk allemaal het bekende filmpje van Frans Bromet uit 1997, waarin hij Nederlanders vraagt of ze een mobiele telefoon zouden gebruiken. Het is bijna lachwekkend hoe afwijzend ze reageren. En dat terwijl de gemiddelde Nederlander 26 jaar later bijna vergroeid is met zijn mobiele telefoon. Apple speelde een belangrijke rol bij die omslag door in 2007 de eerste iPhone op de markt te brengen.

Apple was zeker niet het eerste bedrijf dat een smartphone op de markt bracht, maar zette wel een nieuwe standaard qua gebruikerservaring. De smartphone-markt werd destijds nog gedomineerd door bedrijven als BlackBerry, Nokia en Palm, die allemaal populaire telefoons verkochten met fysieke toetsenborden en stylussen. Dankzij Apple veranderde de smartphone in een totaal ander apparaat met een groot beeldscherm, intuïtieve aanraakbediening en een online winkel met talloze apps. Sindsdien introduceerde Apple nog wel nieuwe productcategorieën, denk aan de iPad, Apple TV en Apple Watch, maar niets was zo vernieuwend als de iPhone. Zou de Apple Vision Pro daarverandering in brengen?

Je reputatie staat op het spel
Is dat nou nodig, zo’n mediatraining? Daarop is maar één antwoord mogelijk: ja! Je reputatie staat immers op het spel. En de reputatie van je bedrijf. Dat klinkt dreigend, maar het is waar. Eén misser zal vee llanger aan je blijven kleven dan honderd goede optredens. Het is dus noodzakelijk om consequent te presteren. Je hoeft daarbij niet elke keer een tien te scoren. Dat is ook onmogelijk bij interactie tussen verschillende personen, en het is bovendien afhankelijk van de interviewer. Maar als je goed voorbereid bent op een gesprek en voor degene met wie je spreekt, kan je zeker voorkomen dat je een onvoldoende scoort.

Voorbereiding is het hele werk
Wat zijn de belangrijkste dingen die je leert tijdens een mediatraining? Ten eerste dat voorbereiding het hele werk is. Weet wat je wilt zeggen en ook wat je absoluut níet wilt zeggen. Daarnaast is het belangrijk om nooit voor anderen te praten. Niet voor klanten of voor anderen in de organisatie. En ook niet over concurrenten. Zeg ook nooit iets onvriendelijks over de concurrentie. Lieg nooit en zeg ook niets ‘off the record’, want tijdens een interview is alles wat ter sprake komt bruikbaar voor een journalist.

Bereid een antwoord voor op je “nachtmerrievraag”, dan raak je niet in paniek wanneer die gesteld wordt. En zorg dat je, zeker bij geschreven interviews, het eindresultaat vóór publicatie te zien krijgt. Dat kun je het beste doen door te vragen of je het mag nalezen op ‘feitelijke onjuistheden’.

Als je deze tips toepast zal je merken dat interviews veel beter verlopen. En het resultaat, een geschreven interview, video of misschien zelfs een live-optreden, zal daardoor veel beter zijn. Dat is goed voor jezelf en voor je organisatie, maar ook voor de journalist. Want die is ook gebaat bij een goed verhaal. Met een goede voorbereiding sluit het eindresultaat beter aan bij ieders verwachtingen.

Zoek iemand die je kan helpen!
Mediatraining is boven alles een bewustwordingsproces. Wat gebeurt er nou eigenlijk als twee mensen met elkaar praten? Welke invloed heb je als woordvoerder op een gesprek? Hoe krijg ik mijn verhaal en dat van mijn organisatie zo goed mogelijk naar buiten? Hoe kom ik zelf over en hoe landt mijn verhaal? Maar vooral: hoe bouw ik een goede en langdurige relatie op met de media?

Het is lastig om dat van binnenuit te evalueren en verbeteren. Het werkt daarom het beste om dit samen te doen met iemand die met een externe blik naar jou en je organisatie kijkt. Zoek daarom een partner die dit met jou kan doen. Oefen vooral veel verschillende interviewsituaties en experimenteer met gesprekstechnieken zodat je boven water krijgt wat je kracht is en wat je valkuilen zijn. Zo ben je als woordvoerder goed voorbereid en kan je vol vertrouwen en met veel energie met journalisten in gesprek.

