Boekrecensie Alain de Botton

Boekrecensie: Het nieuws – een gebruiksaanwijzing

‘Wanneer onze officiële scholing erop zit, wordt het nieuws de docent.’

Elke keer als ik langs het Paleis op de Dam in Amsterdam fiets, moet ik even naar hem kijken. Zo alleen als dat hij er bij staat en zo druk dat hij zelf geen oog heeft voor zijn eigen eenzaamheid. Maar hoog vanaf het dak van het paleis ontgaat de Griekse titaan Atlas niets. Bij het lezen van het boek ‘Het nieuws: een gebruiksaanwijzing’ van Alain de Botton moet ik weer aan Atlas denken. Hoe hij al decennia lang met het universum op zijn rug neer gaapt op de passerende burgers in de Nieuwezijds Voorburgwal, de vroegere Fleet Street van Amsterdam, en ziet hoe wij 24/7 vluchtig het nieuws consumeren. Eerst via troubadours, pamfletten en kranten, nu via mobieltjes, tablets en laptops. Het is haast een verslavende bezigheid en door altijd maar up-to-date te willen blijven van wat er waar in de wereld gebeurt, drukt ons eigen wereldje ook steeds zwaarder op onze schouders.

In zijn boek stelt De Botton dat deze toegankelijkheid van het nieuws ertoe heeft geleid dat we wellicht hulp nodig hebben bij wat dit nieuws nu verder met ons doet. Zo forceert De Botton dat we een stapje terugdoen en onze eigen consumptie van het nieuws analyseren. Welk nieuws is nu relevant en welke items niet? Hoeveel nieuws zouden we eigenlijk moeten consumeren? En welke dingen kunnen we door deze nieuwsitems beter begrijpen? De Britse schrijver van Zwitserse afkomst, belooft ons een gebruiksaanwijzing, zodat we zelf het nieuws en vooral het on-nieuws kunnen onderscheiden. Want één ding is duidelijk volgens De Botton: ‘het nieuws zoals het nu bestaat schiet hopeloos tekort wat betreft coördineren, deduceren en beheren.’

Gebruiksaanwijzing
De beloofde gebruiksaanwijzing van De Botton is helaas een valse belofte. In plaats van praktische handvatten biedt het boek in mijn beleving vooral meer voorbeelden van wat er allemaal fout gaat. De nieuwsorganisaties moeten het hierbij ontgelden, maar wij, de consumenten ook. De Botton schept zijn beeld van wat het ‘ideale nieuws’ is en wil de wereld verbeteren. Daarin moeten ook ‘wij’ – die worden afgeschilderd als een stelletje incompetente nieuwsconsumenten – heropgeleid worden over hoe het nieuws het beste kan worden vergaard. Zijn toon, consequent opgeschreven in de wij-vorm, stoort daarbij soms. Maar wellicht heeft hij toch ergens gelijk, afgaande op onze consumptie van Facebook-berichten, 9GAGs en het entertainment nieuws (dat het meest gelezen wordt)?

Nieuws als wereldverbeteraar
Toch blijft ook het een en ander vaag in het boek. Zo wil de schrijver geen duidelijke definitie van het nieuws geven. Tevens lijkt hij geen onderscheid te maken tussen de verschillende soorten nieuws en de verschillende vormen van journalistiek, aangezien een documentaire toch wel iets heel anders is dan een aflevering van RTL Boulevard. Een zekere bewustwording roept De Botton wel op met zijn boek, maar hij faalt in het bieden van een helder en behapbaar alternatief voor onze huidige ‘noodlottige’ nieuwsconsumptie.

Zo beschrijft hij aan de hand van de zes aandachtsgebieden: politiek, wereldnieuws, economie, beroemdheid, rampspoed en consumptienieuws, wat het nieuws volgens hem voor effect zou moeten hebben op de mens. Waar het momenteel nog een te selectief beeld schept, onze wereld verzwaard en onze kijk op de werkelijkheid (negatief) beïnvloedt, zo moet het nieuws volgens De Botton uitsluitend een dienende aard hebben, een breder perspectief bieden en de lezer in positieve zin van het leven versterken. Het is dan ook niet raar dat het boek vooral journalisten nogal tegen het hoofd stoot.

Maar de manier waarop nieuwsorganisaties De Botton’s ideaalbeeld moeten realiseren, lijkt een haast onmogelijke taak. Dit betekent namelijk dat wij als nieuwsafnemers moeten transformeren in geïnteresseerde en uiterst betrokken wereldburgers. Dit maakt de visie van De Botton lichtelijk utopisch. Het onderwerp dat hij aansnijdt is niet nieuw, maar desondanks is het wel een belangrijke journalistieke discussie die gaande moet worden gehouden.

Een spiegel voor de geest
Eerlijk is eerlijk, ondanks dat de nuancering hier en daar wat te wensen overlaat, doet het boek één ding erg goed: de lezer een spiegel voorhouden. Het boek is toegankelijk, herkenbaar en zelfs ook leuk geschreven en zet aan tot denken, of je nu een nieuwsconsument of journalist bent.

Waar het in eerste instantie lijkt dat het boek vooral een groot ongenoegen uit over de huidige journalistiek, ziet De Botton ook de enorme potentie in de media. Hij probeert zich voor te stellen hoe de toekomst van het nieuws er in zijn meest positieve vorm uit zou kunnen zien, en doet dit op haast filosofische wijze. Het doel is dat ons eigen wereldje door middel van een goed nieuwsevenwicht uiteindelijk zulke positieve impulsen krijgt, dat onze schouders het gewicht ervan met gemak kunnen dragen.