Er wordt soms nogal laconiek gedaan over mediatraining. Denk aan woordvoerders die vinden dat “het wel goed komt” of die niet als een “gladgestreken robot” willen overkomen. Drukke woordvoerders die “wel even een interviewtje doen” via een krakende bluetooth-verbinding tijdens het autorijden. De vice-president sales die indruk denkt te maken op een journalist met een pure salespitch. Of woordvoerders die allerlei gevoelige informatie ‘off the record’ delen. Het zijn allemaal fouten die eenvoudig voorkomen kunnen worden door middel van een goede mediatraining. En je hoeft daardoor zeker niet in een ‘gladgestreken robot’ te veranderen. Je kunt nog steeds heel authentiek overkomen, een goede relatie opbouwen met journalisten, en toch op een goede manier jouw verhaal vertellen namens de organisatie die je vertegenwoordigt.

Het nieuwe adverteren?
Search is niet zomaar verdwenen. Bing Chat is feitelijk een uitbreiding van Microsoft’s zoekmachine, en Google doet hetzelfde door Bard, zijn eigen AI-chatbot, in Google Search te integreren. Ook bieden beide partijen commerciële links aan in hun antwoorden, waardoor het traditionele advertentiemodel ogenschijnlijk intact blijft.

Toch zal de conversie van online advertenties naar verwachting fors dalen. Gebruikers van Bing Chat blijken bijvoorbeeld amper op de links naar externe bronnen/websites te klikken, laat staan dat ze op commerciële links klikken. We moeten dus toch anders naar search gaan kijken.

AI-chatbots vs. de waarheid
AI-chatbots zijn op dit moment geen betrouwbare vervangers voor zoekmachines, simpelweg omdat ze geen objectieve feiten produceren. Als je ChatGPT bijvoorbeeld om een lijstje vraagt met ‘de 10 beste pr-bureaus van Nederland’, dan krijg je steeds weer een ander lijstje. Wellicht dat ChatGPT zijn antwoorden in de toekomst zelf gaat controleren aan de hand van een betrouwbare autoriteit, marktonderzoek, gewonnen prijzen of (klant)referenties.

Ook is TruthGPT, een nieuw initiatief van Elon Musk, een mogelijke oplossing voor dit probleem. Musk wil met TruthGPT een alternatief bieden voor de chatbots van Microsoft en Google, en noemt het “…een maximale waarheidszoekende AI die probeert de aard van het universum te begrijpen.”

Mindshare opbouwen
Hoe zorg je ervoor dat AI-chatbots als ChatGPT of Bing Chat naar jouw bedrijf of product verwijzen na een vraag? Het antwoord is helaas niet zo eenvoudig. AI-chatbots zijn taalmodellen die getraind zijn op enorme hoeveelheden data van het internet.

Elk merk met enige online presence is vrijwel zeker ergens in die modellen opgenomen (én is online vindbaar), maar hoe een chatbot bepaalt welke merken het noemt in zijn antwoorden? Dat is onbekend.

Bing Chat zoekt bijvoorbeeld naar antwoorden in webartikelen, mits die beschikbaar zijn. Maar is er geen eenduidige online referentie? Dan kan het antwoord elke keer anders zijn. Het werkt daarom veel effectiever als gebruikers van AI-chatbots direct vragen naar advies of informatie over jouw merk.

In de post-search wereld moet je dus meer dan ooit werken aan ‘mindshare’, ofwel de naamsbekendheid en perceptie van je merk of product. Je moet ‘top of mind’ zijn bij gebruikers, zodat ze via een AI-chatbot direct naar je referenties of dienstverlening kunnen vragen.|

Meer focus op social mediakanalen
In de post-search wereld wil je dus zoveel mogelijk je online relevantie en zichtbaarheid verbeteren buiten de traditionele zoekmachine. Vanuit een PR-perspectief is het dus belangrijker dan ooit om je als merk te focussen op het maken van eigen content die je relevantie in de taalmodellen van de AI-chatbots vergroot. Denk bijvoorbeeld aan toegankelijke blogs en klantreferenties die de link leggen met je merk.

Maar om echt ‘gezien’ te worden, moeten je doelgroepen bekend zijn met je merk. Richt je daarom op het verbeteren van je brand awareness en vertrouwen onder je doelgroepen via je eigen online platformen en sociale mediakanalen als LinkedIn, Facebook en Twitter. Dit zijn de komende jaren de belangrijkste platformen om in het vizier te komen van potentiële klanten.

Influencer- en community-marketing
Verder ligt er nog een groot, vaak onontgonnen gebied, aan niet-traditionele kanalen zoals YouTube, TikTok, Discord en Twitch. Daarmee treed je direct in contact met je doelgroepen zonder tussenkomst van een zoekmachine of AI-chatbot. En als je dit aanvult met marketing- en pr-activiteiten, gericht op influencers en community’s, dan bouw je effectief aan je online zichtbaarheid en relevantie. In die context zijn zelfs ‘ouderwetse’ nieuwsbrieven goud waard als directe communicatielijn met je doelgroepen.

Experimenteren om te overleven
Er vindt momenteel een forse aardverschuiving plaats in het onlinelandschap. In de woorden van Microsoft CEO Satya Nadella:

'It’s a new day in search and rapid innovation is going to come'

Het goede nieuws voor merken is dat hun investeringen in SEO en hun online profiel zeker niet verloren zijn. Ze moeten hun marketingbudgetten de komende tijd wel anders gaan verdelen. De focus moet verschuiven van SEO en SEA naar eigen mediaplatformen, social mediakanalen en het opbouwen van relaties met community’s en influencers.

Ook moeten ze zelf goede, bij voorkeur niet-commerciële, content gaan ontwikkelen die de relevantie van hun merk vergroot en die via diverse alternatieve kanalen delen, zoals TikTok, Instagram en Twitch. We gaan een spannende tijd tegemoet waarin experimenteren cruciaal is om voorop te blijven en te overleven in de post-search wereld.

Google is voor velen nog steeds de belangrijkste manier om de online wereld te verkennen. Maar liefst 84,9 procent van het online zoekverkeer is Google, tegenover een magere 9 procent voor Bing. Met SEO en SEA konden merken zich via Google jarenlang prima profileren, tot sociale media als Twitter, Facebook en LinkedIn daar steeds meer marktaandeel van afsnoepten. Het traditionele advertentiemodel bleef echter overeind. Totdat ChatGPT op de markt verscheen…

Einde SEO en SEA in zicht?
We staan aan de vooravond van een revolutie. AI-chatbots als ChatGPT, BingChat en Bard veroveren razendsnel de wereld en zetten het online advertentiemodel op zijn kop. Wie gaat er immers nog allerlei SEO-geoptimaliseerde websites vol reclame afstruinen voor zijn informatie als een AI-chatbot direct antwoord geeft op al je vragen?

Zelfs Google maakt zich als marktleider ernstig zorgen. Prabhakar Raghavan, SVP van Google:

'Although we are 25 years into search, I dare say that our story has just begun'‍

De grote vraag is: wat doe je nu als merk met je marketingbudgetten om je online relevantie en zichtbaarheid in stand te houden? Wij zochten het voor je uit.

Einde van de grafische interface?
Webb windt er geen doekjes om: AI verandert ons leven ingrijpend. Ze stelt dat het ‘text-to-everything’-tijdperk is begonnen en dat natuurlijke taal de grafische gebruikersinterface gaat vervangen als de belangrijkste manier om met computers te communiceren. De jaren ’20 zullen dan ook de geschiedenisboeken ingaan als de periode waarin generatieve AI in recordtempo populair werd. En waarin AI voor het eerst in staat bleek de wereld te zien, horen en begrijpen, en met ons kon praten.

Van explosie naar consolidatie
AI-technologie gaat ons volgens Webb op allerlei gebieden in ons werk en dagelijks leven ondersteunen. Slimme assistenten worden razendsnel de standaard in elke app en geschikt gemaakt voor elke mogelijke toepassing of industrie. De markt voor AI-tools zal verder exploderen met dank aan talloze startups en AI-first bedrijven.

Die explosie van bedrijven en tools leidt volgens Webb al in 2023 tot consolidatie, terwijl de grote techbedrijven strijden om marktdominantie. Microsoft zet volop in op AI door ChatGPT in zijn hele productlijn te integreren, Alphabet maakt zijn eigen AI-chatbot Bard onderdeel van diverse producten, waaronder de Google zoekmachine.

En dan zijn er nog grote spelers als Nvidia, IBM en Tesla die allemaal hun eigen baanbrekende AI-technologie ontwikkelen.

Pauzeknop voor ‘AI-experimenten’
Toch is er ook een waarschuwing nodig. Volgens Webb zijn we slecht voorbereid op de snelle ontwikkeling van AI. Beleidsmakers lopen achter de feiten aan en techbedrijven worden hierdoor de poortwachters van AI-systemen en alle data die erin omgaan. En dat brengt aanzienlijke risico’s met zich mee, zeker als je weet dat Microsoft recent zijn ethische AI-team ontslagen heeft.

Verder maken generatieve AI-tools nog regelmatig fouten en laten soms discriminatie en vooroordelen zien. Webb vind het zorgelijk dat we ondanks dit alles toch steeds afhankelijker worden van AI.

In dit licht moeten we ook de recente petitie zien om deze ‘grootschalige AI-experimenten’ tijdelijk te pauzeren. Dit initiatief wordt gesteund door een groot aantal tech-prominenten, waaronder Elon Musk en Steve Wozniak.

Nieuwe digitale kloof
Een ander gevaar is dat de snelle opkomst van AI-technologie mogelijk een nieuwe digitale kloof creëert. Want wie niet handig is in het gebruik van AI-tools of zelfs weigert ze te gebruiken, loopt het risico de AI-revolutie te missen.

Aan bedrijven adviseert Webb om zich scherp te focussen op opkomende trends om zo de concurrentie voor te blijven. Kijk welke ontwikkelingen voor jouw industrie de grootste potentiële impact gaan hebben en doe daar iets mee.

De leiders van organisaties moeten anticiperen op snelle veranderingen, toekomstgerichte visies ontwikkelen en zich snel aanpassen aan de gewijzigde omstandigheden. Dat vereist volgens Webb een proactieve mentaliteit, waarbij je verandering moet vormgegeven in plaats van er enkel op te reageren.

Ethiek en responsible tech
Ten slotte moeten we de komende tijd nog een flink aantal ethische vragen over AI beantwoorden. Want naarmate AI steeds geavanceerder wordt en steeds breder in onze samenleving verweven raakt, roept dat vragen op over zaken als privacy, vooroordelen (bias), verantwoordingsplicht en transparantie.

‍Italië heeft ChatGPT zelfs verboden omdat OpenAI, het bedrijf achter de chatbot, zich niet houdt aan regels voor het verzamelen van persoonsgegevens.Webb dringt er bij technologiebedrijven op aan om tijdens de ontwikkeling van technologie prioriteit te geven aan dit soort ethische overwegingen om daarmee het vertrouwen onder klanten en belanghebbenden te bevorderen.

Eén ding is zeker: AI wordt een integraal onderdeel van ons leven en gaat veel industrieën en beroepen transformeren. Het is aan ons als samenleving om de mogelijkheden van deze baanbrekende technologie te benutten en tegelijkertijd de negatieve aspecten en uitdagingen ervan aan te pakken.

Download het volledige Tech Trends Report.

Het Tech Trends Report bestaat uit maar liefst 14 deelrapporten en daarin behandelt Webb werkelijk alles, van computers, nieuws en informatie tot klimaat, energie, financiële diensten, gezondheidszorg en geneeskunde, plus specifieke trends zoals de metaverse en natuurlijk AI.

Samen goed voor meer dan 700 trends inclusief strategische adviezen voor bedrijven. De populairste trend op dit moment is zonder twijfel kunstmatige intelligentie (AI). Deze technologie versnelt volgens Webb de vooruitgang in alle sectoren en brengt een zakelijke evolutie op gang bij bedrijven, overheden en de samenleving als geheel. Let’s dive in!

Stereotypen en cultuur
Zijn mannen en vrouwen daadwerkelijk anders in hun denken en doen? En zijn ze daardoor in meer of mindere mate geschikt voor functies in de technologiesector? Of is dit een ouderwetse generalisatie die dringend aan vernieuwing toe is?

Margreet vindt dat het vooral cultureel bepaald is: “Als je kinderen vraagt wat ze willen worden, zijn er net zoveel meisjes als jongens die astronaut of uitvinder willen worden. Helaas zorgt onze cultuur ervoor dat er uiteindelijk minder vrouwen astronaut worden.”

Jonge vrouwen zouden volgens haar wel meer gestimuleerd mogen worden om technische vakken te gaan studeren: “Het begint allemaal op school met het vakkenpakket. Meisjes kunnen prima bètavakken kiezen, maar dat werd vroeger nauwelijks gedaan. En of dit nu voldoende wordt gestimuleerd, is de vraag. In mijn tijd gingen er maar weinig meisjes op de TU Delft studeren. Nu zijn dat er gelukkig veel meer. Ik hoop dat die trend doorzet.”

Los van deze stereotypen en vooroordelen is Laura heel duidelijk over de link tussen technologie en vrouwen versus mannen: “Ik denk niet dat de manier waarop technologie wordt gebruikt door mensen afhankelijk is van het geslacht waarmee ze geboren zijn.”

Juliette vermoed wel dat vrouwen technologie op een iets andere manier benaderen: “Ik merk dat er veel video’s worden gemaakt die er heel spetterend uit zien met veel focus op techniek. Maar dan is er veel minder aandacht besteed aan het verhaal, de verteller en de verbinding met de doelgroep. Als vrouw vind ik het belangrijk dat techniek en de menselijke component goed in balans zijn. Daarnaast probeer ik ook om de stem van vrouwen in techbedrijven te laten horen in mijn videoproducties. Dat is lastig omdat er simpelweg vaak weinig vrouwen zijn in die bedrijven. Toch merk ik dat het positieve effecten heeft om ze in beeld te brengen. Het trekt meer vrouwen aantot deze industrie. En voor mannen is het ook leuk om niet wéér naar een man in beeld te kijken.”

Shanna vindt ook dat vrouwen hun specifieke vaardigheden moeten toepassen in hun werk: “Technologie wordt soms gezien als een heel beperkt en saai vakgebied, terwijl het juist heel breed is. Ik denk dat vrouwen optimaal tot hun recht kunnen komen in functies waar ze kunnen excelleren, bijvoorbeeld met hun creativiteit en empathisch vermogen.”

Kunnen we dan stellen dat vrouwen zich op specifieke rollen in de techwereld zouden moeten storten om optimaal te kunnen functioneren?

Margreet denkt van wel, maar zeker niet exclusief: “Traditioneel worden vrouwen gezien als beter met emotie. Tech en psychologie zou dus een mooi werkveld zijn om verder te ontwikkelen. Verder zou technologie ook veel meer ingezet moeten worden om de huidige problemen in de wereld op te lossen. Vrouwen kunnen op deze gebieden heel goed tot hun recht komen, maar wat mij betreft geldt dat ook voor mannen. Ik hou niet van die strikte scheiding.”

Juliette ziet een goede toekomst voor vrouwen in het responsible tech-domein: “Ik ben een groot voorstander van het beter nadenken over de sociale gevolgen van technologie en hier adequaat naar handelen. Ik weet niet of dat iets uniek vrouwelijks is, maar ik vind dit zelf heel belangrijk.”

Carrièretips voor techvrouwen
Zijn er dan nog tips voor jonge vrouwen om succesvol te worden in de techwereld?

Laura is een groot pleitbezorger van voor jezelf opkomen en hard werken: “Geloof in jezelf en ga ervoor! Respecteer je collega’s, maar laat je door niemand kleineren. En kom vooral op voor jezelf, je waarden en de dingen waarin je gelooft.”

Volgens Liza is het belangrijk niet bang te zijn voor technologie en de vooroordelen: “Leer vooral over alle nieuwe technologieën en luister niet naar mensen die zeggen dat het ‘geen vrouwenwerk’ is. Netwerk met andere vrouwen in het vakgebied, zoek een mentor of sponsor, en sluit je aan bij organisaties die diversiteit en inclusiviteit in tech ondersteunen.”

Shanna vindt dat je als vrouw je angst opzij moetzetten: “Wees niet bang om je plek op te eisen en om soms nee te zeggen. Vrouwen zijn snel bang dat ze als ‘bazig’ of ‘moeilijk’ gezien worden. Als je carrière wilt maken in een door mannen gedomineerde techwereld, wees dan niet bang om je stem te laten horen.”

“Just do it!” zegt Juliette resoluut. “Ik denk dat de techwereld staat te springen om meer vrouwen.  Met zoveel ontwikkelingen en groei in de techsector is dit is een perfect moment om de stap naar deze industrie te maken als je hier als vrouw interesse in hebt.”

En voor diegenen die ervoor willen gaan, heeft Margreet nog een aantal praktische tips: “Ga voor de hoogst mogelijke bèta-opleiding en onderhandel het beste salaris. Vrouwen onderhandelen niet genoeg, terwijl mannen dat wel doen. Gelukkig kan je dat ook leren als vrouw. Je zult sowieso uitdagingen tegenkomen tijdens je carrière, dus dan kan je beter maar voor het hoogst mogelijke gaan. Er zijn tegenwoordig kansen genoeg voor vrouwen om succesvol te zijn in de techwereld. Een mooi voorbeeld hiervan vind ik Amy Webb.”

In het huidige tijdsbeeld zou je kunnen denken dat evenementen als Women in Tech en Internationale Vrouwendag niet meer zo belangrijk zijn. Dit is helaas niet het geval. De techwereld is nog grotendeels een blanke mannencultuur en volgens onderzoek van Bloomberg zullen vrouwen die dit jaar in Europa worden geboren pas rond hun pensioenleeftijd in 2086 hetzelfde als mannen verdienen.

Nu zijn veel bedrijven echt wel bezig om hun diversiteit eninclusiviteit te verbeteren, en er zijn goede initiatieven als Diverse Leaders in Tech. Dit neemt niet weg dat er nog veel werk aan de winkel is. Dit schrijnende diversiteitsprobleem kan alleen verbeteren als we over deze onderwerpen blijven praten én met de eerdergenoemde events inspirerende vrouwen en initiatieven in het zonnetje zetten. Hoog tijd dus om na Internationale Vrouwendag terug te blikken en te reflecteren op de ervaringen van onze eigen LDJ-vrouwen: Juliette, Laura, Liza, Margreet en Shanna.

Hardnekkige vooroordelen
Dat de techwereld nog een door mannen gedomineerd vakgebied is, daarover zijn alle dames het eens. Wel is er verschil in de mate waarin dit een obstakel is geweest tijdens ieders carrière.

Juliette heeft als videomaker bij LDJ feitelijk de meest technische rol, en dat leidt soms tot verbazing: “Mensen reageren soms verrast als ik vertel dat ik werk met filmcamera’s, lichtapparatuur, geluidstechniek en montagesoftware. Dat gaat toch in tegen het stereotype beeld dat zowel vrouwen als mannen hebben bij een videomaker.”

Ook Shanna merkt dat er nog steeds een stigma leeft bij zowel mannen als vrouwen dat technologie niet voor vrouwen is weggelegd: “Technologie wordt gezien als wiskundig, ingewikkeld, en nerdy, dus voor mannen. Dat is compleet niet waar. Technologie is vernieuwend en vooruitstrevend. Ik denk dat er anders en zonder vooroordelen gekeken moet worden naar technologie zelf en de rol van mannen en vrouwen hierin.”

Liza denkt in oplossingen: “Vrouwen zijn zeker ondervertegenwoordigd in technische rollen door dit soort stereotypen. Ik zie gelukkig ook positieve initiatieven om deze genderkloof te dichten. Het zal nog even duren tot iedereen compleet gelijk is. Want nu zijn gender vooroordelen helaas nog heel normaal bij salarissen en sollicitaties. In mijn werk als PR-specialist ligt dat iets anders, maar dan nog is men soms verbaasd als ze een vrouw voor zich krijgen in plaats van een man. Daarom moeten vrouwen nog steeds veel harder werken om zich te bewijzen, in het bijzonder naar mannen. Ik vind het daarom ook heel inspirerend om succesvolle vrouwen te zien inleidinggevende rollen bij techbedrijven.”

Margreet sluit zich aan bij Liza, maar stelt dat het een specifieke aanpak vereist om het tij te keren: “Mijn ervaring is dat sommige mannen nog steeds denken dat ze per definitie slimmer zijn dan vrouwen, ze doen aan mansplaining”. Het is dan het beste om als vrouw met feiten te overtuigen en niet met emotie. Bring the facts, not the drama.”

Duurzaamheid en inclusiviteit
Er gebeurt dus al het één en ander, maar nog niet genoeg. Zeker op het gebied van duurzaamheid valt er nog een hoop te verbeteren. Weliswaar claimen veel partijen dat ze duurzamer opereren, maar wie iets beter kijkt, ziet dat het vaak gaat om ‘compensatie-duurzaamheid’. Feitelijk wordt alleen de milieubelasting gecompenseerd, bijvoorbeeld door bomen te planten of groene stroom in te kopen. Dit verandert dus niets aan de duurzaamheid van de gebruikte technologie. Sterker nog: veel nieuwe AI- en ML-oplossingen gebruiken juist ontzettend veel rekenkracht. En dat kost veel energie en het produceert veel warmte.

Ook inclusiviteit wordt steeds belangrijker bij organisaties. Iedereen moet kunnen profiteren van nieuwe technologie. En dat is helaas niet altijd het geval. Uit recent onderzoek van de DNB blijkt dat maar liefst 2,6 miljoen Nederlanders moeite hebben met het digitaal regelen van hun bankzaken. En dat cijfer ligt waarschijnlijk nog veel hoger als je het breder trekt naar het gebruik van apps, websites en andere digitale middelen.

Dat gaat dan bijvoorbeeld om mensen met beperkingen, digibeten, analfabeten en ouderen. En die groep groeit als je ervan uitgaat dat Nederland nog steeds vergrijst en de digitalisering van de samenleving alleen maar zal versnellen de komende jaren. Een nieuwe technologie zou daarom eigenlijk standaard minder belastend voor het milieu moeten zijn en voor meer mensen toegankelijk.

Verantwoordelijkheid nemen versterkt reputatie
Het bedrijfsleven geniet het grootste vertrouwen van mensen wereldwijd als ‘ethisch en competent’ in een veranderende wereld, aldus recent onderzoek vaneen vooraanstaand Amerikaans communicatiebureau. De grootste verantwoordelijkheid ligt bij de technologiebedrijven die binnen die groep ook nog eens het grootste vertrouwen (75%) krijgen.

Als technologiebedrijven die verantwoordelijkheid nemen en dat bewijzen door te laten zien op welke manier en in welke mate zij bijvoorbeeld duurzaamheid en inclusiviteit bevorderen, dan levert ze dat ook grote voordelen op. Een echt verantwoorde reputatie wordt voor consumenten in de toekomst waarschijnlijk doorslaggevend om voor een bepaald merk te kiezen. Je ziet nu al dat bedrijven die aan de andere kant van de weegschaal hangen daar hinder van ondervinden. En het kan zomaar gebeuren dat bedrijven die hun verantwoordelijkheid niet nemen straks bijvoorbeeld geen reclame meer mogen maken. A

ls je als bedrijf regelmatigharde cijfers presenteert, die onomstotelijk aantonen hoe en waar verbeteringen in het nemen van verantwoordelijkheid zijn geboekt, in het bijzonder rond duurzaamheid en inclusiviteit, dan zal dit het merk enorm versterken. Bovendien trekt het medewerkers aan die deze aspecten belangrijk vinden. En zij zullen op hun beurt weer bijdragen aan het verder verspreiden van dit gedachtengoed.

Betere en rechtvaardige toekomst
We staan voor enorme transities. Dat is een feit. En we hebben alle beschikbare middelen nodig om die transities te realiseren. Technologiebedrijven zijn de spil in die transities. Als technologiebedrijven hun verantwoordelijkheid nemen, dan zijn organisaties en consumenten die van deze technologieën gebruikmaken ook in staat om verantwoorder te opereren. En dat is niet alleen goed voor het milieu, maar ook voor onze samenleving als geheel. Het draagt bij aan een betere en meer rechtvaardige toekomst voor ons allemaal.

De snelle ontwikkeling van nieuwe technologieën heeft ons leven op vele manieren enorm verrijkt en verbeterd. Door taken te automatiseren, overal informatie te kunnen inzien, te bewerken en te delen. En vooral: op een tijdstip dat ons het beste uitkomt. De afgelopen decennia stond het ‘nut’ van nieuwe technologieën op de eerste plaats. Dat moet veranderen. Nieuwe technologieën moeten in de toekomst verantwoord zijn en in hoge mate bijdragen aan duurzaamheid en inclusiviteit.

Goed gedrag stimuleren
We realiseren ons gelukkig steeds meer dat het anders moet. Zo zijn er allerlei initiatieven bedacht om ‘goed gedrag’ (lees: het nemen vanverantwoordelijkheid) te stimuleren. Daardoor maken we in toenemende mate gebruik van technologieën die ons bijvoorbeeld duurzame zonne- en windenergie opleveren. Dat helpt bij het beperken van de uitstoot van broeikasgassen en het draagt bij aan een schoner milieu.

Sommige technologiebedrijven maken ook al een stap voorwaarts door ‘sustainability by design’ centraal te stellen bij hun productontwikkeling. Hiermee krijgt hun technologie intrinsiek een duurzame basis. Daarnaast hebben we met elkaar de Sustainable Development Goals afgesproken. Die hebben als hoofddoel om ervoor te zorgen dat de wereld eerlijker wordt en gelijke kansen en mogelijkheden biedt voor iedereen, ongeacht leeftijd, afkomst of inkomen.

Orakel of remix-machine
De vraag of ChatGPT een intelligent systeem is, zullen we direct beantwoorden: nee, dat is het zeker niet. Dit taalmodel kan vooral heel goed natuurlijke taal begrijpen en genereren. De resultaten zijn vaak inhoudelijk correct, maar het maakt ook genoeg fouten. Soms legt ChatGPT verkeerde verbanden of het zegt dingen die te kort door de bocht of onjuist zijn. Je kan het daarom het beste zien als met een kundige remix-machine voor informatie en teksten. Maar net als bij vertaaltools als Google Translate en Deepl moeten deze teksten daarna nog wel inhoudelijk en taalkundig door mensen gecontroleerd worden.

Menselijke creativiteit
ChatGPT is absoluut een bruikbare tool om snel ruwe teksten over specifieke onderwerpen mee te genereren. Maar het is zeker geen orakel dat uit zichzelf briljante teksten kan produceren. De kwaliteit is sterk afhankelijk van hoe goed en uitgebreid de instructie is. En daarnaast begrijpt dit taalmodel niet alle nuances van de menselijke taal. Net als bij computervertalingen kan je daarom zeggen dat ChatGPT een interessante nieuwe tool is in de virtuele gereedschapskist van marketing- en PR-professionals. Het helpt vooral om sneller tot resultaten te komen. Want in plaats van zelf met Google informatie op internet te zoeken en daarmee een tekst te schrijven, doet ChatGPT dit alles voor je op basis van een eenvoudige instructie. Maar hoe indrukwekkend dat ook is, ChatGPT is duidelijk nog geen vervanging voor menselijke kennis en creativiteit. Het remixt en reproduceert informatie van het internet in natuurlijke taal, maar de kwaliteit wordt nog altijd bepaald door menselijke instructie en controle.

AI-revolutie
AI-chatbots zijn tot bijzonder indrukwekkende dingen in staat. Toch staan we pas aan het begin van de AI-revolutie. ChatGPT is op dit moment razendpopulair, maar er komen steeds meer nieuwe AI-tools en diensten bij. En al deze tools worden de komende jaren steeds intelligenter en veelzijdiger. Artificial intelligence gaat ons in de nabije toekomst op steeds meer gebieden helpen bij het automatiseren en versnellen van onze werkzaamheden. Daarom is het noodzakelijk om je nu te verdiepen in het gebruik van dit soort tools. Anders loop je het risico dat je de AI-revolutie mist en links en rechts wordt ingehaald door je concurrentie.

Heb je al eens geëxperimenteerd met ChatGPT van het bedrijf OpenAI? Dan weet je dat deze chatbot een soort Google-zoekmachine on steroids is die in normale taal opdrachten kan begrijpen en uitvoeren. Denk aan teksten schrijven, bestaande teksten vertalen of samenvatten, vragen beantwoorden, gesprekken voeren en zelfs programmeercode genereren. ChatGPT kan zeer indrukwekkende dingen en heeft eigenhandig de AI-hype in stroomversnellinggebracht. Maar hoe goed is de kwaliteit?

Large Language Model
ChatGPT is gebaseerd op GPT-3, een zogeheten Large Language Model (LLM),dat tot stand is gekomen door deep learning toe te passen op een enorme hoeveelheid tekst van het internet. De chatbot kan hierdoor zinnige dingen zeggen op basis van de 175 miljard parameters die dit taalmodel bevat. Het benoemt feiten, legt verbanden en reproduceert meningen en schrijfstijlen, allemaal op een zeer geloofwaardige manier. De vraag is echter: kan je dit ook daadwerkelijk een kunstmatig intelligent systeem noemen?